شماری از کارشناسان اقتصادی نسبت به ادامه بسته ماندن مسیرهای تجارتی میان افغانستان و پاکستان هشدار میدهند. آنان میگویند این وضعیت تاثیرات منفی و گستردهای بر بازارهای افغانستان گذاشته و تجارت، ثبات اقتصادی و زندهگی روزمره مردم را بهشدت آسیبپذیر ساخته است. به گفته این کارشناسان، بسته ماندن گذرگاهها که ناشی از اختلافات سیاسی و گمرکی است، سبب افزایش قیمت کالاهای اساسی، کاهش دادوستد تجارتی و دشوارتر شدن وضعیت معیشتی مردم شده است. آنان همچنان میافزایند که هرچند طالبان تلاش کردهاند راههای بدیل تجارتی ایجاد کنند، اما این مسیرها بهدلیل هزینه بلند حملونقل و طولانی بودن راهها، نمیتوانند جایگزین کامل تجارت با پاکستان شوند.
شاکر یعقوبی، کارشناس مسایل اقتصادی، میگوید که بسته ماندن مسیرهای تجارتی میان افغانستان و پاکستان تاثیرات منفی و گستردهای بر بازارهای افغانستان گذاشته است. به گفته او، این وضعیت بهویژه بر قیمت مواد اولیه، مواد سوختی و نیازهای روزمره مردم اثر گذاشته و سبب بینظمی و افزایش قیمتها در بازار شده است.
آقای یعقوبی میافزاید: «از آنجایی که بخش بزرگی از واردات افغانستان از طریق مسیرهای تجارتی پاکستان انجام میشد، توقف این مسیرها سبب کاهش کالا در بازار، افزایش هزینههای انتقال و در نهایت بلند رفتن قیمتها شده است.» به گفته این کارشناس اقتصادی، صادرکنندهگان نیز با مشکلات جدی روبهرو شدهاند؛ زیرا میوههای تازه، سبزیجات و برخی کالاهای دیگر نتوانستند به پاکستان صادر شوند و این مساله زیان سنگینی به تاجران و صادرکنندهگان وارد کرده است.
این کارشناس اقتصادی میگوید: «هرچند طالبان تلاش کردهاند مسیرهای بدیل تجارتی ایجاد کنند، اما این راهها هنوز نمیتوانند جای خالی تجارت با پاکستان را پر کنند؛ زیرا پاکستان یکی از بزرگترین بازارهای صادراتی افغانستان بهشمار میرود و خسارات ناشی از بسته شدن این مسیرها بهسادهگی جبرانپذیر نیست.»
عمیر،کارشناس دیگری مسایل اقتصادی، میگوید ادامه بسته ماندن گذرگاههای تورخم و سپینبولدک-چمن، یکی از جدیترین بحرانهای اقتصادی برای افغانستان و پاکستان است. به گفته او، این بندش که ناشی از اختلافات سیاسی و گمرکی است، تجارت، ثبات بازارها و زندهگی مردم را بهشدت آسیب زده است.
این کارشناس میافزاید: «حجم تجارت دوجانبه از ۲.۴۶ میلیارد دالر در سال ۲۰۲۴ به حدود ۱.۷۷ میلیارد دالر در ۲۰۲۵ کاهش یافته و در صورت ادامه این وضعیت، احتمال کاهش بیشتر نیز وجود دارد. هزاران کانتینر حامل مواد غذایی، مواد اولیه و کالاهای تجارتی در مرزها و بندر کراچی متوقف ماندهاند که خسارات سنگینی به تاجران وارد کرده است. افغانستان برای کاهش وابستهگی به پاکستان، بیشتر به بندر چابهار و مسیرهای آسیای میانه روی آورده؛ اما این راهها بهدلیل هزینه بلند و مسیر طولانی، نمیتوانند جایگزین کامل تجارت با پاکستان شوند.»
به گفته او، بسته ماندن مرزها سبب افزایش قیمت کالاهای اساسی مانند آرد، روغن، برنج و سوخت شده و صنایع کوچک داخلی نیز بهدلیل کمبود مواد اولیه پاکستانی با مشکل روبهرو شدهاند. همزمان کشاورزان بازار اصلی صادرات میوه و سبزیجات، از جمله انگور، انار، بادمجان و پیاز را از دست دادهاند و بسیاری از محصولاتشان یا فاسد میشود یا با قیمت ناچیز فروخته میشود.
این کارشناس میگوید: «این بحران مستقیماً معیشت مردم را هدف قرار داده؛ زیرا با افزایش قیمتها و کاهش درآمدها، قدرت خرید مردم بهشدت افت کرده و ناامنی غذایی گسترش یافته است. همچنان رانندهگان، کارگران روزمزد و کارکنان گمرکی در مناطق مرزی نیز شغل و درآمد خود را از دست دادهاند. هرچند تاجران افغان توانستهاند تا حدی با استفاده از مسیرهای بدیل بازارها را حفظ کنند، اما هزینه اصلی این بحران را مردم عادی با فقر بیشتر و پرداخت پول بیشتر برای کالاهای اساسی میپردازند.»
حمیدالله مفید، کارشناس مسایل سیاسی، میگوید طالبان در پاکستان آموزش و سازماندهی شدند و هدف اصلی از ایجاد این گروه، بهگفته او، ایجاد بیثباتی و تامین منافع پاکستان در منطقه بود. او باور دارد که طالبان در نخست برای آسیب رساندن به مسیرهای تجارتی آسیای میانه بهسمت پاکستان ایجاد شدند و پس از رسیدن به قدرت سیاسی، اسلامآباد تلاش کرد این گروه را بیشتر تقویت کند.
آقای مفید میگوید: «پاکستان همچنان حامی اصلی طالبان است و در ساختار آنان نقش مستقیم دارد. او در حال حاضر ۱۴ وزیر طالبان دارای کارت شهروندی پاکستان هستند. حملات نظامی پاکستان در افغانستان تا کنون بیشتر غیرنظامیان را قربانی گرفته و هیچ عضو برجسته طالبان در این حملات کشته نشده است.» او همچنان میگوید که تنشهای سیاسی میان طالبان و پاکستان بیشتر ظاهری است و دو طرف در پشت پرده روابط و هماهنگی نزدیک دارند. به گفته مفید، پاکستان در سازمان ملل نیز تلاش میکند تا کرسی نمایندهگی افغانستان به طالبان سپرده شود.
این کارشناس سیاسی میافزاید: «که پاکستان از طریق فشارها و حملات اخیر، میخواهد طالبان را بیشتر به خود وابسته و متحد نگه دارد؛ زیرا اسلامآباد بهدنبال ایجاد وابسته به خود در افغانستان است.»
انور، یکی از باشندهگان کابل، میگوید فقر و ناداری زندهگیاش را به بنبست رسانده است. او با صدایی پر از درد میگوید: «وقتی به خانه میروم، اولادهایم پشت سرم میآیند که شاید چیزی آورده باشم؛ اما با پولی که کار میکنم، غیر از نان خشک و بوره چیزی خریده نمیتوانم.» او میافزاید که سالهاست توان خرید یک بوجی آرد یا برنج را ندارد و حتا برای خودش نان خشک چند روزه را دانه پنج افغانی میخرد تا با بوره به خانه ببرد.
انور میگوید: «عید نزدیک است، اما من توان ندارم حتا یک وقت غذای خوب بهعنوان شب عید برای اولادهایم آماده کنم.»
گلالی، یکی دیگر از باشندهگان کابل، نیز از وضعیت دشوار اقتصادی پس از بسته شدن مرزهای تجارتی با پاکستان شکایت دارد. او میگوید: «از وقتی راهها بسته شده، قیمت تمام مواد خوراکی بلند رفته است. برنج را حالا بسیاری از مردم خریده نمیتوانند. از زمانی که طالبان آمدند، قیمتها بلند بود؛ اما بعد از بسته شدن راهها، وضعیت بسیار بدتر شده است.» او که سرپرستی خانوادهاش را بهدوش دارد، میافزاید: «من مادر خانه هستم و تمام مصرف خانه بر عهده من است، چون شوهرم مریض است. با معاش شش هزار افغانی، پوره کردن نیازهای زندهگی بسیار سخت شده است.
بهدلیل مشکلات اقتصادی، مجبور شده در لباس و غذای کودکانش تغییر بیاورد. «اولادهایم گوشت و برنج میخواهند؛ اما من حتا ماه یکبار هم توان خرید این چیزها را ندارم.»
این سخنان در حالی مطرح میشود که منابع محلی هفته گذشته به روزنامه ۸صبح گفته بودند که یک جوان فارغالتحصیل دانشکده انجینری دانشگاه کابل، در اعتراض به بیکاری و مشکلات اقتصادی، اقدام به آتشزدن خود کرده است.
منابع همچنان گفته بودند که وضعیت اقتصادی در ماههای اخیر در افغانستان بهشدت وخیم شده و بیکاری در میان جوانان افزایش یافته است.
