اگرچه به گفته ی صالح محمد خلیق، رییس اطلاعات و فرهنگ ولایت بلخ جدا از کتابخانه های مکاتب، حدود ۱۵ کتابخانه در سطح شهر مزار شریف به طرز قابل توجهی به ارایه ی خدمات کتابداری می پردازند، اما این بررسی، شامل تنها چهار کتابخانه ی مستقر در این شهر می گردد که عبارت اند از یک کتابخانه ی عامه ی دولتی، یک کتابخانه ی دانشگاهی، یک کتابخانه ی غیر دولتی و یک کتابخانه ی متعلق به نمایندگی یک کشور خارجی. زیرا تمامی کتابخانه های موجود در این شهر در همین چارچوب کلی جای می گیرند و لذا ارزیابی این کتابخانه ها می تواند بیانگر وضعیت کلی کتابخانه ها در مزار شریف باشد و الگویی ارایه کند از نحوه و سطح فعالیت، و همین طور چالش های فراروی کتابخانه های این شهر. این تنها علت انتخاب نبوده است. کتابخانه های مذکور از فعال ترین کتابخانه های شهر مزار شریف می باشند و علاوه بر گستره ی کار، عمق پیچیدگی ها را نیز برمی تابند.
این کتابخانه ها عبارت اند از؛ مولاناخسته، مولاعلی، پوهنتون بلخ و لینکلن.
غیر از کتابخانه ی خصوصی مولاعلی که مدیر آن امتیاز کتابخانه را نیز دارا می باشد، طبعا امتیاز سایر کتابخانه ها در دست مدیران آن قرار ندارد؛ امتیاز کتابخانه های مولانا خسته، دانشگاه بلخ و لینکلن به ترتیب از آن ریاست اطلاعات و فرهنگ، ریاست پوهنتون بلخ، و مرکز فرهنگی لینکلن (سفارت امریکا) می باشد.
کسانی که همراه آنها گفتگو صورت گرفته، مدیر کتابخانه بوده اند، غیر از کتابخانه ی دانشگاه بلخ که مدیر آن در هنگام مراجعه ی من حضور نداشت و بنا بر این مصاحبه با کتابدار آن انجام شد. عموم مصاحبه شوندگان فارغ صنف ۱۲ به بالا بوده اند و سابقه ی کاری بالاتر از ۵ سال در بخش کتابداری داشته اند. آنها حد اقل یک دوره (کتابدار دانشگاه) و حداکثر ۹ دوره (مدیر لینکلن) کوتاه مدت آموزشی ـ به طور متوسط ۵ روزه ـ را در پس زمینه ی کاری شان دارند. برخی از آنها کتاب هایی را پیرامون مدیریت کتابخانه و کتابداری مطالعه کرده اند و برخی دیگر ابراز داشته اند که فرصت مطالعه ی چنان کتاب هایی را نداشته اند.
در تشکیل تمامی این کتابخانه ها یک، و حد اکثر دو کتابدار وجود دارند. گرچه در کتابخانه ی دانشگاه بلخ سه نفر دیگر به شکل خدمتی مشغول اند، در کتابخانه ی مولاعلی یک تن دیگر به صورت پاره وقت و افتخاری کار می کند و در کتابخانه ی لینکلن تعدادی رضاکار فعال می باشند.
قدیمی ترین این کتابخانه ها ـ مولانا خسته ـ ۴۶ سال قبل و تازه ترین آنها ـ لینکلن ـ سه سال قبل تاسیس گردیده است. دو کتابخانه ی دیگر، مولاعلی در سال ۱۳۸۲ و دانشگاه بلخ در سال ۱۳۶۶ همزمان با تاسیس دانشگاه شروع به فعالیت کرده است. تنها کتابخانه ای که عمارت آن متعلق به صاحب امتیاز آن است، کتابخانه ی مولانا خسته می باشد. سایر کتابخانه ها یا گروی است ( مولاعلی) یا اینکه به شکل امانتی از سوی یک نهاد دولتی واگذار شده است (کتابخانه ی دانشگاه که تعلق به انستیتوت نفت و گاز دارد و لینکلن که مالک آن ریاست اطلاعات و فرهنگ می باشد). این کتابخانه ها هفته ی شش روز باز هستند. گرچه عصر های پنجشنبه سالن کتابخانه ی مولانا خسته محل گردهمایی شاعران و ادیبان شهر است. بیشترین ساعت کاری کتابخانه ها به ده ساعت در روز (لینکلن و مولانا خسته) و کمترین آن به ۸ ساعت (مولاعلی) می رسد. کتابخانه ی دانشگاه با نه ساعت فعالیت روزانه در میانه قرار دارد. اگرچه کتابخانه ی لینکلن هم در پاییز و زمستان زمان کاری روزانه اش به ۸ ساعت تقلیل می یابد…
ادامه دارد
