شماری از بازرگانان میوه خشک و تازه افغانستان از افزایش هزینههای ترانزیت و تاخیر در انتقال کالا از مسیرهای ایران شکایت میکنند. آنان میگویند که افزایش هزینههای حملونقل و طولانی شدن روند انتقال محمولهها، تجارت خارجی کشور را با چالشهای جدی روبهرو کرده و زیانهای مالی سنگینی به تاجران وارد کرده است. به گفته این بازرگانان، محمولههای تجارتی آنان گاهی برای هفتهها و حتا ماهها در مسیرهای ایران متوقف میماند و زمان دقیق انتقال آن به مقصد نیز مشخص نیست. آنان ادعا میکنند که در روند ترانزیت، به کالاهای ایرانی نسبت به محمولههای افغانستان اولویت داده میشود و همین امر، زمان انتقال کالاهای افغانستان را طولانیتر کرده است.
این بازرگانان در گفتوگو با روزنامه ۸صبح میگویند که در حال حاضر، بخش عمده کالاهای تجارتی افغانستان از مسیر ریمدان ایران به پاکستان انتقال مییابد؛ زیرا استفاده از برخی مسیرهای دیگر با مشکلات امنیتی همراه است. به گفته آنان، موترهای باربری افغانستان در برخی گذرگاههای مرزی ایران و پاکستان با تهدیدهای امنیتی روبهرو هستند و همین موضوع، گزینههای ترانزیتی تاجران را محدود کرده است.
آنان همچنین میگویند که افزایش هزینههای حملونقل هوایی، استفاده از این مسیر را نیز برای بسیاری از بازرگانان ناممکن ساخته است. به گفته آنان، تاجران افغانستان اکنون با کمبود مسیرهای مطمین، سریع و کمهزینه برای انتقال کالاهایشان روبهرو هستند و ادامه این وضعیت میتواند بر تجارت، سرمایهگذاری و قیمت کالاها در بازارهای داخلی تاثیر منفی بگذارد.
غلامیحیا مشکوانی، یکی از بازرگانان میوه خشک افغانستان، از افزایش هزینههای ترانزیت و تاخیر در انتقال کالاها از طریق بندر چابهار و بندرعباس ایران شکایت میکند. او میگوید که این وضعیت بازرگانان کشور را با چالشهای جدی روبهرو ساخته و در برخی موارد، هزینههای سنگین ترانزیت به اندازهای افزایش یافته که درآمد حاصل از فروش کالا حتا هزینه انتقال آن را نیز جبران نمیکند. به گفته او، بازرگانان افغانستان در حال حاضر به مسیرهای ترانزیتی مطمین، سریع و کمهزینه دسترسی ندارند و همین موضوع روند صادرات را با مشکلات جدی مواجه کرده است.
مشکوانی میگوید: «پیش از این، بخش عمده صادرات افغانستان از مسیرهای تورخم و سپینبولدک انجام میشد؛ اما پس از بسته شدن این مسیرها، تاجران ناچار شدند از بندر چابهار و بندرعباس استفاده کنند. در گذشته، انتقال یک کانتینر حدود پنج هزار دالر هزینه داشت، اما اکنون این رقم به حدود ۴۰ هزار دالر رسیده است. قبلاً یک محموله در حدود ۴۰ روز به مقصد میرسید، اما اکنون انتقال آن چهار تا شش ماه زمان میبرد و گاهی هم زمان رسیدن آن مشخص نیست.» او همچنین میافزاید که هزینه انتقال کالا از طریق کارگوی هوایی نیز بهطور پیوسته افزایش یافته است.
گدامحمد کوهدامنی، یکی از بازرگانان میوه تازه و سبزی افغانستان، نیز از افزایش هزینههای ترانزیت و تاخیر در انتقال کالاها از مسیر ایران شکایت میکند. او میگوید که محمولههای تجارتی افغانستان گاهی هفتهها در مسیر و بنادر متوقف میماند و این وضعیت سبب فاسد شدن بخشی از محصولات، بهویژه میوه و سبزی تازه، و وارد شدن زیانهای سنگین به بازرگانان شده است. به گفته کوهدامنی، در روند انتقال کالا از مسیر ایران، به محمولههای ایرانی نسبت به کالاهای افغانستان اولویت داده میشود و همین موضوع باعث تاخیر بیشتر در انتقال اموال تجارتی افغانستان شده است.
این بازرگان میگوید: «کرایه موترهای باربری تقریباً دو برابر شده و پیدا کردن موتر برای انتقال میوه و سبزیجات نیز بسیار دشوار است. کرایه موترهای یخچالدار به حدود ۱۲۰ هزار افغانی رسیده و موترهای ایرانی برای انتقال کالا از مرز ریمدان تا پاکستان، بین ۲۸۰ تا ۳۰۰ میلیون تومن ایران دریافت میکنند. این هزینهها فشار سنگینی بر بازرگانان افغانستان وارد کرده است. موترهای باربری نیز به دلیل ازدحام در مرز ریمدان، بین هشت تا ۱۰ روز در انتظار ترخیص میمانند. در این روند، محمولههای ایرانی در اولویت قرار میگیرند و کالاهای افغانستان با تاخیر انتقال مییابد. افزون بر این، از هر موتر به دلیل توقف در مرز، روزانه بین پنج تا ۱۰ هزار افغانی تحت عنوان «پول خواب» دریافت میشود.»
کوهدامنی میافزاید که دریافت هزینههای اضافی زیر نام «شبخوابی» از موترهای باربری، هزینه انتقال کالا را بیشتر افزایش داده است. او همچنان میگوید که بازرگانان افغانستان بهدلیل نگرانیهای امنیتی و حمله بر موترهای باربری در مسیر میرجاوه، امکان استفاده از این گذرگاه را ندارند و بیشتر کالاهای افغانستان اکنون از مسیر ریمدان انتقال مییابد.
کوهدامنی میگوید: «بیشتر اموال ما از مسیر ایران ترانزیت میشود؛ اما گذرگاه میرجاوه در مرز ایران و تفتان پاکستان بهدلیل ناامنی و حملات افراد مسلح بلوچ بر موترهای باربری، عملاً قابل استفاده نیست. اکنون بیشتر کالاها از مسیر ریمدان انتقال مییابد؛ اما ازدحام در این گذرگاه باعث شده است که محمولهها مدت طولانی در انتظار بمانند. بخش زیادی از اموال تاجران در این مسیر در معرض فاسد شدن قرار دارد. اکنون فصل برداشت انگور کاپیسا و پروان نیز فرا رسیده است، اما به دلیل مشکلات صادراتی، بخشی از محصولات در بازارهای داخلی با قیمت پایین به فروش میرسد و راه مناسب برای انتقال آن به بازارهای خارجی وجود ندارد.»
اسد (مستعار)، یکی از بازرگانان میوه خشک افغانستان، از طالبان و مقامهای ایرانی میخواهد برای کاهش هزینههای ترانزیت و ایجاد سهولت در انتقال کالاهای تجارتی اقدامهای عملی انجام دهند. او میگوید که همزمان با فصل برداشت محصولات زراعتی، کاهش هزینههای انتقال میتواند به سود دهقانان و بازرگانان تمام شود و زمینه صادرات بهموقع محصولات افغانستان را فراهم کند. به گفته او، افزایش هزینههای ترانزیت سبب شده است که شماری از تاجران محصولات افغانستان را با زیان به بازارهای خارجی صادر کنند.
این بازرگان میگوید: «کرایههای ترانزیتی چندین برابر افزایش یافته و باید در این زمینه توجه جدی صورت گیرد. در حال حاضر، هزینه انتقال محمولههای هوایی (کارگو) نیز بهگونه چشمگیری بالا رفته و تاجران عملاً با ضرر کار میکنند. با وجود این، تلاش میکنیم در فصل برداشت، محصولات افغانستان را به بازارهای خارجی برسانیم تا بازار این محصولات حفظ شود.» او همچنان از دشواری دریافت ویزای امارات متحده عربی برای بازرگانان افغانستان انتقاد کرده و میگوید که ایجاد سهولت در روند صدور ویزا میتواند به گسترش فعالیتهای تجارتی بازرگانان کمک کند.
پس از درگیریهای مرزی میان طالبان و پاکستان، اسلامآباد در ۱۹ میزان گذرگاههای مرزی خود با افغانستان را بهروی ترانزیت کالا و رفتوآمد مسافران بست. در حال حاضر، تمامی گذرگاههای میان افغانستان و پاکستان بهروی ترانزیت و تجارت مسدود است و در برخی مسیرها تنها به خانوادههای مهاجر افغانستان اجازه داده میشود که از پاکستان وارد کشور شوند. پس از این محدودیتها، بازرگانان افغانستان برای انتقال کالاهای تجارتی بیشتر به استفاده از مسیرهای ایران، بهویژه بندر چابهار و بندرعباس، روی آوردهاند؛ مسیرهایی که با وجود فراهم کردن یک گزینه جایگزین، با چالشهایی مانند افزایش هزینه، تاخیر در انتقال و مشکلات ترانزیتی همراه بوده است.
بر بنیاد آمارهای وزارت صنعت و تجارت طالبان، حجم دادوستد میان افغانستان و ایران در سال گذشته با ۶.۷ درصد افزایش به سه میلیارد و ۶۳۲ میلیون دالر رسیده است. از این میان، تنها ۷۲ میلیون دالر مربوط به صادرات افغانستان به ایران بوده است.
ایران پس از کاهش روابط تجارتی افغانستان با پاکستان، همچنان یکی از بزرگترین شریکهای تجارتی افغانستان به شمار میرود؛ اما تراز بازرگانی میان دو کشور همچنان به سود ایران است و سهم صادرات افغانستان به این کشور در مقایسه با واردات، بسیار اندک باقی مانده است.
