سازمان ملل متحد بیستوهشتمین نشست تغییرات اقلیمی (COP28) را برای دو هفته در شهر دبی امارات متحده عربی برگزار کرده است. در این نشست رهبران جهان، نمایندهگان ویژه کشورها، نهادهای تحقیقی، پژوهشگران و فعالان محیط زیست اشتراک کردهاند. اشتراککنندهگان در مورد کاهش گازهای گلخانهای، سوختهای فسیلی، گرمایش زمین و جلوگیری از آسیبپذیریهای زیستمحیطی صحبت میکنند. در این میان افغانستان که یکی از آسیبپذیرترین کشورهای جهان در برابر تغییرات اقلیمی است، برای دومین سال متواتر از حضور در این نشست محروم است. تخمین زده میشود که برای تمویل برنامههای تغییرات آبوهوایی و کاهش انتشار گازهای گلخانهای در افغانستان تا سال ۲۰۳۰، به ۲۰.۶ میلیارد دالر نیاز است؛ اما با تسلط طالبان، کمکهای جهانی در این مورد به حالت تعلیق درآمده است. این گروه عدم حضور نماینده خود در این نشست را «جفا و ظلم بزرگ» خوانده است. یوناما نیز گفته که صدای افغانستان در این نشست غایب است، در حالی که در میان ۱۰ کشور آسیبپذیر قرار دارد و کمترین میزان آمادهگی برای مقابله با تغییرات اقلیمی دارد.
در بیستوهشتمین کنفرانس تغییرات آبوهوایی سازمان ملل متحد که از ۳۰ نوامبر تا ۱۲ دسامبر در دبی برگزار شده، رهبران جهان، فعالان محیط زیست، پژوهشگران، صاحبان شرکتهای بزرگ و چندملیتی و نمایندهگان نزدیک به ۲۰۰ کشور جهان حضور دارند.
اشتراککنندهگان در این نشست در مورد اقدامات کشورهایشان در مورد کاهش گازهای گلخانهای و جلوگیری از گرمایش زمین صحبت میکنند و مشارکت خود را در مقیاس جهانی در مقابله با تغییرات اقلیمی به نمایش میگذارند.
با این حال، افغانستان که یکی از کشورهای آسیبپذیر در برابر تغییرات اقلیمی است، به دلیل نداشتن دولت مشروع، از حق حضور در این نشست محروم شده است. تسلط طالبان، افغانستان را از مذاکرات جهانی تغییرات آبوهوایی دور ساخته و در دو سال پسین هیچ نمایندهای از کشور در این نشست سازمان ملل متحد حضور نداشته است.
افغانستان یکی از پایینترین تولیدکنندهگان سوختهای فسیلی گرمایش سیاره زمین است که کمتر از یک درصد از کل تولید جهانی را به خود اختصاص داده است. در همین حال، مطالعات نشان میدهد که افغانستان بین سالهای ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۵، ۱۴ درصد از کل مساحت یخچالهای طبیعی خود را از دست داده است.
طبق برآوردهای نهادهای جهانی، تخمین زده میشود که برای تمویل برنامههای انطباق آبوهوا و کاهش انتشار گازهای گلخانهای تا سال ۲۰۳۰ به ۲۰.۶ میلیارد دالر نیاز است؛ اما با تسلط طالبان، اهداکنندهگان کمکهای خود را در این بخش متوقف کردهاند. از سوی دیگر، بدون حمایت از انرژیهای تجدیدپذیر، طالبان استفاده از زغالسنگ را که بهشدت آلاینده است، افزایش دادهاند. افغانستان دارای ذخایر قابل توجه سوخت فسیلی است که بسیاری از آنها استفاده نشده است.
طالبان به دلیل کمبود نقدینهگی، صادرات زغال سنگ را تقویت و سرمایهگذاری در این بخش را تشویق کردهاند. طبق گزارشها، سال گذشته طالبان صادرات زغال سنگ به پاکستان را دو برابر افزایش دادهاند.
از سوی دیگر، براساس گزارشهای جهانی، خشکسالی شایعترین شوک برای افغانستان است. خشکسالی در کشور از ۳۹ درصد در سال ۲۰۲۱ به ۶۴ درصد در سال ۲۰۲۲ افزایش یافته است؛ بهگونهای که امروز از ۳۴ ولایت، ۲۵ ولایت در شرایط خشکسالی شدید یا فاجعهبار قرار دارند.
همچنان اداره ملی حفاظت از محیط زیست قبلا گفته است که میانگین دمای سالانه در افغانستان بین سالهای ۱۹۵۰ تا ۲۰۱۰ به میزان ۱.۸ درجه سانتیگراد افزایش یافته که تقریبا دو برابر میانگین جهانی است.
با این حال، بانک جهانی گفته است که افغانستان در برابر اثرات آبوهوایی بسیار آسیبپذیر است و افزایش دما، تغییر الگوهای باران را به وجود آورده است. به گفته این نهاد، رویدادهای شدید آبوهوایی بهطور فزاینده افغانستان را در بدترین خشکسالی در ۲۷ سال گذشته قرار داده و تغییرات اقلیمی شرایط اقتصادی، کشاورزی و ناامنی غذایی را تشدید کرده است.
در همین حال اداره ملی حفاظت از محیط زیست تحت کنترل طالبان گفته که افزایش درجه حرارت، ذوب یخچالهای طبیعی، بالا آمدن سطح آبهای آزاد، خشکسالی دورهای، وقوع حوادث طبیعی و افزایش امراض انسانی و حیوانی از پیامدهای تغییرات اقلیمی در افغانستان است. این نهاد افزوده که افغانستان از لحاظ آسیبپذیری ناشی از گازهای گلخانهای در رده ششم جهان قرار دارد، در حالی که سهم ۰.۰۸ درصدی در تولید آن دارد و از همین رو عدم حضور نماینده خود در نشست تغییرات اقلیمی سازمان ملل را «جفا و ظلم بزرگ» در حق مردم افغانستان خوانده است.
در همین حال دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) با انتشار بیانیهای، از عدم اشتراک افغانستان در این نشست ابراز نگرانی کرده است. این نهاد گفته که فشارهای اقلیمی بر زندهگی روزمره میلیونها شهروند افغانستان تاثیر گذاشته است. در بیانیه یوناما گفته شده که افغانستان در میان ۱۰ کشور آسیبپذیر تغییرات اقلیمی قرار دارد، اما کمترین آمادهگی را برای رویارویی با تغییرات آبوهوایی دارد. به گفته یوناما، نزدیک به ۲۰ میلیون تن در این کشور با سطوح اضطراری یا بحران ناامنی غذایی روبهرو هستند.
دفتر هیات معاونت سازمان ملل افزوده که صدای مردم افغانستان هنوز در مجامع جهانی آبوهوایی غایب است و طالبان نیز نتوانستهاند یک سیاست مساعد و محیط عملیاتی تحت یک سیستم مدون حکومتداری را برای حمایت از دسترسی به منابع مالی جهانی ایجاد کنند. در بیانیه یوناما آمده است: «این وضعیت ناپایدار است. کاهش و سازگاری با تغییرات اقلیمی و ایجاد انعطافپذیری آبوهوا در این کشور نمیتواند منتظر بماند. همه طرفها باید بهصورت غیرسیاسی و سازنده به نفع مردم افغانستان روی این موضوع اقدام کنند.» در این بیانیه تاکید شده که افغانستان نمیتواند یک سال دیگر را بدون صدا در مورد تغییرات آبوهوایی سپری کند.
گفتنی است که سکرتریت کنوانسیون تغییر اقلیم ملل متحد به منظور رسیدهگی به چالشهای تغییر اقلیم در سطح بینالمللی، حفظ غلظت گازهای گلخانهای در اتموسفیر زمین و اتخاذ تصامیم بزرگ، نشستی را تحت عنوان کنفرانس (COP) همهساله با اشتراک اعضای کنوانسیون برگزار میکند.
در این نشستها همه کشورها، بهخصوص کشورهای آسیبپذیر از اثر تغییرات اقلیمی، مشکلات و تهدیدات علیه خود را با رهبران کشورهای بزرگ صنعتی در میان میگذارند تا دسترسی آسان و عاجل به منابع مالی و تخنیکی در بخش تغییر اقلیم پیدا کنند.
در نشست امسال تا کنون شماری از رهبران جهان به شمول دبیر کل سازمان ملل متحد، صحبت کردهاند. چارلز سوم، پادشان بریتانیا، در این نشست از رهبران جهان خواسته تا به سمت «اقدامات تحولآفرین» در مورد گرمایش زمین حرکت کنند و به نقطه عطفی مانند توافقنامه پاریس برسند. او در حضور نمایندهگان نزدیک به ۲۰۰ کشور جهان، هشدار داده است که تغییرات اقلیمی در «نقط اوج هشدار» رسیده و تاکید کرده که جهان باید طبیعت را بهسرعت ترمیم و احیا کند.
در همین حال، گفته میشود که عدم دسترسی به آب و تخریب محیط زیست در کشور باعث تخریب زیربناهای اقتصادی، نابرابری جنسیتی، افزایش فقر و افزایش میزان توانایی گروههای افراطی برای سربازگیری در مناطق آسیبپذیر شده است.
افغانستان منابع آبی محدود دارد و طالبان نیز توانایی مدیریت منابع و هماهنگ شدن با تغییرات اقلیمی را ندارند. در حال حاضر، در کنار خشکسالی و حوادث طبیعی، مدیریت نادرست آبی، استفاده بیرویه از آبهای زیرزمینی و آلوده ساختن منابع آبی از چالشهای جدی محیط زیستی در کشور به حساب میرود.
