پس از جنگ ۱۲ روزه ایران و اسراییل، تهران روزانه هزاران تن از شهروندان افغانستان را بهگونه اجباری اخراج میکند. شماری از مهاجرانی که به کشور برگشتانده شدهاند، از نبود امنیت و فرصتهای شغلی نگرانند. همزمان، شماری از خبرنگاران و فعالان حقوق بشر که برای فرار از انتقامجویی طالبان به ایران پناه بردهاند، اکنون با خطر جدی اخراج اجباری روبهرویند و خواهان همکاری نهادهای بینالمللی هستند.
مهاجرانی که اخیراً بهصورت اجباری یا داوطلبانه به کشور برگشتهاند، از نبود کار و امنیت شغلی شکایت دارند. به گفته آنان، پس از ماهها تلاش برای ساختن زندهگی در ایران، بهدلیل مشکلات امنیتی یا اخراج اجباری، ناگزیر به بازگشت شدهاند. برخی از آنها ناچار شدند خانه، وسایل زندهگی و حتا پسانداز خود را در ایران رها کنند و حالا در افغانستان نهتنها با فقر و بیسرپناهی روبهرو هستند، بلکه شغلی هم برای تامین نیازهای اولیه زندهگی پیدا نمیکنند.
فیروز (مستعار)، مرد ۳۱ سالهای است که همراه با همسر و دو فرزندش از ایران بازگشته است. او میگوید که تمام داراییاش را همراه با پول پیش خانه در ایران رها کرده و بهدلیل ناامنیها مجبور شده خانه را قفل کرده و به افغانستان بازگردد.
فیروز میافزاید که پس از سلطه طالبان، بهدلیل بیکاری و شرایط دشوار زندهگی، راهی ایران شد، اما ناامنیها و افزایش تنشها میان ایران و اسراییل او را ناگزیر ساخت تا همه چیز را رها کرده و به کشور بازگردد. او میگوید که هرچند شرایط در ایران سخت بود، اما کار میکرد، درآمدی اندک داشت و شب با دلی آسودهتر به خانه برمیگشت. اما حالا همه چیز تغییر کرده است.
فیروز میافزاید که هفته قبل به افغانستان برگشت فعلا در خانه یکی از اقاربش مهمان است و هیچ جایی برای رفتن ندارد او قبل از رفتن همهای مال و انوالش را به فروش رسانیده فعلا حتا یک ظرف هم برای غذا خوردن ندارد. او میگوید: «بیشترین نگرانیام برای اشتغالزاییام است چون قبلا هم بیکاری زیاد بود و حالا که اکثریت برگشتهاند بازار کار بیشتر محدود شده و ظرفیت جذب به مراتب کمتر. هیچ چیز ندارم. نه خانه، نه فرش، نه ظرف، نه امید. فقط زن و دو تا بچه که هر روز به من نگاه میکنند. نمیفهمم چی کنم.»
حامد (مستعار)، جوانی است که مانند فیروز، بهدلیل ناامنیها و شرایط دشوار اقتصادی در ایران، ناگزیر به بازگشت به افغانستان شده است. او میگوید که با هزاران بدبختی و بیچارهگی بهصورت غیرقانونی به ایران رفته بود تا شاید کار پیدا کند و نانی بهدست آورد. اکنون نگران است که در کشوری که خود با بحرانهای اقتصادی و بیکاری دستوپنجه نرم میکند، چگونه شغلی پیدا کند.
حامد میگوید: «آرامش نداشتیم هر روز ترس از دستگیری، ترس از اخراج، تحقیر شدن، فرار از بازداشت به نگرانیهای همیشهگی تبدیل شده بود؛ اما کار بود، امیدی بود که حداقل شب دستخالی به خانه برنمیگردیم.»
با این حال، شماری از آگاهان اقتصادی جنگهای طولانی، فروپاشی ساختار اقتصادی، نبود زیرساختهای صنعتی، خشکسالیهای مکرر و رشد سریع جمعیت را از عوامل تاثیرگذار در ایجاد اشتغال یا افزایش بیکاری میدانند. این عوامل موجب شدهاند تا فرصتهای شغلی محدود و نرخ بیکاری در کشور افزایش یابد.
سیر قریشی، آگاه مسایل اقتصادی، در این مورد میگوید که در نبود فرصتهای شغلی پایدار، شمار زیادی از مردم ناگزیر میشوند برای یافتن کار، تامین امنیت غذایی و دستیابی به حداقل امنیت، راهی کشورهای همسایه بهویژه ایران و پاکستان شوند.
برخی از خبرنگاران و فعالان حقوق بشر افغانستان که برای فرار از خطر انتقامجویی طالبان به ایران پناه بردهاند، اکنون در وضعیت بسیار نابسامانی قرار دارند و هر لحظه ممکن است توسط نیروهای انتظامی ایران بازگردانده شوند.
مروه (مستعار)، یکی از خبرنگار که پس از تسلط طالبان به ایران رفته، میگوید که حتا داشتن ویزای معتبر هم در این کشور اهمیتی ندارد و افراد با وجود مدارک قانونی نیز توسط پولیس بازداشت و به افغانستان بازگردانده میشوند. به گفته او، نهتنها نیروهای انتظامی، بلکه مردم عادی نیز علیه مهاجران جبهه گرفته و موقعیت آنها را به پولیس اطلاع میدهند. او تاکید میکند که فشار برگشت به افغانستان و آینده مبهم آرامش روانی آنان را ازبین برده است.
این خبرنگار میافزاید: «ما از ترس بازداشت حتا تا کمترین فاصله برای تهیه مواد اولیه رفته نمیتوانیم. فعلا زنان معترض، خبرنگاران و فعالان حقوق بشر در وضعیت روحی و روانی خیلی دشواری قرار دارند. اکثر آنان که درخواست پناهندهگی هم داده بودند، اما در کارهایشان پیشرفتی نداشتند.»
مروه در ادامه میگوید:« وضعیت خیلی وحشتناک شده؛ زیرا پولیس در کوچهها صدا میزند و از مهاجران میخواهد که ایران را ترک کنند و ما از این ترس داریم که مبادا بازرسی خانهبهخانه را آغاز کنند.»
در این زمینه، صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) اعلام کرده است که بیش از پنجهزار کودک پس از اخراج اجباری مهاجران افغانستان از ایران، از خانوادههای خود جدا شدهاند. همچنین، این نهاد افزوده که بهطور میانگین روزانه حدود ۲۰ هزار مهاجر وارد ولایت هرات میشوند.
با این حال، سازمان بینالمللی مهاجرت نیز در گزارشی گفته که تنها در ماه جون سال جاری میلادی، بیش از ۲۳۰ هزار مهاجر از ایران اخراج شدهاند.
