وحید پیمان – هرات
منابع محلی در ولایت غور می‌گویند که وضعیت معارف در این ولایت مانند بسیاری از ولایت‌های محروم کشور «به شدت بحرانی» است. بر اساس این گفته‌ها، برخی از مکاتب در این ولایت به پایگاه آموزشی تروریستان بدل شده‌اند، در شماری از ولسوالی‌های این ولایت هیچ دختری به مکتب نمی‌رود و بیش از ۶۰ درصد مکاتب ولایت غور هنوز هم بدون سقف و ساختمان هستند.
باورمندی مردم به معلمان مسلکی در ولایت غور کمتر است و بسیاری از مردم علاقه‌مند هستند تا ملاهای مساجد، معلمان مکاتب‌شان باشند.
بر اساس این یافته‌ها، شماری از معلمان نیز توانایی لازم برای آموزش‌دهی را ندارند و در صنف‌ها به قصه‌پردازی یا تلف‌کردن وقت دانش‌آموزان می‌پردازند، هزاران دانش‌آموز به ویژه از صنوف هفتم به بالا کتاب‌های درسی ندارند. شماری از مکاتب به دلیل ناامنی مسدود هستند و مکاتب دخترانه‌ای هم که باز هستند با کمبود معلم، کتاب و عدم علاقه‌مندی به درس از سوی دانش‌آموزان روبه‌رو هستند. این گزارش‌ها از سوی منابع رسمی و نهادهای جامعه مدنی در غور همواره تایید شده اما احمدصابر نوری رییس جدید معارف ولایت غور که یک ماه پیش به این سمت گماشته شده، تمامی این گزارش‌ها را مغرضانه می‌داند.
نبود ساختمان، صنوف درسی و کتاب‌های آموزشی
غلام‌ناصر خاضع والی غور در گفت‌وگو با خبرنگار ۸صبح در هرات می‌پذیرد که بیش از ۶۰ درصد مکاتب شهر فیروزکوه مرکز ولایت غور و ولسوالی‌های این ولایت فاقد ساختمان و یا حتا خیمه هستند.
در حالی والی غور از نبود ساختمان برای بالاتر از ۶۰ درصد مکاتب در ولایت غور خبر می‌دهد که افغانستان در طول ۱۷ سال گذشته شاهد رشد هر چند نه چندان چشم‌گیر در نظام آموزشی بوده است. در طول این سال‌ها، دولت و همکاران بین‌المللی آن بیش‌ترین توجه را به دسترسی زودهنگام به امکانات آموزشی اولیه معطوف داشتند.
رییس معارف ولایت غور اما موجودیت ۶۰ درصد مکاتب بدون ساختمان در این ولایت را به شدت رد می‌کند.
این در حالی است که بر اساس آمار نشر شده از سوی وزارت معارف افغانستان، ۵۰ درصد مکتب‌ها در افغانستان هنوز هم ساختمان ندارند و شاگردان همچنان در خیمه مشغول آموزش هستند. بر اساس آماری که از سوی نهادهای رسمی در غور نیز نشر شده، هم اکنون نزدیک به ۶۰۰ مکتب در ولایت غور فاقد ساختمان هستند.
اما رییس جدید معارف ولایت غور که تقریباً یک ماه پیش وظیفه‌اش را در این اداره آغاز کرده، می‌گوید که اداره معارف ولایت غور با کمبود ساختمان‌های مکاتب روبه‌رو نیست. آقای نوری تأکید دارد که تنها در سال ۱۳۹۷ نزدیک به ۱۵۰ مکتب در غور صاحب زمین شده‌اند. او می‌گوید که هم اکنون ۸۴۷ مکتب در ولایت غور فعال‌اند. او می‌گوید که در هیچ جای ولایت غور، هیچ دانش‌آموزی در فضای باز درس نمی‌خوانَد.
غلام‌ناصر خاضع والی غور در گفت‌وگو با ۸صبح همچنان تأکید کرد که هزاران دانش‌آموز به ویژه در مقاطع متوسطه فاقد کتاب‌های درسی هستند. والی غور تأکید دارد که این ولایت، یکی از ولایت‌های محروم در کشور است و علاوه بر محرومیت‌های دیگر، به معارف آن نیز رسیده‌گی جدی صورت نگرفته است.
بر اساس یافته‌های ۸صبح، در حال حاضر ولایت غور حدوداً ۲۲۰ هزار دانش‌آموز دارد ولی برای دانش‌آموزان صنف هفت به بالا کتاب درسی حتا یک دانه هم وجود ندارد. آن گونه که والی غور می‌گوید این نگرانی بارها با مقامات مرکزی در جریان گذاشته شده است اما هنوز کتب درسی کافی به این ولایت ارسال نگردیده است.
مسوولان محلی در غور نگران‌اند که نبود و یا کمبود کتاب‌های درسی، دانش‌آموزان را از آموختن مضامین مختلف باز می‌دارد.
اما احمدصابر نوری رییس معارف ولایت غور همچنان موضوع نبود و یا کمبود جدی کتاب را نیز به شدت رد می‌کند و از شرایط ایده‌آل در معارف این ولایت سخن می‌گوید، او می‌گوید از این که رسانه‌ها حرفهای افراد مغرض را می‌شنوند، متأسف است. او تنها می‌پذیرد که حدود ۲۰ درصد از کتاب‌های صنوف ۹ تا ۱۲ با کمبود روبه‌رو است.
چالش سنگین نبود معلمان متخصص
به تازه‌گی بانک جهانی که از کمک‌کننده‌گان عمده در عرصه معارف در افغانستان به شمار می‌رود با نشر گزارشی گفته است که بسیاری از معلم‌ها در افغانستان فاقد مهارت‌های تدریسی مؤثر می‌باشند.
در این گزارش آمده است: «یافته‌های ما در افغانستان نشان می‌دهد، زمانی که ما متن یک قصه کوتاه را به اختیار معلمین و متعلمین قرار می‌دهیم و از آنان خواهان پاسخ به پرسش‌های مندرج پیرامون آن قصه می‌شویم، هم شاگردان و هم معلمین هم‌زمان قادر به درک و تحلیل متن آن قصه به درستی نیستند و این در ذات خود بیان‌گر آن است که معلمان فاقد مهارت‌های حتا به سویه ابتدایی هستند تا قادر باشند که در صنوف تدریس نمایند.»
با این حال آن گونه که منابع محلی در ولایت غور می‌گوید، شماری از خانواده‌ها که فرزندان خود را برای تدریس به مکاتب در این ولایت می‌فرستند علاقه دارند تا به‌جای معلمان مسلکی، ملاهای مساجد به فرزندان‌شان آموزش بدهند.
پیش از این عبدالحی خطیبی سخنگوی والی غور به روزنامه ۸صبح گفته بود که مردم به جای معلمان تحصیل‌کرده، دوست دارند تا ملاهای مساجد به فرزندان‌شان درس بدهند ولی این ملاها در علومی مثل ریاضی و فیزیک سر رشته‌ای را ندارند. هر چند والی غور اما می‌گوید که یک سلسله تعلقات قومی، در برخی از مناطق دیده شده که با حضور و موجودیت معلمان متخصص مخالفت صورت گرفته است، ولی به گفته والی غور، این موارد محدود است.
رییس پیشین معارف غور نیز گفته بود که این اداره نتوانسته افراد مسلکی و معلمان حرفهای را در مکاتب این ولایت جذب کند و در حال حاضر حدود ۱۵۰۰ معلم قراردادی که بیش‌ترشان ملاهای مساجد اند و یا هم تنها خواندن و نوشتن بلد می‌باشند، در اکثر مکاتب این ولایت مصروف تدریس اند و این خود بر کیفیت معارف غور تاثیر منفی گذاشته است.
منابعی در غور به ۸صبح گفته‌اند که ده‌ها معلم در سطح ولسوالی‌های این ولایت در حالی به شغل معلمی می‌پردازند که یا سطح سوادشان پایین است و یا به کلی بی‌سواد اند. به گونه مثال در شماری از ولسوالی‌های این ولایت شماری از معلم‌ها دارای تحصیلات کمتر از صنف ۹ هستند. برآوردها نشان می‌دهد که در شماری از ولسوالی‌های دور دست در ولایت‌های دور افتاده کشور، سطح سواد ۷۰ درصد معلم‌ها کمتر از معیارهای وزارت معارف است.
آن گونه که فعالان مدنی در غور می‌گویند، به دلیل کم‌سوادی و یا بی‌سوادی شماری از معلم‌ها در برخی از ولسوالی‌های غور، نصاب تعلیمی تطبیق نمی‌گردد و به دلیل ناآشنایی آنان به اصول اداری، حتا شماری از مکاتب در این ولسوالی‌ها اسناد و کتب اداری ندارند.
سال گذشته مسوولان معارف ولایت غور تایید کردند که دست‌کم ۱۰۰ کارمند خیالی در معارف این ولایت را کشف و حقوق آنان که به جیب افراد زورمند می‌رفت را مسدود کرده‌اند. پیش از این نیز گزارش‌هایی از وضعیت «وحشت‌ناک» معارف در ولایت غور نشر شده است. برخی از رسانه‌ها گزارش داده‌اند که دست‌کم یک‌هزار معلم در شهر فیروزکوه، مرکز ولایت غور سوانح تحصیلی و منظوری قانونی نداشته‌اند.
اما رییس جدید معارف ولایت غور تمامی این ادعاها را بی بنیاد می‌خواند و تأکید دارد که سایر منابعی که با ۸صبح گفت‌وگو کرده‌اند یا با فرهنگ مردم ولایت غور مشکل دارند و یا قصد مقرری در این اداره را دارند.
او نمی‌پذیرد که مردم غور علاقه‌مند تدریس دانش‌آموزان توسط ملاهای مساجد به‌جای معلمان مسلکی هستند. رییس معارف غور همچنان تأکید می‌کند که اکثر معلمان در غور کاملا مسلکی هستند. او می‌گوید اگر در مناطق دور دست، معلم مسلکی حضور نداشته، توسط وزارت معارف افغانستان به‌جای آن برنامه ارتقای ظرفیت روی دست گرفته شده و آموزش‌های کافی به معلمان داده شده است.
او همچنان تأکید دارد که هیچ معلم خیالی در غور هم‌اکنون وجود ندارد.
بستر فرهنگی غور و وضعیت مکاتب دخترانه
غور از ولایت‌هایی است که سنگین‌ترین قواعد عرفی توسط زورمندان محلی در آن تطبیق می‌شود تا جایی که بزرگان قومی نه تنها بر خلاف میل دختر و پسر حتا بر خلاف میل والدین آن‌ها در مورد تحصیل، ازدواج و زنده‌گی دختران جوان تصمیم می‌گیرند.
آنان گاهی دختران را به عنوان خون‌بها و گاهی نیز در بدل زمین، خانه و حتا حیوانات به عقد نکاح مردان در می‌آورند.
تصمیم‌گیری در مورد تحصیلات به ویژه تحصیل دختران نیز در این ولایت به سن‌وسال و همچنان تعصبات حاکم بر جامعه غور مرتبط است.
غور خبرسازترین ولایت افغانستان در زمینه نقض حقوق زنان طی یک‌ونیم دهه گذشته در افغانستان بوده است.
بر اساس آمار رسمی رییس پیشین معارف ولایت غور، ۴۰ درصد از دختران در ولایت غور در مناطقی زنده‌گی می‌کنند که دسترسی به مکتب و تعلیم و تعلم دارند. اما افزایش ناامنی‌ها و بستر فرهنگی حاکم در این ولایت سبب شده تا شماری از دختران دانش‌آموز، نشستن در خانه را به رفتن به مکتب، ترجیح دهند.
منابع در ولایت غور همچنان می‌گویند که مکاتب دخترانه در این ولایت فعالیت‌های‌شان با چالش‌های عمده‌ای روبه‌رو است. سخنگوی والی غور در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گوید که در ولسوالی پسابند این ولایت، دختران تنها در دو مکتب حاضر میشوند که این دو مکتب نیز در مناطق هزاره‌نشین موقعیت دارد. به گفته آقای خطیبی در سایر مناطق این ولسوالی حتا یک دختر نیز به مکتب نمی‌رود.
آقای خطیبی می‌گوید که در دیگر ولسوالی‌ها نیز دروازه‌های اکثر مکاتب باز است اما همه چیز نورمال نیست. او حضور کم‌رنگ دانش‌آموزان، تهدیدات، نبود کتاب‌های درسی و عوامل اجتماعی را عامل اصلی مشکلات به ویژه در مکاتب دخترانه عنوان می‌کند.
اما رییس جدید معارف غور تمامی این ادعاها را نادرست می‌خواند و می‌گوید در تمام ولایت غور تنها ۳ مکتب به دلیل ناامنی مسدود است که هر سه مکتب نیز پسرانه است. او تأکید می‌کند هیچ مکتب دخترانه به هیچ دلیلی در ولایت غور بسته نیست.
این در حالى است که باشنده‌گان ولسوالى‌هاى شهرک، پسابند، دولینه، چهارسده و تیوره غور می‌گویند که مکاتب دخترانه، تنها در مرکز این ولسوالی‌ها به گونه فعال یا نیمه فعال وجود دارد و در مناطق دیگر خبری از مکتب و استاد نیست.
پیش از این ریاست امور زنان ولایت غور با هم‌آهنگی مؤسسه‌های بین‌المللی، برنامه‌های آگاهی‌دهی را برای حضور دخترها در مکاتب روی دست گرفتند، اما این آگاهی‌ها مؤثریت چندانی در پی نداشته است. آن گونه که هاجره بشیری آمر حقوق ریاست امور زنان ولایت غور تأکید کرده، به اکثر دختران در ولایت غور از صنف پنج به بالا از سوی فامیل‌های‌شان اجازه مکتب رفتن داده نمی‌شود.
اما رییس معارف ولایت غور حضور کم‌رنگ دختران در مکاتب این ولایت را نمی‌پذیرد. آقای نوری تأکید دارد که تنها در برخی از ولسوالی‌های غور، به صورت محدود، شماری از دختران آن هم در سطح لیسه‌ها حضور کم‌رنگ‌تری نسبت به دوره‌های ابتدایی دارند. او تنها می‌پذیرد که معلمین زن در برخی از مکاتب ولسوالی‌های ولایت غور کمتر هستند.
ناامنی و تاثیر آن بر وضعیت معارف غور
آن گونه که مسوولان محلی غور می‌گویند علاوه بر این مشکلات، نبود امنیت نیز از جمله چالش‌های حاد در ولایت غور به شمار می‌رود که بر روند تعلیم و تعلم در این ولایت تاثیرگذار بوده است.
بر اساس گفته‌های سخنگوی والی غور به ۸صبح، ۷ مکتب در شهر فیروزکوه مرکز ولایت غور و ولسوالی‌های چهارسده و تولک به دلیل ناامنی بسته هستند و طالبان کم‌ازکم یک مکتب را به قرارگاه نظامی و به یکی از عمده‌ترین مراکز آموزش‌های ضد دولتی بدل کرده‌اند. این مکتب به نام «خفک» در ولسوالی چهارسده ولایت غور موقعیت دارد.
اما رییس معارف ولایت غور این ادعاها را رد می‌کند و می‌گوید که تنها اداره حاکم بر وضعیت معارف غور، ریاست معارف این ولایت است و آماری که از سوی نهادهای دیگر نشر می‌شود، مغرضانه و نادرست است.
رییس معارف ولایت غور می‌گوید که تعداد مکاتب مسدود هفت مکتب نه، بلکه سه مکتب است. او موجودیت ناامنی‌ها بر روند آموزش در ولایت غور را چندان تاثیرگذار نمی‌داند.
اما به باور محمدنذیر نصرت فعال مدنی در غور، غورنشینان از آدرس معارف با مشکل‌های زیادی مواجه‌اند. نصرت تأکید بیشتر روی ناامنی‌ها داشته و مدعی است که تهدیدهای بلند امنیتی در تمام ولایت غور، سبب‌شده تا فعالیت معارف گسترده و مطلوب نباشد. او در ادامه نبود امکاناتی را که باید یک دانش‌آموز و در کل مکتب‌ها داشته باشد را در ولایت غور قابل تامل و نگرانی می‌داند. آقای نصرت تأکید دارد که بیشتر مکتب‌ها در غور ساختمان درسی ندارند و دانش‌آموزان نمی‌توانند در فضای مناسب آموزش ببینند. او این موضوع را یک چالش عمده خوانده و می‌گوید در هم‌چون شرایطی نه آموزگار میلی به درس‌دادن دارد و نه دانش‌آموز انگیزه‌ای برای درس‌خواندن.
غور در جنوب – غرب افغانستان موقعیت دارد، بر اساس معلوماتی که در وب‌سایت وزارت معارف افغانستان آمده، در این ولایت ۷۹۲ مکاتب تعلیمات عمومی موجود است، که ۱۵۵ آن لیسه، ۱۷۱ متوسط و ۴۶۶ آن ابتدایی می‌باشد.
علاوه بر ان سه مرکز تخنیکی و مسلکی و ۱۸ مدرسه تعلیمات اسلامی نیز در این ولایت موجود است. در مراکز تعلیمات تخنیکی ۴۰۰ تن و در مدارس دینی سه هزار و ۲۱۵ تن شاگرد مصروف تعلیم هستند. همچنان در ولایت غور ۵۸۸ محل سوادآموزی نیز فعال است.
در وب‌سایت وزارت معارف افغانستان آمده است که ولایت غور ۱۰ ولسوالی دارد که از آن جمله چهارسده، دولتیار و شهرک را برنامه مشارکت جهانی برای تعلیم، تحت پوشش خود قرار داده است.
در این وب‌سایت آمده که در ولسوالی‌های متذکره نزدیک به ۳۳ هزار و ۷۵۵ شاگرد مصروف تعلیم هستند و برنامه مشارکت جهانی برای تعلیم در تلاش این است که در ولسوالی‌های یاد شده زمینه آموزش با کیفیت را برای شاگردان مهیا سازد.
