شماری از پزشکان در افغانستان از افزایش موارد ابتلا به گونه‌های مختلف سرطان در سال‌های اخیر ابراز نگرانی می‌کنند. آنان می‌گویند که آلوده‌گی هوا، استفاده از سوخت‌های بی‌کیفیت، مصرف دخانیات، تغذیه نامناسب، تماس با برخی مواد کیمیاوی و پایین بودن سطح آگاهی صحی، از عوامل موثر در افزایش خطر ابتلا به سرطان در کشور است. به گفته آنان، دسترسی محدود مردم به مراکز تشخیص و درمان سرطان، به‌ویژه در ولایت‌های دوردست، رسیده‌گی به بیماران را دشوار کرده است. پزشکان می‌افزایند که سرطان پستان، عنق رحم، معده، مری، ریه و برخی سرطان‌های دستگاه هاضمه از موارد شایع در میان بیماران در افغانستان است.
هرچند برآوردهای بین‌المللی از میزان ابتلا و مرگ‌ومیر ناشی از سرطان در افغانستان وجود دارد، اما این پزشکان به روزنامه ۸صبح می‌گویند که به‌دلیل نبود نظام منظم ثبت و راجستر بیماران و انجام نشدن تحقیقات جامع، آمار دقیق و به‌روز از میزان شیوع این بیماری در کشور در دست نیست. آنان می‌افزایند که فقر، پایین بودن سطح آگاهی و نبود فرهنگ معاینه‌های منظم صحی سبب شده است که شماری از بیماران در مراحل نخست بیماری به پزشک مراجعه نکنند. به گفته آنان، تشخیص دیرهنگام، روند درمان را دشوارتر کرده و در مواردی گزینه‌های درمانی بیماران را محدود می‌سازد. پزشکان خواستار افزایش مراکز تشخیص و درمان سرطان، فراهم‌سازی تجهیزات لازم و آگاهی‌دهی بیشتر به مردم درباره پیشگیری و تشخیص زودهنگام این بیماری هستند.
بنفشه عارفی، یکی از پزشکان، می‌گوید که موارد ابتلا به سرطان در سال‌های اخیر افزایش یافته، اما نبود ثبت منظم بیماران و تحقیقات گسترده، تصویر روشنی از وضعیت این بیماری در افغانستان ارایه نمی‌کند.
این پزشک می‌گوید: «متاسفانه موارد ابتلا به سرطان در این اواخر در افغانستان رو به افزایش است، اما ثبت و راجستر دقیق بیماران سرطانی در کشور وجود ندارد و مرکزی مشخص برای انجام تحقیقات و بررسی‌های جامع در این زمینه نیز فعال نیست. در حال حاضر، تنها در برخی بخش‌ها روی این موضوع کار می‌شود. سرطان عنق رحم و پستان در میان زنان و سرطان معده، مری و سرطان‌های دستگاه هاضمه از جمله مواردی است که بیشتر دیده می‌شود.»
سمیرا شهیر رحیمی، پزشک شفاخانه تشخیص و تداوی سرطان مربوط به برنامه ملی کنترل سرطان، می‌گوید که نبود خدمات رادیوتراپی در افغانستان، بیماران مبتلا به سرطان را برای ادامه درمان ناگزیر به مراجعه به خارج از کشور کرده است. او می‌افزاید که در حال حاضر خدمات کیموتراپی برای بیماران سرطانی در کشور ارائه می‌شود، اما بیمارانی که به رادیوتراپی نیاز دارند، به دلیل نبود این امکان درمانی، گزینه‌ای جز رفتن به خارج ندارند. رحیمی می‌گوید که این محدودیت در کنار مراجعه دیرهنگام بیماران، که بیشتر آنان در مراحل پیشرفته بیماری به مراکز درمانی می‌روند، روند درمان سرطان را دشوارتر کرده است. به گفته او، پایین بودن سطح آگاهی مردم و انجام نشدن معاینه‌های دوره‌ای صحی از دلایل مراجعه دیرهنگام بیماران است.
این پزشک می‌گوید: «متاسفانه بیشتر بیماران زمانی به مرکز انکولوژی مراجعه می‌کنند که بیماری‌شان به مراحل پیشرفته رسیده است. پایین بودن سطح آگاهی مردم و انجام ندادن معاینه‌های دوره‌ای صحی سبب می‌شود که بیماران دیر متوجه بیماری خود شوند و این موضوع روند درمان را برای ما دشوارتر می‌سازد. آلوده‌گی هوا، تغذیه نامناسب، تماس با مواد کیمیاوی و عوامل ژنتیکی نیز از عوامل خطر ابتلا به سرطان است. در افغانستان خدمات کیموتراپی برای بیماران ارائه می‌شود، اما رادیوتراپی وجود ندارد و بیمارانی که به این خدمات نیاز دارند، برای درمان به خارج از کشور می‌روند.»
یکی دیگر از پزشکان شفاخانه تشخیص و تداوی سرطان مربوط به برنامه ملی کنترل سرطان (NCCP)، که نخواست نامش در گزارش گرفته شود، می‌گوید که خدمات درمان سرطان در شماری از شهرهای کشور ارائه می‌شود، اما این خدمات هنوز پاسخ‌گوی نیاز بیماران نیست. او نبود مراکز تخصصی تشخیص و درمان سرطان در بسیاری از ولایت‌های دوردست، کمبود پزشکان متخصص و افراد مسلکی در بخش‌های تشخیص و جراحی، پایین بودن سطح آگاهی صحی مردم و کمبود برخی داروهای باکیفیت را از چالش‌های عمده بیماران سرطانی عنوان می‌کند.
این پزشک می‌افزاید که برخی سرطان‌ها در صورت تشخیص به‌موقع قابل درمان‌اند، اما کمبود جراحان متخصص و نبود خدمات رادیوتراپی، درمان سرطان‌های پیچیده‌تر، از جمله سرطان جگر و پانکراس، را دشوار کرده است.
این پزشک می‌گوید: «خدمات درمان سرطان در شماری از شهرهای کشور ارائه می‌شود، اما هنوز امکانات کافی برای پاسخ‌گویی به نیاز همه بیماران وجود ندارد. در بسیاری از ولایت‌های دوردست، مرکز تخصصی تشخیص و درمان سرطان وجود ندارد و ما با کمبود پزشکان متخصص، افراد مسلکی و برخی داروهای باکیفیت روبه‌رو هستیم. در مورد سرطان‌های پیچیده‌تر، مانند سرطان جگر و پانکراس، نبود جراحان متخصص و محدودیت خدمات رادیوتراپی، گزینه‌های درمانی بیماران را محدود کرده است.»
افزایش موارد مراجعه بیماران سرطانی در حالی گزارش می‌شود که پیش از این نیز سازمان جهانی صحت از چالش‌های جدی بیماران مبتلا به سرطان در بخش تداوی در افغانستان خبر داده بود. این سازمان گفته است که کمبود دوا، بستر و امکانات تخصصی، ظرفیت ارائه خدمات به بیماران سرطانی را محدود کرده و شمار بیماران بیشتر از ظرفیت موجود است.
براساس برآورد سال ۲۰۲۲ اداره بین‌المللی تحقیقات سرطان، سالانه حدود ۲۴ هزار و ۲۷۵ مورد جدید سرطان در افغانستان شناسایی می‌شود و نزدیک به ۱۶ هزار و ۹۲۳ نفر در پی ابتلا به این بیماری جان می‌دهند. سرطان‌های پستان، معده، مری، ریه و دهان نیز از شایع‌ترین انواع سرطان در افغانستان عنوان شده‌اند.
سازمان جهانی صحت گفته است که بیماری‌های قلبی، دیابت، سرطان و بیماری‌های مزمن ریوی در مجموع عامل ۴۳ درصد مرگ‌ومیرها در افغانستان است. این سازمان پیش‌بینی کرده است که سهم این بیماری‌ها تا سال ۲۰۳۰ به ۶۰ درصد افزایش یابد و زنان بخش بزرگی از مبتلایان را تشکیل دهند.
براساس آمار این سازمان، بیماری‌های قلبی و عروقی به‌تنهایی هر سال جان بیش از ۴۰ هزار نفر را در افغانستان می‌گیرد. سازمان جهانی صحت همچنین سرطان پستان و دهانه رحم را در میان سه سرطان شایع در میان زنان افغانستان قرار داده است.
