پس از کشته و زخمی شدن چندین تن در ولسوالی چاهآب ولایت تخار، مقامهای پیشین، سیاستمداران و شهروندان محلی، اقدامات طالبان در استخراج غیرقانونی معادن و سرکوب مردم را غارتگری و تجاوز خوانده و خواستار ایستادهگی مردم در برابر ستم این گروه شدهاند. در واکنشها هشدار داده شده که ادامه این روند، جان مردم را تهدید و محیط زیست را تخریب کرده و بیعدالتی اقتصادی، خشونت خانوادهگی و بحرانهای طولانیمدت در تخار و بدخشان را تشدید میکند. همزمان، ویدیوهایی از صحنههای تیراندازی جنگجویان طالبان که از شرکتهای استخراجی معادن محافظت میکنند، در شبکههای اجتماعی بهطور گسترده دستبهدست شده است؛ در این ویدیوها دیده میشود که یک جنگجو بهصورت مستقیم بالای مردم شلیک میکند.
پس از آنکه باشندگان منطقه سمتی ولسوالی چاهآب ولایت تخار با شرکتهای وابسته به طالبان که در این منطقه سرگرم استخراج معادن طلا بودند، درگیر شدند، سه تن از باشندهگان محل و یک جنگجوی طالبان کشته شدند. به گفته منابع محلی، پس از جانباختن این سه تن، مردم دست به اعتراض زدند و جنگجویان طالبان را که در حمایت از این شرکتها بر مردم آتش گشوده بودند، وادار به فرار کردند. این رویداد واکنشهای گستردهای را برانگیخته است.
محمد فرید حمیدی، دادستان کل پیشین کشور، در واکنش به سرکوب مردم توسط طالبان و شرکتهای معدنکار وابسته به این گروه، در صفحه ایکس خود نوشته است: «چور و تاراج بیرویه، غیرقانونی و خلاف معیارهای جهانی و داخلی معادن، باعث از بین رفتن محیط زیست سالم، تخریب غیرقابل جبران طبیعت، بیثباتی، ظلم و حق تلفی مردم محلی که در ساحه یا نزدیکی ذخایر طبیعی و معادن قرار دارند، میشود. طبق معیارهای بینالمللی و اصول عدالت، بهرهبرداری از معادن باید با مشورت و مشارکت ساکنان محل، متخصصان محیط زیست و طبیعتشناسان، و با در نظر گرفتن شفافیت و عدالت صورت گیرد.»
آقای حمیدی نوشته است: «وضعیت موجود بهرهبرداری مافیایی، غیرشفاف، غیرقانونی، ظالمانه و فسادآمیز از معادن، به فجایع بزرگ محیطزیستی، خشونت علیه مردمان محلی، بیثباتی سیاسی و تعمیق شکافهای قومی و سمتی دامن میزند و بر مصیبتهای بیشمار دیگری که گریبانگیر کشور است میافزاید. جانباختن هموطنان در ولسوالیهای چاهآب، شهر بزرگ و مناطق دیگر بهدست مافیای غارت معادن و همدستان حاکم آنان، آغاز روایت خونین و مصیبتبار مدیریت مبتنی بر غارت و فساد گروه حاکم و مافیای داخلی و خارجی همدستشان است.»
دادستان کل پیشین کشور افزوده است: «تاریخ چهلوپنج سال اخیر معادن و ثروتهای طبیعی کشور با خون، آتش، مداخلات خارجی، ظهور و قدرتمند شدن مافیای جنگ و تروریسم، فساد، زورگویی و بیعدالتی عجین بوده است. بهویژه در چهار سال اخیر، این مصیبتها چندین برابر شده است. بوی طلا و درخشش آن، همراه با افزایش قیمت جهانیاش، حاکمان نشئه از قدرت را به جنون طلا و ثروت مفت مبتلا کرده است.»
نرگس نهان، وزیر پیشین معادن و پترولیم افغانستان، نیز در واکنش نوشته است: «معادن، سرمایه ملی و امانت چندین نسل است و حق مردم بومی در مناطقی که این منابع در آنها استخراج میشوند، از همه بیشتر است. استخراج معادن میتواند پیامدهای بسیار جدی و منفی، بهویژه در بخش محیط زیست، به همراه داشته باشد و تأثیر مستقیم بر زندهگی و معیشت مردم محل بگذارد. به همین دلیل، همه کشورها برای مردمی که در نزدیکی معادن سکونت دارند، بالاترین امتیازات و مزایا را در نظر میگیرند. این رویکرد، در کنار تأمین عدالت، از بروز جنگ و درگیری نیز جلوگیری میکند.» به گفته او، طالبان در حال حاضر با حیلهها و نیرنگهای گوناگون تلاش میکنند صدای مردم را خاموش سازند. او تأکید کرده است: «اکنون وقت آن است که صدای مردم چاهآب باشیم و مردم رنجدیده دیگر مناطق نیز باید در کنار مردم چاهآب ایستاده و آنان را همراهی کنند.»
نور رحمان اخلاقی، وزیر پیشین امور مهاجرین و عودتکنندهگان، از اعتراضهای مردم در برابر طالبان و مافیای طلا استقبال کرده است. او گفته است آنچه در بدخشان و تخار جریان دارد، چپاولی سازمانیافته است که زیر نظر طالبان و در راستای حمایت از شبکههای تروریستی و مافیای بینالمللی طلا انجام میشود.
آقای اخلاقی نوشته است: «طالبان طی چهار سال گذشته نزدیک به ۲ میلیارد دالر از طلای بدخشان و تخار را تاراج کردهاند، بیآنکه سهمی به مردم محل، محیط زیست یا توسعه منطقه برسد. این ثروت بزرگ فقط خرج تحکیم یک گروه نامشروع و تروریستی و فربه شدن چند سرمایهدار دزد و مزدور شده است و مکاتب، شفاخانهها و زیرساختهای محلی هیچ بهرهای از آن نبردهاند.»
این مقام حکومت پیشین همچنین افزوده است که در بیش از چهار سال گذشته، یکی از ضعفهای جدی جریانهای مخالف طالبان، ناتوانی در پیوند زدن مبارزه آزادیخواهانه با زندهگی روزمره مردم بوده است. به گفته او، مردم نسبت به مبارزهای که تأثیر مستقیم آن را بر نان، زمین و کرامتشان نبینند، انگیزه پایدار نشان نمیدهند. او نوشته است: «خاموشی و غیبت جریانهای مخالف طالبان در این گونه موارد که باید در کنار مردم بایستند تا جامعه قدرت دفاع از حق خود را بازیابد، نقیصه جدی است. برای مردم، مبارزه آزادیخواهانه با محوریت عدالت اقتصادی از اهمیت بیشتری برخوردار است.»
نصیر احمد اندیشه، سفیر افغانستان در سویس، نیز واکنش نشان داده و گفته است که اوضاع در شمالشرق کشور، بهویژه در تخار و بدخشان، بهسوی بحرانی شبیه وضعیت اسفبار در شمالشرق کانگو (DRC) پیش میرود. به گفته او، استخراج معادن بهصورت غیرحرفهای، بدون شفافیت و حسابدهی، همراه با سرکوب مردم محل توسط حاکمیت غارتگر و منافع شرکتهای خارجی و گروههای مافیایی انجام میشود. او تأکید کرده است که معادن طلای راغستان، چاهآب، شهر بزرگ و معادن لاجورد کرانومنجان، ابتدا باید رفاه محلی را تأمین میکردند و سپس به منافع سراسری میرسیدند.
اندیشه نوشته است: «اکنون فرماندهان طالبان در جنوب، همراه با قراردادیهای خارجی و برخی مقامات محلی، این منابع را در اختیار دارند. مردم محل با تهدید و بیجاشدن مواجه هستند و محیط زیست بهسرعت در حال تخریب است. حاکمیت مدنیتستیز افغانستان را از نظام حقوقی و مالی بینالمللی خارج کرده و در نبود این نظام، زمینهای برای سرمایهگذاری قانونی، شفاف و معتبر وجود ندارد. در چنین وضعیتی، شبکههای قاچاق و استخراج غیرقانونی جای خالی را پر کردهاند. مردم و رهبران شمال باید پیش از آنکه تخار و بدخشان به نسخه افغانستانی شمالشرق کانگو تبدیل شوند، اقدام کنند. سکوت و بیتفاوتی امروز یعنی بحران عمیق برای سالهای دراز.»
همزمان، کاربران شبکههای اجتماعی، مقامهای حکومت پیشین و فعالان حقوق بشری، ویدیویی را که نشان میدهد یک مرد مسلح بهگونه مستقیم به سوی مردم شلیک میکند و مردم نیز بدون هراس از مرمی با سنگ و چوب به سمت او یورش میبرند، بهطور گسترده در شبکههای اجتماعی بازنشر کردهاند. در این ویدیو دیده میشود که یک تفنگدار وابسته به طالبان بهصورت مستقیم به سوی مردم شلیک میکند و مردم نیز بدون هراس، با سنگ و چوب با او مقابله میکنند.
از سوی دیگر، در شبکههای اجتماعی واکنشهای گستردهای نسبت به چوروچپبال معادن طلا در تخار و بدخشان از سوی طالبان منتشر شده است. گفته میشود که این گروه در تبانی با برخی مافیای محلی، دست به غارت داراییهای عامه زده و محیط زیست را تخریب کردهاند.
در یکی دیگر از ویدیوهایی که در شبکههای اجتماعی دست به دست میشود، دیده میشود که شرکتهای استخراجی در ساحه خطایان، شهر تالقان، مرکز تخار – یکی از مناطق زیبا و دیدنی این شهر – فعالیت میکنند. کاربران شبکههای اجتماعی گفتهاند که مناظر طبیعی و شگفتانگیز منطقه، بهویژه در فصل بهار، چشمها را نوازش میدهد؛ اما اکنون جنگلهای طبیعی، سرسبزی، دریا و آبادیهای این منطقه در حال نابودی است و تخریب آن بهدست شرکتهای وابسته به طالبان صورت میگیرد.
وزارت معادن و پترولیم طالبان نیز با تأیید کشته شدن باشندهگان محل گفته که هیأتی برای بررسی درگیری بر سر معدن طلا میان مردم محل و یک شرکت قراردادی، به ولسوالی چاهآب ولایت تخار فرستاده شده است.






