پس از تسلط طالبان بر افغانستان در سال ۲۰۲۱، وزارت معادن و نفت این گروه بیش از دوصدوپنج قرارداد معدنی با شرکتهای داخلی و خارجی امضا کرده است. این قراردادها شامل استخراج معادن مس، طلا، زغال سنگ، کرومیت، نفت و گاز در ولایات مختلف کشور میشود. بررسی اسناد و گزارشها نشان میدهد که بسیاری از این قراردادها فاقد ارزیابیهای محیط زیستی و اجتماعی لازمند و پیامدهای منفی جدی بر محیط زیست، سلامت مردم و اقتصاد کشور خواهند داشت.
شرکتهای بیتجربه و ریسک مدیریتی
یکی از مشکلات اصلی این قراردادها، ورود شرکتهایی است که تجربه کافی در حوزه استخراج معادن ندارند. به باور من، بهعنوان کارشناس محیط زیست، این بیتجربهگی سبب میشود پروژهها بدون مدیریت درست اجرا شوند و آثار منفی گستردهای بر محیط زیست و جامعه بر جای بگذارند.
وضعیت قراردادها و رعایت استانداردها
براساس گزارشها، در بیشتر قراردادهای معدنی افغانستان:
- متن کامل و پیوستهای ارزیابی اثرات محیطی و اجتماعی (ESIA) منتشر نشده است.
- تضمین مالی برای پاکسازی محیط زیست در نظر گرفته نشده است.
- و مکانیسم نظارت مستقل و شفاف برای پایش پروژهها پیشبینی نشده است.
پیامدهای بلندمدت
به باور من، پیامدهای بلندمدت این روند شامل تهدید سلامت مردم و حیوانات، کاهش حاصلخیزی زمینهای کشاورزی، تخریب اکوسیستمهای طبیعی و بروز پیامدهای اجتماعی و نسلی خواهد بود که باید جدی گرفته شود.
تحلیل اقتصادی
با توجه به تجربههای جهانی و دادههای موجود، درامد کوتاهمدت این قراردادها بهمراتب کمتر از هزینههای پاکسازی محیط، درمان بیماریها، بازگرداندن ظرفیت کشاورزی و مدیریت ریزگردهاست.
رهنمودها برای قراردادهای آینده
برای کاهش پیامدهای منفی، به باور من، قراردادهای معدنی باید شامل این موارد باشند:
- انجام ارزیابی زیستمحیطی و اجتماعی (ESIA)
- اختصاص بودجه تضمینی برای پاکسازی
- ایجاد هیات نظارت مستقل
- رعایت استانداردهای ایمنی
- مکانیسم شکایتپذیری جامعه محلی
- انتشار متن قراردادها
- حمایت از کشاورزی و منابع معیشتی مردم
جمعبندی
استخراج معادن افغانستان تحت قرارداد طالبان، اگرچه در ظاهر درامدزاست، اما پیامدهای بلندمدت محیط زیستی، اقتصادی، اجتماعی و نسلی به همراه دارد. تجربههای جهانی، گزارشهای محلی و اسناد موجود نشان میدهند که عواید کوتاهمدت بسیار کمتر از هزینههای پاکسازی و جبران خسارات خواهد بود. رعایت رهنمودهای ارائهشده میتواند به حفاظت از سلامت مردم و محیط زیست کمک کرده و نسلهای آینده را از بحرانهای جدی دور نگه دارد.
منابع و اسناد
- – Afghan Witnes آرشیف قراردادهای معادن افغانستان
- Reuters, AP، VOA – گزارشهای خبری درباره قراردادها و استخراج معادن
- Global Witness – گزارشهای محیط زیستی و تحلیل اثرات معادن
- UNEP – گزارشهای بینالمللی درباره فجایع محیط زیست
- EPA (Superfund) – نمونههای مدیریت و پاکسازی سایتهای آلوده
- پروژه Baia Mare، رومانی و معدن Ok Tedi، پاپوآ گینه نو
