پس از جنگ ۱۲ روزه میان ایران و اسراییل، تهران روند اخراج جمعی مهاجران افغانستان را تشدید کرده است. براساس گزارشها، در هفته اخیر روزانه هزاران تن بهصورت اجباری از ایران اخراج شدهاند. شمار زیادی از اخراجشدهگان از برخورد پولیس ایران و برخی شهروندان این کشور ابراز نگرانی کردهاند. آنان میگویند که اموال و داراییهایشان در ایران مانده و اخراج شدهاند. به گفته آنان، حتا کسانی که ویزا دارند نیز با برخورد خشن پولیس روبهرو و از ایران اخراج میشوند. بازگشتکنندهگان میگویند که پولیس ایران در اردوگاهها با آنان بهگونهای غیرانسانی رفتار میکند، تلفنها و پولهایشان را میگیرد، دشنام میدهد و آنها را مورد ضربوشتم قرار میدهد. در همین حال، بسیاری از شهروندان افغانستان با انتقاد از رفتار حکومت ایران، تاکید میکنند که با ورود مهاجران، رانندههای تاکسی، موترهای مسافربری، خانهداران و هوتلداران قیمتها را افزایش دادهاند و از وضعیت ناگوار اخراجشدهگان سوءاستفاده میکنند. از سوی دیگر، منابعی که در مرز اسلامقلعه روزانه با بازگشتکنندهگان مصاحبه میکنند، روایتهای تلخ و تکاندهندهای از وضعیت دشوار پناهجویان اخراجشده از ایران ارایه میکنند. به گفته آنان، پولیس ایران در اردوگاهها حتا از برخی از زنان تقاضای جنسی کرده و به آنان دشنام دادهاند.
یک نوار تصویری دیگری که بهصورت گسترده در شبکههای اجتماعی دستبهدست شده، نشان میدهد یک جوان با چشمان اشکآلود از رفتار نیروهای نظامی ایران شکایت میکند و آنها را به بدرفتاری با خود متهم میسازد. او میگوید: «ویزا و پاسپورت داشتم، پاسپورتم را گرفتند و پاره کردند. گوشیام را میده کردند [شکستند]، چهار روز مرا لتوکوب کردند. همه چیز ما را گرفتند. من گوشواره زنم را فروختم پاسپورت گرفتم و ویزا داشتم.»
یکی دیگر از افرادی که بهصورت اجباری از ایران اخراج شده است، میگوید: «از قم اخراج شدم. ماموران [پولیس ایران] مرا گرفتند. تذکره برقی داشتم، آن را گرفتند. پول نقد ما را هم گرفتند و گفتند در کلانتری به شما پس میدهیم. ما را از سر کار گرفتند، پول و تذکره برقیمان را گرفتند و زیر تایر موترشان کردند.»
همچنان، ویدیوهای متعددی از بازگشتکنندهگان منتشر شده که در آنها از برخورد خشن پولیس ایران و شماری از شهروندان این کشور شکایت دارند. این افراد جمهوری اسلامی ایران را به مهاجرستیزی و رفتارهای غیرانسانی با مهاجران متهم میکنند. آنان میگویند که صاحبان خانهها و کارفرمایان از پرداخت دستمزد و پولهایشان خودداری کردهاند و سپس، توسط پولیس با دستان خالی و همراه با تحقیر و توهین از ایران اخراج شدهاند.
یکی دیگر از ویدیوهایی که در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشود، مردی دیده میشود که با صدای بغضآلود میگوید: «پول خانههای ما را ندادند و ما را اخراج کردند.»
بازگشتکننده دیگری نیز با شکایت از برخورد پولیس ایران در اردوگاهها میگوید: «وقتی وارد اردوگاه میشوی، هر کسی [پولیس ایران] میدود طرفت و میگوید چهار میلیون یا پنج میلیون بده. به ما دشنام میدهند. صاحبکاران پول ما را ندادند و با همین وضعیت ما را اخراج کردند.»
از سوی دیگر، یکی از دانشجویان میگوید: «اقامت سالانه داری، دانشجو هستی، ولی باز هم از صبح تا شام باید بدوی. سیمکارتها را میبندند. این چیزها را فقط وقتی اینجا زندهگی کنی، میفهمی. این وضعیتها باعث ایجاد عقده میشود، ولی بعضی حرفها هست که گفته نمیشود.»
در همین حال، یک منبع که با افراد اخراجشده سروکار دارد و روزانه با دهها تن از آنان گفتوگو میکند، در مصاحبه با روزنامه ۸صبح میگوید که وضعیت کلی مهاجران بازگشته واقعاً نگرانکننده و غیرقابل توصیف است. به گفته او، در میان اخراجشدهگان افرادی هستند که پنجاه سال در ایران زندهگی کردهاند، تمام عمر خود را صرف ساختن خانه و زندهگی در آن کشور کردهاند، اما اکنون با دست خالی اخراج میشوند و در افغانستان هیچچیز ندارند.
این منبع میگوید: «روزانه با افرادی صحبت میکنم که واقعاً هیچ چیزی در افغانستان ندارند؛ هیچچیز. نه قوم و فامیلی دارند، نه سرمایهای. همه داراییشان در ایران مانده است. بیشتر آنها نگران آینده کاری و تحصیلی فرزندانشان هستند.»
این منبع که روزانه با بازگشتکنندهگان گفتوگو میکند، میگوید: «یکی از مشکلات جدی دیگر، آزار و اذیتهای روانی است که از سوی پولیس ایران در مرز و اردوگاهها صورت میگیرد. چندی پیش یک دختر دهساله اخراج شده بود، همچنین یک خواهر و برادر که هیچکسی را در افغانستان نداشتند. وقتی یک دختر دهساله به افغانستان بازگردانده میشود و هیچ آشنایی یا پناهی ندارد، واقعاً چه کاری میتواند بکند؟»
او میافزاید: «سربازان ایرانی پول افراد اخراجشده را در مرز از آنها میگیرند، حتا از زنان در اردوگاهها تقاضای جنسی میکنند. این واقعاً دردناک و تکاندهنده است. مساله نگرانکننده دیگر این است که با افرادی صحبت کردهام که در ۱۰ سال اخیر در ایران تحصیل کرده بودند، اما مدارک تحصیلیشان باطل شده و دیگر اعتبار ندارد.»
با این حال، بسیاری از باشندهگان هرات میگویند که با بازگشت شمار زیادی از مهاجران، قیمت کالاها افزایش یافته و کرایه خانهها دو برابر شده است. به گفته آنها، در کنار فشار ناشی از اخراج اجباری، برخی از افراد نیز از وضعیت بهوجود آمده سوءاستفاده میکنند و به افزایش خودسرانه قیمتها دست میزنند.
همزمان با اخراج گسترده مهاجران از ایران، این اقدام واکنشهای زیادی را در میان شهروندان، بهویژه کاربران فعال در شبکههای اجتماعی، برانگیخته است. شماری از آنان از افرادی که پیشتر در جنگ ایران و اسراییل از جمهوری اسلامی حمایت کرده بودند، انتقاد کرده و پرسیدهاند چرا اکنون در برابر اخراج گروهی مهاجران سکوت کردهاند. در مقابل، برخی دیگر گفتهاند که کشورهای همسایه، از جمله ایران و پاکستان، هرگز خیر و صلاح افغانستان را نخواستهاند و تا جایی که میتوانند در حق مردم ظلم میکنند.
ایران پس از جنگ ۱۲ روزه با اسراییل، بهطور بیسابقهای روزانه هزاران تن از شهروندان افغانستان را که بهدلیل گسترش فقر و بیکاری، انتقامجویی طالبان و ترس از بازداشت و قتل این گروه به ایران پناه بردهاند، اخراج میکند. ویدیوهایی که از هجوم گسترده پناهجویان در مرز اسلام قلعه منتشر شده است، به گفته بسیاری از شهروندان، خاطرات تلخ روزهای سقوط افغانستان به دست طالبان را زنده کردهاند.
این نگرانیها در حالی مطرح میشود که روز گذشته سازمان بینالمللی مهاجرت (IOM) گزارش داده است که در یک هفته گذشته، ۸۸ هزار و ۳۰۸ تن از مهاجران بدون مدرک از ایران به افغانستان اخراج شدهاند. به گفته این نهاد، تنها به ۱۱ درصد از این افراد کمکرسانی صورت گرفته است.
