شماری از دانشجویان دانشکده کیمیا دانشگاه کابل از نبود لابرانتهای مسلکی در این دانشکده شکایت دارند. آنان میگویند که پیش از تسلط طالبان، تمامی لابرانتهای این دانشکده زنان بودند؛ اما با سلطه طالبان از کار برکنار شدهاند و اکنون این دانشکده با کمبود لابرانتهای مسلکی روبهرو است. آنان میافزایند که در نبود لابرانتهای مسلکی، درسهای عملی عملاً تدریس نمیشود یا با کیفیت بسیار پایین ارایه میگردد. به گفته آنان، این چالشها سبب شده است که دانشجویان نتوانند آموزشهای عملی و معیاری دریافت کنند و این وضعیت آینده تحصیلیشان را با نگرانی همراه ساخته است. از دید آنان، برخی مضامین ساینسی بدون کار عملی قابل فهم نیست و این وضعیت روند یادگیری را مختل کرده است.
این دانشجویان در گفتوگو با روزنامه ۸صبح تاکید میکنند که نبود لابرانتهای مسلکی، کیفیت آموزش در بخشهای عملی را بهگونه چشمگیر کاهش داده است. به باور آنان، ادامه این وضعیت میتواند سطح دانش عملی فارغان این دانشکده را پایین بیاورد و آنان را در رقابتهای علمی و کاری با چالش مواجه سازد. به گفته آنان، این وضعیت باعث شده است که دانشجویان مهارتهای ابتدایی لابراتواری را نیز بهدرستی فرا نگیرند.
دانشجویان از مسوولان دانشگاه میخواهند که هرچه زودتر برای رفع این مشکل اقدام کرده و زمینه استخدام لابرانتهای مسلکی و باتجربه را فراهم سازند.
علی، یکی از دانشجویان دانشکده کیمیا، نبود لابرانتهای مسلکی در لابراتوارهای این دانشکده را نگرانکننده میداند. او میگوید که تعلیق کار زنان در دانشگاه، سبب بروز این مشکل شده و افرادی که اکنون در این بخشها فعالیت دارند، از تخصص لازم برخوردار نیستند. به گفته او، در حال حاضر مواد و امکانات لابراتواری در دسترس است، اما فرد متخصصی برای اجرای آزمایشها و نمایش تجارب کیمیاوی وجود ندارد. او میافزاید که در گذشته، لابرانتهای زن در این بخشها فعالیت داشتند و آموزشهای عملی بهگونه منظم و معیاری انجام میشد.
این دانشجو میگوید: «در حال حاضر، در لابراتوارها مواد بهگونه درست به ما نشان داده نمیشود؛ در حالیکه تجارب کیمیاوی باید بهصورت عملی اجرا شود، اما این امکان وجود ندارد. تمامی لابرانتها زن بودند، اما پس از اخراج آنان و توقف کار زنان در این بخش، اکنون کسی وجود ندارد که این مواد و تجارب را به دانشجویان نشان دهد. کیمیا رشتهای کاملاً تجربی است و باید بهصورت عملی تدریس شود، نه اینکه تنها به درسهای کتابی اکتفا گردد. در حال حاضر، آموزشها بیشتر در سطح تیوری باقی مانده و افراد غیرمسلکی در لابراتوارها فعالیت میکنند که این موضوع بسیار نگرانکننده است.»
این دانشجو تاکید میکند که درسهای کیمیا تنها به محتوای کتابی محدود شده و فرصت کار عملی در لابراتوارها بسیار کم یا تقریباً از بین رفته است؛ موضوعی که به باور او میتواند سطح مهارت دانشآموختهگان را بهشدت کاهش دهد. او تصریح میکند که این مشکل را بارها با مسوولان مطرح کردهاند، اما تا کنون اقدام مؤثری صورت نگرفته است.
علی در ادامه میافزاید: «زمانی که دانشجو بدون تمرین عملی فارغ میشود، در بازار کار و حتی در ادامه تحصیل با ضعف جدی مواجه خواهد شد. ما بارها از این وضعیت شکایت کردهایم، اما تا کنون توجهی صورت نگرفته است. با وجود اینکه امکانات و مواد در دسترس است، فرد متخصصی برای ارایه آموزش عملی وجود ندارد. هدف دانشجویان تنها دریافت سند تحصیلی نیست، بلکه میخواهند دانش واقعی و کاربردی بهدست آورند تا در آینده برای جامعه مفید واقع شوند.»
ستار، (مستعار)، یکی دیگر از دانشجویان این دانشکده، میگوید که اکثریت دانشجویان حتا با مفاهیم ابتدایی لابراتوار و مواد کیمیاوی آشنایی ندارند. او میافزاید که اگر این وضعیت ادامه یابد، دانشجویان در بازار کار با چالشهای جدی روبهرو خواهند شد. به گفته او، اگر یک دانشجوی کیمیا با مواد لابراتواری و ترکیبات کیمیاوی آشنایی نداشته باشد، نمیتواند در رشته خود بهگونه موثر فعالیت کند.
این دانشجو میگوید: «رشتههای کیمیا، از جمله کیمیای عضوی، فزیکی، غیرعضوی و تحلیلی، بهشدت نیازمند کار عملی در لابراتوار است. تجربهها باید بهصورت عملی انجام شود؛ زیرا درس خشک و صرفاً نظری، برای دانشجو نتیجه قابل توجهی ندارد. برای نمونه، باید دیده شود که رنگها در اثر تعامل چگونه تغییر میکند یا چگونه میتوان کاتیونها و آنیونها را تشخیص داد. حتا در سادهترین موارد، مانند شناسایی کاربن و هایدروجن در ترکیبات عضوی، نیاز به کار عملی وجود دارد. بدون این تجربهها، دانشجو نمیتواند درک کند که مفاهیم چگونه در عمل پیاده میشود.»
این دانشجو تاکید میکند که باید هرچه زودتر لابرانت مسلکی در این دانشکده استخدام و روند درسها تغییر یابد. او میافزاید؛ «شناسایی مواد و نحوه استفاده از آنها، از جمله تیزابها، قلیاها و نمکها، بسیار مهم است؛ اما این موارد بهگونه عملی به دانشجویان نشان داده نمیشود. در حالی که باید آموزش داده شود که چگونه از این مواد بهصورت درست و مصئون استفاده گردد. افزون بر این، وسایلی مانند دستگاه تقطیر و سنترفیوژ نیز وجود دارد، اما بسیاری از دانشجویان حتا آنها را نمیشناسند و آگاهی ابتدایی از لابراتوار ندارند؛ زیرا این موارد بهصورت عملی برایشان نمایش داده نمیشود.»
دیپارتمنت کیمیا در سال ۱۳۲۱ خورشیدی بهعنوان بخشی از دانشکده ساینس دانشگاه کابل تاسیس شد و در سال ۱۳۵۰ به انستیتوت کیمیا ارتقا یافت. این نهاد در سال ۲۰۱۶ بهعنوان دانشکده مستقل شناخته شد و اکنون بخشهای کیمیای عضوی، غیرعضوی، تحلیلی و فزیکی را در بر میگیرد.
پس از سقوط حکومت پیشین و سلطه طالبان، صدها استاد مسلکی دانشگاهها افغانستان را ترک کردند. همزمان، با تعلیق کار زنان، شمار زیادی از کادرهای زن از ادامه فعالیت در دانشگاهها بازماندند؛ وضعیتی که اکنون به کمبود گسترده نیروی آموزشی در نهادهای تحصیلات عالی دولتی انجامیده است. دانشجویان از مسوولان دانشگاه میخواهند که هرچه زودتر برای حل این مشکل اقدام کرده و با جذب افراد مسلکی، زمینه آموزش عملی معیاری را فراهم سازند.







