منابع محلی در ولایت بدخشان از وجود یک شبکه گسترده و سازمانیافته برای غارت معادن طلا و دیگر منابع طبیعی توسط چهرههای بانفوذ وابسته به طالبان پرده برمیدارند. به گفته منابع، این روند بهشکل سیستماتیک و با بهرهگیری از زور، فساد و تبانی با برخی از رهبران طالبان پیش برده میشود. منابع همچنین از دستداشتن والی طالبان در بدخشان در استخراج و قاچاق معادن خبر میدهند و میگویند که او با گماشتن افراد وفادار به خود، طالبان محلی را تضعیف کرده و بهطور گسترده در چپاول منابع طبیعی دست دارد. این منابع میافزایند که افراد وابسته به فیصل خراسانی، با حمایت مولوی سیفالدین تایب، معاون اداره امور طالبان، در استخراج بیرویه معادن بهویژه طلا در ولسوالی شهر بزرگ و دیگر مناطق بدخشان نقش فعال دارند. به گفته منابع، این اقدامات نهتنها منجر به غارت ثروت ملی شده، بلکه آسیبهای جدی به محیط زیست و اکوسیستم محلی وارد کرده و خطر بروز بحران زیستمحیطی در آینده را بهشدت افزایش داده است.
منابع در گفتوگو با روزنامه ۸صبح از استخراج گسترده و بیرویه معادن، بهویژه معادن طلا در بدخشان توسط طالبان و افراد وابسته به این گروه، بهشدت ابراز نگرانی میکنند. این منابع میگویند که ثروت عظیم و دارایی عامه مردم توسط گروههای خاص حیفومیل میشود و روند استخراج و قاچاق غیرقانونی آن همچنان با شدت ادامه دارد. به گفته منابع، این اقدامات در هماهنگی و شراکت با برخی از مقامهای طالبان صورت میگیرد و اعضای این گروه، تا سطوح رهبری، در استخراج و سهمگیری از معادن دخیل هستند.
یک منبع معتبر میگوید: «فیصل خراسانی با حمایت تایب، ۱۲۰ جریب زمین در دشت جالیک (قریه پان مور) را به زور تصرف کرده و دهها قطعه زمین دیگر را نیز از پروژهداران گرفته است. پس از آنکه در ولسوالی چاهآب تخار اجازه فعالیت به او داده نشد، فعالیتهایش را به بدخشان منتقل کرد.»
براساس اظهارات منابع، افرادی که به قتل چندین کارگر معدن در این مناطق متهم بودهاند، نهتنها بازداشت یا مجازات نشدند، بلکه از سوی اداره امور طالبان مورد عفو قرار گرفته و مجدداً مسلح شدهاند. این افراد اکنون آزادانه در منطقه «آبگنده» حوزه داونگ ولسوالی شهر بزرگ فعالیت دارند و با زور و سلاح به آزار و اذیت مردم و اخاذی میپردازند.
منابع همچنین ادعا دارند که فیصل خراسانی شماری از کاربران شبکههای اجتماعی را به استخدام خود درآورده و ماهانه برای آنها معاش تعیین کرده است تا با انتشار مطالب حمایتی، چهره او را تطهیر کنند. این افراد که به گفته منبع بهعنوان «فیسبوکچلونکیهای خراسانی» شناخته میشوند، در فضای مجازی به تبلیغ هماهنگشده برای او میپردازند.
یکی از منابع میگوید: «در ساحه معادن، تمامی اجراآت را فردی بهنام معاویه، نفر ارتباطی مولوی سیفالدین انجام میدهد که بهعنوان مدیر معدن معرفی شده، در حالیکه مدیریت رسمی معدن قبلاً لغو شده و هیچ عنوان قانونی ندارد.»
منبع میافزاید: «هر زمینی که نشانههایی از طلای بیشتر داشته باشد، توسط افراد محلی به تایب گزارش داده میشود. او نیز آن منطقه را با زور تصرف میکند و در مقابل، به کسانی که محل را گزارش دادهاند، سهم میدهد.»
منابع همچنان میافزایند که در پروژههای استخراجی با مشارکت چینیها، چهرههای ارشد طالبان شامل فصیحالدین فطرت، رییس ستاد ارتش طالبان، مولوی امانالدین و مولوی سیفالدین نیز شریک هستند. در پروژههای محلی در مناطق آویز و پان مور نیز رییس معادن طالبان از هر پروژه بین ۵ تا ۱۰ درصد سهم میگیرد.
منابع میگویند: «هر کسی که جواز ندارد، کافی است چند درصد سهم بدهد. رییس معادن طالبان خودش میگوید: برو کار کن، بدون جواز؛ ببین کی جرأت دارد جلو تو را بگیرد. اما اگر سهم برایش داده نشود، کسی را به استخراج نمیماند.» به گفته منابع، او خود نیز ماهانه به مقامهای طالبان در کابل باج میدهد تا از وظیفه برکنار نشود.
غصب و استخراج معادن توسط والی طالبان
همچنین، منابع میگویند که ایوب خالد، والی طالبان در بدخشان، ۲۰ جریب زمین در منطقه «سرخه آویز» را تصرف کرده و شخصاً دست به استخراج معدن در آنجا زده است. به گفته منابع، او علاوه بر این، از سایر معادن در بدخشان نیز سهم میگیرد. گماشتن افراد نزدیک به خود از قندهار، طالبان محلی را عملاً بیصلاحیت ساخته و در کنار آن، او رهبری شبکههای قاچاق مواد مخدر در منطقه را نیز بر عهده دارد.
ازدواجهای اجباری توسط مقام طالبان
منبعی دیگر ادعا میکند که مولوی سیفالدین تایب، معاون اداره امور طالبان، در دو سال گذشته سه بار ازدواج کرده است. همچنین، منابع از تعدد ازدواجهای مقامهای محلی طالبان و افراد وابسته به این گروه پرده برداشتهاند و تاکید میکنند که رضیالله، مشهور به فیصل خراسانی، نیز متهم به شکنجه و لتوکوب همسر اولش است. به گفته این منابع، او اکنون با یک دختر خردسال دیگر نامزد شده و به همسر نخست خود هشدار داده است که اگر به اعتراضهایش ادامه دهد، با «برخورد شدیدتر» مواجه خواهد شد.
اطلاعات ارایهشده از سوی منابع محلی، تصویری نگرانکننده از فساد ساختاری و غارت بیرویه منابع طبیعی در ولایت بدخشان را ترسیم میکند. تبانی مقامات ارشد طالبان، زورگیری، زمینخواری، بهرهکشی از زنان، تخریب محیط زیست و فساد مالی، همه بخشی از الگویی گسترده از سوءاستفاده از قدرت است که در این ولایت جریان دارد. در حالیکه مردم محل در فقر و ناامنی روزافزون بهسر میبرند، منابع طبیعی افغانستان به دست شبکههای مافیایی وابسته به قدرت، تاراج میشود.
پیش از این، فارنپالیسی گزارش داده بود که وزیر داخله طالبان، در حال گسترش تسلط بر معادن افغانستان است. فارنپالیسی روز دوشنبه، ۲۰ سرطان، با نشر گزارشی به نقل از یک کارشناس معادن نوشته است که سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان و رهبر شبکه حقانی، در حال گسترش کنترل خود بر معادن افغانستان است؛ زیرا او درک میکند که با افزایش اختلافهای درونی طالبان و احتمال وقوع جنگ داخلی میان این گروه، کسی صاحب قدرت خواهد بود که پول استخراج معادن را در اختیار دارد. این رسانه گفته است که با درنظرداشت شرایط افغانستان، بخش معدن پایه قدرت و بقای کسانی را تامین میکند که ساحات معدنی را در اختیار دارند و حقانی یکی از کسانی است که اهمیت معادن برای رسیدن به قدرت را درک میکند.
سال گذشته میلادی، مجله فارن پالیسی همچنان با نشر گزارشی هشدار داده بود که شبکه القاعده بار دیگر به افغانستان بازگشته و تحت حمایت طالبان، از استخراج غیرقانونی معادن در شمالشرق کشور، بهویژه بدخشان و تخار، سود هنگفتی بهدست میآورد. در این گزارش آمده است که القاعده تحت حفاظت طالبان، دهها هزار کارگر را برای استخراج غیرقانونی معادن به کار گماشته و هفتهوار دهها میلیون دالر از معادن طلا در این ولایتها به جیب میزند.
بر اساس این گزارش، القاعده ۲۵ درصد از درآمد این معادن را دریافت میکند؛ سهمی که از سوی شبکه حقانی و گروه وابسته به هبتالله آخوندزاده برای این گروه در نظر گرفته شده است. فارن پالیسی همچنین نوشته است که درآمد ماهانه طالبان از معادن طلا به بیش از ۲۵ میلیون دالر میرسد، در حالی که این مبالغ در بودجه رسمی گروه ثبت نمیشود و مستقیماً به جیب مقامهای ارشد طالبان و شبکههای وابسته به آنها میرود. طبق گزارش، از آغاز روند استخراج این معادن در اوایل سال ۲۰۲۲، القاعده تا سال ۲۰۲۴ مجموعاً حدود ۱۹۴.۴ میلیون دالر درآمد داشته است.
