شماری از دانشجویان دانشگاه بلخ از وضع مقررات سختگیرانه طالبان ابراز نگرانی میکنند. آنان میگویند طالبان در ادامه اعمال محدودیتهای خود، تلفنهای هوشمند دانشجویانی را که این وسایل را با خود به دانشگاه بیاورند، میشکنند و خود دانشجویان را نیز مورد لتوکوب قرار میدهند.
این دانشجویان همچنین تاکید میکنند که افزون بر ممنوعیت استفاده از تلفنهای هوشمند و برخوردهای خشونتآمیز بهدلیل همراه داشتن آن، طالبان با دانشجویان «مانند برده» رفتار میکنند. به گفته آنان، رفتار طالبان در دانشگاه بلخ باعث شده است که بسیاری از جوانان نسبت به اسلام دیدگاه منفی پیدا کنند.
یکی از دانشجویان دانشگاه بلخ در گفتوگو با روزنامه ۸صبح میگوید: «امروز یکی از دوستان ما میخواست تلفن همراهش را به داخل دانشگاه ببرد، اما محافظان طالبان در دروازه دانشگاه او را بهشدت لتوکوب کردند و به سویش اسلحه کشیدند. آن دانشجوی بیچاره از شدت ترس میلرزید. سپس نزد معاون امور محصلان رفتیم و ماجرا را با او در میان گذاشتیم، اما در پاسخ گفت که حتا اجازه لتوکوب و شلیک به دانشجویان نیز به آنان داده شده است و کاری از دست ما ساخته نیست.»
نوید (مستعار)، یکی دیگر از دانشجویان، میگوید: «طالبان با دانشجویان رفتار تحقیرآمیزی دارند. این رفتار نهتنها خلاف اصول انسانی است، بلکه آینده علمی و اخلاقی جامعه را نیز تخریب میکند. آنان دانشجویان را مجبور به انجام کارهایی میکنند که هیچ ارتباطی با درس و دانشگاه ندارد؛ از جمله اجبار به ریش گذاشتن، بر سر داشتن کلاه و دخالت در خصوصیترین مسایل زندهگی مردم.»
این دانشجو میگوید در پایاننامههای تحصیلی اگر کوچکترین اشارهای علیه رژیم این گروه وجود داشته باشد، آن پایاننامه رد میشود و حتا دانشجو نیز مورد مواخذه قرار میگیرد. به گفته او، آزادی آموزش و تحقیق وجود ندارد و استادان و دانشجویان همه از طالبان میترسند.
زمان (مستعار)، یکی دیگر از دانشجویان دانشگاه بلخ، میگوید: «در مورد انگیزه درسی، محصلین به تنگ آمدهاند و از درس خسته شدهاند، تا آنجا که اکثرشان خواستار ترک تحصیل هستند. قوانین سختگیرانه مانند نتراشیدن ریش، داشتن کلاه و نداشتن تلفن هوشمند، در حالی وضع شده که بسیاری از محصلین به کتابهای دیجیتال دسترسی دارند و توان پرداخت هزینه نسخههای چاپی را ندارند. افرادی که در دروازه دانشگاه حضور دارند با برخوردهای تند و لتوکوب مواجه میشوند و در برخی موارد حتا سلاح نیز بهسوی آنان کشیده میشود.»
به گفته این دانشجو، در اکثر موارد مضامین باید براساس اصول فقه حنفی باشد و استفاده از منابع فقه جعفری مجاز نیست. او میافزاید که در بسیاری از پایاننامهها نیز اجازه استفاده از منابع فقه جعفری داده نمیشود و در صورت استفاده، پایاننامه رد میگردد. همچنین به گفته او، مضامین مرتبط با حقوق تنها باید از دیدگاه و نگرش اسلامی بررسی شوند و در غیر این صورت، دانشجویان به کمیتههای ارشاد و دعوت معرفی میشوند.
پیشتر دانشجویان در دانشگاههای کشور تایید کرده بودند که طالبان آنان را مجبور به امضای تعهدنامههای اجباری کردهاند. براساس این تعهدنامه، دانشجویان به پیروی از مذهب حنفی و رعایت پوشش اجباری ملزم شدهاند. طبق این تعهدنامه، دانشجویان پیرو دیگر مذاهب اسلامی تحت فشار قرار گرفته و مجبور به رعایت محدودیتهای سختگیرانه میشوند.
در ماده ششم این تعهدنامه اجباری آمده است: «نظر به این که مردم افغانستان از اهل السنه و الجماعه بوده و پیرو مذهب امام اعظم ابو حنیفه رحمه الله مى باشند، من نیز از همین مذهب پیروی نموده تا وحدت واتفاق حفظ گردد.»
پیش از این، ندا محمد ندیم، سرپرست وزارت تحصیلات عالی طالبان، گفته است که امتحان گرفتن از اعضای طالبان برای تثبیت رتبه علمی بیاحترامی به جنگجویان این گروه است. او در سخنرانی خود در دانشگاه هرات تاکید کرده است که درجه علمی یک طالب باید از روی تعداد ماینگذاریهایی که انجام داده محاسبه شود.
همچنین پژوهشگران در معرض خطر (Scholars in Risk) در گزارشی تحت عنوان «پروژه نظارت بر آزادی آکادمیک» اعلام کرده است که طالبان کتابهای مغایر با فقه حنفی را جمعآوری کرده و برخی از استادان دانشگاهها را که برای زنان زمینه آموزش را فراهم کرده بودند، بازداشت و زندانی کردهاند.
این در حالی است که پیشتر کمیته نهایی علمای طالبان برای تهیه نصاب دانشگاه کابل، ۹۶ عنوان کتاب و جزوه درسی را از برنامه آموزشی دانشکدههای مختلف این دانشگاه حذف کرده است. نسخهای از این فهرست که در اختیار روزنامه ۸صبح قرار گرفته بود، نشان میدهد که این حذف گسترده عمدتاً دانشکدههای علوم انسانی، بهویژه علوم اجتماعی، حقوق و علوم سیاسی و هنرهای زیبا را هدف قرار داده است. همزمان، طالبان ۱۹۴ عنوان کتاب را مشروط به اصلاح و بازنگری مورد تایید قرار داده و ۹۸۱ عنوان جزوه و کتاب دیگر را نیز اجازه تدریس دادهاند.
روزنامه ۸صبح پیش از این به اطلاعاتی دست یافته بود که نشان میدهد وزارت تحصیلات عالی طالبان کمیتهای متشکل از ۵۵ تن تشکیل داده تا نصاب تحصیلات عالی کشور را براساس قرائت خاص این گروه «اسلامیسازی» کند. براساس یافتههای این گزارش، شماری از ملاهای نزدیک به هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، و ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی این گروه، از قندهار به کابل آمدهاند و مشغول ایجاد تغییرات اساسی در محتوای درسی دانشگاههای کشور هستند. به گفته منابع، اگر برخی از استادان دانشگاه در این ترکیب حضور نمیداشتند، طالبان تا کنون ۲۵ رشته تحصیلی را بهطور کامل از ساختار دانشگاهها حذف کرده بودند.
منابع در آن زمان تایید کرده بودند که هر کتابی که با عقاید و افکار طالبان، مذهب حنفی، سیاستها و مقررات این گروه در تضاد باشد، یا محتوای علمی مناسبی برای تدریس نداشته باشد، ۹۰ درصد احتمال رد شدن آن میرود. به گفته منابع، اگر براساس ارزیابیها، ۵۰ درصد محتوای کتاب با معیارهای طالبان همخوانی داشته باشد و نویسنده آن داخلی باشد، کتاب به اصلاح فرستاده میشود. اما اگر نویسنده کتاب خارجی باشد، آن کتاب رد میشود.
