شماری از صادرکنندهگان میوه خشک افغانستان از وضعیت جنگلات پسته در ولایتهای بادغیس و هرات ابراز نگرانی میکنند. آنان میگویند که بیتوجهی به حفاظت و مدیریت این جنگلات، در کنار تغییرات اقلیمی، خشکسالیهای پیهم و برداشت زودهنگام محصول، سبب کاهش چشمگیر حاصلات و افت کیفیت پسته شده است. به گفته آنان، کاهش کیفیت پسته باعث شده است که این محصول حتا پس از درجهبندی نیز با بهای مناسب در بازارهای داخلی و خارجی به فروش نرسد. صادرکنندهگان میافزایند که کاهش تولید پسته، نه تنها صادرات این محصول را با مشکل روبهرو کرده، بلکه درآمد هزاران خانواده وابسته به این بخش را نیز کاهش داده است.
این صادرکنندهگان در گفتوگو با روزنامه ۸صبح هشدار میدهند که تخریب جنگلات پسته و نبود برنامه موثر برای حفاظت از این منابع طبیعی، آینده تولید و تجارت این محصول را با تهدید روبهرو کرده است. آنان تاکید میکنند که در کنار پیامدهای تغییرات اقلیمی، قطع درختان پسته برای تهیه سوخت و چرای مواشی از سوی کوچیها، روند تخریب این منابع طبیعی را شدت بخشیده است. آنان از طالبان و نهادهای مسوول میخواهند برای حفاظت از جنگلات پسته، جلوگیری از قطع درختان، مدیریت منابع طبیعی و حمایت از تولیدکنندهگان و صادرکنندهگان، برنامههای مؤثر روی دست گیرند.
غلامیحیی مشکوانی، یکی از صادرکنندهگان میوه خشک افغانستان، میگوید که طالبان در زمینه حفاظت و مدیریت جنگلات پسته در ولایتهای بادغیس و هرات توجه لازم نکردهاند. او میافزاید که این بیتوجهی، در کنار خشکسالیهای پیدرپی، سبب کاهش چشمگیر حاصلات پسته شده و تولید این محصول را در سال جاری به پایینترین سطح در سالهای اخیر رسانده است. به گفته او، کاهش تولید پسته، واردات این محصول از کشورهای همسایه را افزایش داده، صادرات آن را با رکود روبهرو کرده و آینده جنگلات پسته را نیز با خطرهای جدی مواجه ساخته است.
مشکوانی میگوید: «در سالهای گذشته از هر کیلو پسته حدود ۲۳۰ تا ۲۵۰ گرم مغز به دست میآمد، اما امسال این مقدار به حدود ۲۵ گرم کاهش یافته است. وزارت زراعت باید به وضعیت جنگلات پسته توجه جدی کند، اما تا کنون اقدام موثری در این زمینه انجام نشده است. ما صادرکنندهگان بارها این موضوع را در نشستها مطرح کردهایم، اما نتیجهای در پی نداشته است.»
مشکوانی، حضور کوچیها و چرای مواشی در جنگلات پسته را یکی دیگر از چالشهای این منابع طبیعی میداند. او میگوید که قطع درختان برای تهیه سوخت و آسیب ناشی از چرای دام، روند تخریب جنگلات را افزایش داده است.
مشکوانی میافزاید: «تا زمانی که از ورود کوچیها به جنگلات جلوگیری نشود، امیدی به بهبود حاصلات وجود ندارد؛ زیرا چرای دام به درختان پسته آسیب میرساند. اگر این وضعیت ادامه یابد، ممکن است در چند سال آینده بخش بزرگی از جنگلات پسته از بین برود.»
احمدشاه یارزاده، یکی دیگر از صادرکنندهگان پسته که بیش از ۳۵ سال در این بخش فعالیت دارد، میگوید که وضعیت جنگلات پسته در سالهای اخیر نسبت به گذشته تغییر چشمگیری کرده است. او میافزاید که نبود مدیریت منظم، تغییرات اقلیمی و افزایش آفات، سبب شده است میزان تولید و کیفیت این محصول کاهش یابد. به گفته او، در گذشته برداشت پسته در زمان مشخص انجام میشد و محصول با کیفیت بهتر به بازار عرضه میگردید؛ اما اکنون برداشت زودهنگام و مشکلات طبیعی، روند تولید و صادرات این محصول را با دشواری مواجه کرده است.
یارزاده میگوید: «۳۵ سال است که در تجارت پسته فعالیت میکنم. در گذشته جنگلات پسته تحت کنترل مسوولان بود و برداشت آن در زمان مناسب صورت میگرفت؛ اما اکنون نظارت کافی وجود ندارد. مردم بهدلیل فقر از چوب درختان پسته برای سوخت استفاده میکنند و تقریبا نزدیک به ۴۰ درصد این درختان از سوی کوچیهای ساکن این ساحه تخریب شدهاند. اگر از این روند جلوگیری نشود، بهتدریج جنگلات پسته از بین میرود و دیگر محصولی برای برداشت باقی نخواهد ماند.»
این صادرکننده پسته کاهش کیفیت پسته را یکی از عوامل دشواری صادرات این محصول عنوان میکند و میگوید برداشت پیش از وقت باعث شده است پسته افغانستان نتواند جایگاه گذشته خود را در بازارهای جهانی حفظ کند. یارزاده معتقد است که توجه به زمان برداشت، درجهبندی درست و حفاظت از جنگلات میتواند کیفیت این محصول را دوباره افزایش دهد.
یارزاده میگوید: «در سال ۱۴۰۵، گرمای زودهنگام هوا پیش از رسیدن پسته به مرحله پختگی، بخشی از محصول را از بین برد و همزمان آفتی به نام کفشک حدود ۹۵ درصد حاصلات را نابود کرد. اگر مسوولان بهموقع اقدام میکردند و از طریق هواپاشی با این آفت مبارزه میشد، شاید تنها ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار دالر هزینه میبرد؛ اما از وارد شدن میلیونها دالر خسارت جلوگیری میشد. این آفت هر سال در بادغیس دیده میشود، اما تاکنون اقدام مؤثری برای مهار آن صورت نگرفته است.»
جنگلات طبیعی پسته در ولایتهای بادغیس و هرات که به نام «پستهلیق» شناخته میشوند، از مهمترین منابع طبیعی و اقتصادی باشندگان این مناطق به شمار میروند. پسته این جنگلات بهدلیل کیفیت بالا، افزون بر بازار داخلی، در بازارهای جهانی نیز خریداران زیادی دارد و یکی از محصولات مهم صادراتی افغانستان محسوب میشود.
این جنگلات در امتداد ولسوالیهای کشککهنه، کشک رباطسنگی، آبکمری و سنگآتش در مرز میان ولایتهای بادغیس و هرات گسترده شدهاند. با این حال، تاجران و صادرکنندهگان پسته میگویند که کاهش حاصلات، برداشت پیش از وقت و افت کیفیت محصول، اعتبار پسته افغانستان را در بازارهای جهانی با خطر روبهرو کرده است.
پیش از این، ریاست زراعت، آبیاری و مالداری طالبان در بادغیس اعلام کرده بود که حاصلات پسته در این ولایت بهدلیل تغییرات اقلیمی و هجوم آفات، امسال ۵۰ درصد کاهش یافته است.
براساس معلومات سازمان خوراک و زراعت ملل متحد (FAO)، جنگلات پسته بادغیس که زمانی بیش از ۹۰ هزار هکتار وسعت داشت، اکنون به کمتر از ۴۰ هزار هکتار کاهش یافته است. این سازمان گفته بود که در سالهای اخیر با اجرای برنامههای احیای جنگلات، بخشهایی از این منابع طبیعی بازسازی و میلیونها نهال پسته غرس شده است.
