شماری از زنان در کابل میگویند که بهدلیل مردسالاری حاکم بر جامعه، حق مالکیت آنان نادیده گرفته میشود. آنان میافزایند که بهخاطر کلیشهها و رسم و رواجهای ناپسند جامعه، زنان اغلب از حق میراث محروم میمانند و سهمی در اموال و داراییهای خانواده به آنان اختصاص داده نمیشود. این زنان اضافه میکنند که اسناد خانه و اموالی که با هزینه خود خریداری میکنند، بهجای ثبت به نامشان، به نام مردان خانواده ثبت میشوند. آنان تاکید دارند که وابستهگی اقتصادی زنان به مردان خانواده و نبود آگاهیرسانی در مورد حقوق زنان، بهویژه با ساختار مردسالار ادارههای طالبان، نقش مستقیم در محدود شدن حق مالکیت زنان دارد.
زنان زیادی از کابل در گفتوگو با روزنامه ۸صبح خواهان افزایش برنامههای آگاهیدهی درباره حقوق زنان و بهویژه حق مالکیت آنان از طریق رسانهها هستند. به گفته این زنان، آگاهیشان نسبت به حق مالکیت بسیار محدود است.
سکینه، یکی از باشندهگان کابل، میگوید که آگاهی کمی درباره حق مالکیت خود دارد. او میافزاید که از گذشته رسم بوده است که پسران وارث همه چیز باشند و برای او و دو خواهرش هیچ ملکی در نظر گرفته نشده است. او میگوید: «در قریه ما همیشه این رسم بود که همه چیز به پسر میرسید. دختر را مال مردم میدانستند. به همین دلیل هیچ وقت برای ما ملکیتی در نظر گرفته نشد. فقط همین قدر میدانم که یک دختر هم حق دارد از دارایی پدرش سهم بگیرد.»
کریمه، یکی دیگر از باشندهگان کابل، میگوید مردسالاری و سنتهای ناعادلانه باعث شدهاند زنان دسترسی محدودی به حق مالکیت خود داشته باشند. او میافزاید که با وجود تلاشهای فراوان برای بهدستآوردن سهم خود از میراث پدری، از جمله مراجعه به بزرگان قوم، برادرانش هیچ مسئولیتی نپذیرفتند و هیچ سهمی به او ندادند.
کریمه میگوید: «اسلام واضح گفته که یک دختر نصف پسر حق داره، اما کی گوش میدهد؟ در افغانستان، مردها خود را مالک همهچیز میدانند و بهندرت حاضر میشوند حق خواهر خود را بدهند.»
فرشته میگوید که مادرش، با وجود باسواد بودن، بهدلیل مردسالاری حاکم در خانواده، از حق مالکیت محروم مانده و حتا در زمان بیماری و نیاز شدید مالی، هیچ سهمی از دارایی پدری به او داده نشده است. او میافزاید که در جامعه مردسالار و سنتمحور افغانستان، زنان معمولاً نمیتوانند به حقوق قانونی خود دست یابند، زیرا خانوادهها اغلب منافع مردان را ترجیح میدهند و حقوق زنان را نادیده میگیرند.
فرشته میگوید: «وقتی ما در پاکستان بودیم، برادران مادرم بدون رضایت او همه اموال را تقسیم و فروختند. نه تنها به مادرم، بلکه به سه خواهرش هم هیچ پولی ندادند؛ نه میراث و نه سهمی. مادرم باسواد بود، اما برادرانش با زرنگی همهچیز را به نفع خودشان تمام کردند و هیچ چیزی برای او نگذاشتند.»
شکیلا (مستعار)، یکی دیگر از زنان، میگوید که در بسیاری از خانوادهها هیچ حقی برای مالکیت و فعالیتهای مستقل زنان در نظر گرفته نمیشود. به گفته او، سنتهای حاکم، فشارهای خانوادهگی و نگاه مردسالارانه، از اصلیترین موانع دستیابی زنان به حقوقشان است. او میافزاید: «در بسیاری موارد دیده شده که زنان با پول خود خانه، طلا یا موتر خریدهاند، اما بهجای ثبت به نام خودشان، به نام یکی از مردان خانواده ثبت شده است. این کار بهوضوح نقض حق مالکیت زنان است.»
در همین حال، شماری از کارشناسان حقوقی هشدار میدهند که طالبان با اعمال محدودیتهای شان بر مراجعه زنان به ادارههای حقوقی عملاً مسیر دسترسی آنان به حق مالکیت را مسدود کردهاند.
شهلا فرید، استاد دانشگاه و کارشناس مسایل حقوقی، در این باره میگوید: «طالبان بهصورت رسمی قانون شرعی یا مدنی را تغییر ندادهاند، اما در عمل محدودیتهای شدیدی بر زنان اعمال کردهاند. همین باعث شده که زنان نتوانند آزادانه به ادارههای طالبان مراجعه کنند و حقوقشان را ثبت یا مطالبه نمایند. چون روند ثبت رسمی مالکیت از طریق محاکم مردانه اداره میشود و حضور زنان در نهادهای طالبان تقریباً ناممکن است، عملاً امکان پیگیری حق مالکیت برای زنان بسیار دشوار شده است.»
ستایش آرزو، وکیل مدافع، میگوید که رژیم طالبان بهصورت کامل مردسالارانه است. او میافزاید: «بسیاری از زنان بهدلیل سلطه [طالبان] و عرفهای مردمحور، عملاً به حق مالکیتشان دسترسی ندارند و نمیتوانند ملک یا زمین خود را بهصورت رسمی ثبت کنند. برخی از مردم حتا عار میدانند که از زنان عکس گرفته شود یا از آنها پرسشی در مورد داراییشان صورت بگیرد. همین ذهنیت باعث شده زنان هم از ترس قضاوتهای نادرست، از پیگیری ثبت مالکیتشان خودداری کنند.»
افغانستان جامعهای سنتی و مردسالار است که در آن بسیاری از مردان خود را مالک همهچیز، حتا زنان خانواده میدانند. همین ذهنیت باعث شده که حق مالکیت زنان در بسیاری از موارد نادیده گرفته شود. ساختار کاملاً مردانه ادارههای تحت کنترل طالبان و الزام به همراهداشتن محرم، از موانع جدی برای ثبت رسمی مالکیت زنان بهشمار میرود.
بر بنیاد تحقیقات موسسه «جورج تاون برای زنان، صلح و امنیت» و موسسه «تحقیقات صلح اسلو»، افغانستان تحت حاکمیت طالبان بدترین کشور جهان برای زنان توصیف شده است.
طالبان از زمان تسلط بر افغانستان محدودیتهای شدیدی علیه زنان و دختران وضع کرده است. در آخرین قانون طالبان که توسط رهبر این گروه توشیح شد، عکس زنان در شناسنامهشان اختیاری شده است.
