شماری از باشندهگان کابل از شیوه توزیع کمکها توسط برخی یوتیوبران میان گداها و افراد نیازمند در این شهر انتقاد میکنند. آنان میگویند که همزمان با آغاز ماه رمضان، برخی یوتیوبران بدون رعایت حریم خصوصی این افراد، از وضعیت دشوار زندهگی آنان تحت عنوان توزیع کمکها برای تولید محتوا و کسب درآمد استفاده میکنند. آنان میافزایند که کرامت انسانی نیازمندان نباید وسیلهای برای افزایش بازدید و جذب دنبالکننده در شبکههای اجتماعی شود. به گفته آنان، اگر هدف یوتیوبران واقعاً کمکرسانی باشد، این روند باید با رعایت کرامت انسانی و بدون انتشار گسترده تصاویر و ویدیوهای نیازمندان انجام شود.
این باشندهگان در گفتوگو با روزنامه ۸صبح تأکید میکنند که کمک به نیازمندان باید بهگونهای صورت گیرد که شخصیت و عزت نفس آنان حفظ شود. به باور این باشندهگان، انتشار ویدیوها در پلتفرمهایی مانند یوتیوب بیشتر با هدف جلب توجه و کسب درآمد انجام میشود.
احسان، یکی از باشندهگان کابل، میگوید این روزها برخی یوتیوبران بدون رعایت حریم خصوصی و کرامت انسانی افراد نیازمند و گدا، از آنان بهعنوان منبع درآمد استفاده میکنند. به گفته او، انتشار گسترده عکسها و ویدیوهایی از توزیع بستههای خوراکی برای نیازمندان در شبکههای اجتماعی از سوی این یوتیوبران به امری عادی بدل شده است.
احسان تصریح میکند: «به نظر من گرفتن عکس و ویدیو از این افراد نیازمند بسیار نادرست است و نباید انجام شود، زیرا بر ذهنیت و روان آنان تأثیر میگذارد. اینکه افرادی از این وضعیت سوءاستفاده میکنند، غیرقابل باور است.»
خلیل، یکی دیگر از باشندهگان کابل، میگوید نشر گسترده تصاویر و ویدیوهای نیازمندان سبب شده که برخی از افرادی که واقعاً به کمک نیاز دارند، بهدلیل دیده شدن، از دریافت کمک خودداری کنند. او میافزاید که یوتیوبران در شرایط کنونی از همه چیز برای لایک، کامنت و کسب درآمد بیشتر استفاده میکنند و هیچ خط سرخی برای این افراد مهم نیست.
این باشنده کابل میافزاید: «در شرایط تنگنا و اضطرار، غریزه انسانی حکم میکند که مردم دست یکدیگر را بگیرند، اما در افغانستان، واقعیت چیز دیگری است و بسیاری از ارزشها جای خود را از دست دادهاند. در سایر کشورها کمکرسانی واقعی و غیرنمایشی است، اما در افغانستان افرادی بهصورت نمادین ظاهر میشوند و از وضعیت نیازمندان سوءاستفاده میکنند. این امر اعتماد مردم و برنامههای واقعی کمکرسانی را مختل میکند.»
خلیل میگوید: «بعضی افراد به در خانه نیازمندان میروند، طوری که گویی آنان را غافلگیر کردهاند و سپس با دوربین از آنها عکس و ویدیو میگیرند. فرقی نمیکند که وضعیت نیازمند چقدر دشوار باشد؛ این کار غرور و حریم خصوصی آنان را زیر پا میگذارد و باعث میشود همه مردم و حتا خویشاوندان آنها شاهد ضعف و تنگدستیشان باشند. اما برخی ها در این شرایط، اگر در کمرشان از گرسنهگی سنگ بسته باشند، نمیتوانند بگویند که به کمک نیاز دارند.»
عبدالحمید سروش، باشنده دیگر کابل، میگوید برخی یوتیوبران برای افزایش دنبالکننده و لایکهای خود، کرامت انسانی افراد نیازمند را زیر پا میگذارند. او میافزاید که این یوتیوبران برای منافع شخصی از نیازمندان سوءاستفاده میکنند و گاهی حتا کمکهای واقعی را به آنان نمیرسانند.
آقای سروش میافزاید: «در هر گوشه از شهر کابل، برخی یوتیوبرها زیر نام کمکرسانی به مردم میروند، اما هدف شان نه یاری، بلکه خودنمایی و فلمبرداری از زندهگی نیازمندان است. خداوند واضح گفته است که اگر به کسی کمک میکنید، دست چپ و راست خبر نشود، اما این افراد برای جلب توجه و منافع شخصی، اعمال خود را در شبکههای اجتماعی به نمایش میگذارند. هر انسانی غرور و شخصیت دارد و کمک به نیازمندان باید بهگونهای انجام شود که این کرامت و شخصیت آنان حفظ شود.»
اسدالله، باشنده کابل، میگوید یوتیوبرانی که زیر تسلط طالبان تولید محتوا میکنند، برخلاف اصول و مبانی خبرنگاری عمل میکنند. به گفته او، برخی یوتیوبران مردم را در شرایط کنونی گرفتار سرگرمیهای بیهدف و بیهوده کردهاند.
این باشنده کابل توضیح میدهد: «جواز راهاندازی کانال یوتیوب به آسانی صادر میشود و بسیاری از کسانی که غیرحرفهای هستند، با اصول خبرنگاری آشنایی ندارند و حتا الفبای خبرنگاری را نمیدانند. این افراد حریم خصوصی مردم را نقض کرده و کرامت آنان را زیر پا میگذارند، در حالی که کسانی که حرمتشان خدشهدار شده میتوانند از این یوتیوبران شکایت کنند.»
در همین حال، ساحل (مستعار)، یکی از کارمندان یک کانال یوتیوب، میگوید برخی یوتیوبران بهجای رساندن کمکها به نیازمندان، بخش زیادی از آن را به جیب خود میزنند. او میافزاید کمکهایی که از خارج ارسال میشوند، با نیت خیر و خالصانه فرستاده شدهاند و نباید مورد چنین سوءاستفادهای قرار گیرند. به گفته او، نبود دانش خبرنگاری و رعایتنشدن اخلاق حرفهای در میان برخی یوتیوبران، یکی از دلایل اصلی مشکلات در انتشار تصاویر و ویدیوهای نیازمندان به شمار میرود.
آقای ساحل میافزاید: «تا جایی که اطلاع دارم، تحت عنوان معاش و هزینههای کمک، بخش زیادی از کمکها در جیب یوتیوبرها میرود، در حالی که باید حداقل ۱۵ درصد آن برای خود یوتیوبر و ۷۵ درصد برای نیازمندان اختصاص یابد. اما این امر رعایت نمیشود و گاهی تنها ۲۰ تا ۳۰ درصد به دست نیازمندان میرسد. حتا برخی نهادهای کمکرسان هم کمکها را کامل تحویل نمیدهند.»
این کارمند یوتیوب تأکید میکند که یوتیوبران باید اخلاق خبرنگاری و انسانی خود را رعایت کنند و حریم خصوصی افراد حفظ شود. او میافزاید: «من یکی از تیمهای یوتیوب را میشناسم که کمکهای خارجی را برای خود جمعآوری کرده و حتا در ماه رمضان از آن استفاده شخصی کردند. افرادی نیز از همین راه به ثروت رسیدهاند، در حالی که مستحقان واقعی بهرهای نمیبرند. تصاویر نیازمندان فقط باید برای مستندسازی و نه عمومی منتشر شود و حریم خصوصی آنان رعایت شود.»
این شکایتها در حالی مطرح میشود که همزمان با ماه رمضان، یوتیبران برای جلب توجه و بیننده کمکهای ارسالی و یا هم کمکهای که خودشان به نیازمندان می دهند تصویر افراد را در وضعیت نا مناسب منتشر می کنند.
پیش از این، صندوق حمایت کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) هشدار داده بود که نیازهای بشری در افغانستان در سال ۲۰۲۶ بیش از پیش افزایش خواهد یافت و نزدیک به ۲۲ میلیون باشنده این کشور بهگونه جدی به کمکهای بینالمللی نیاز خواهند داشت.
در تازهترین گزارش صندوق حمایت کودکان سازمان ملل متحد با عنوان «اقدام بشردوستانه برای کودکان در سال ۲۰۲۶» آمده است که بحرانهای همزمان در افغانستان، از جمله فقر گسترده، کمبود خدمات اساسی و نبود نظام حمایتی مؤثر، وضعیت زندهگی میلیونها خانواده را با تهدید جدی روبهرو کرده است.






