شماری از زنان می‌گویند که به‌دلیل هزینه‌های بلند دواها و دشواری دسترسی به خدمات صحی، برای کاهش دردهای قاعده‌گی و درمان مشکلات پس از زایمان و ناباروری، به استفاده از گیاهان دارویی روی آورده‌اند. به گفته آنان، آشنایی و استفاده از این گیاهان بیشتر براساس توصیه بزرگان خانواده و زنان باتجربه شکل گرفته است. این زنان می‌گویند که هزینه پایین‌تر گیاهان دارویی در مقایسه با مراجعه به داکتر و خرید دواهای تجویزشده، یکی از مهم‌ترین دلایل گرایش آنان به این روش درمانی است.
شبنم، ۳۶ ساله، می‌گوید که با هدف به‌دنیا آوردن فرزند پسر، حدود سه ماه است از داروهای گیاهی استفاده می‌کند. به گفته او، در منطقه‌ای که زنده‌گی می‌کند، استفاده از داروهای گیاهی در میان زنانی که تمایل به فرزندآوری دارند، به‌ویژه در دوران عادت ماهوار، رواج دارد.
این بانو می‌افزاید: «۱۰ سال می‌شود که ازدواج کرده‌ام و چهار دختر دارم. شوهرم از من می‌خواهد که فرزند پسر به دنیا بیاورم. به همین دلیل، سه ماه است که از تخم ماهی و تخم زردک استفاده می‌کنم. از دیگران شنیده‌ام که این مواد برای برخی زنان نتیجه‌بخش بوده است.»
او می‌گوید: «ما در منطقه‌ای دوردست زنده‌گی می‌کنیم و دسترسی به مراکز صحی و خدمات صحی برای ما دشوار است. همچنان، هزینه‌های درمان و رفت‌وآمد توان مالی همه خانواده‌ها نیست. به همین دلیل، ناگزیر از روش‌هایی استفاده می‌کنیم که از بزرگان و مادرکلان‌های خود آموخته‌ایم. افزون بر این، داروهای گیاهی نسبت به درمان‌های دیگر ارزان‌تر و در دسترس‌تر هستند.»
نرگس، ۲۵ ساله، می‌گوید که حدود سه سال است برای کاهش دردهای ناشی از قاعده‌گی از گیاهان دارویی استفاده می‌کند. به گفته او، استفاده از این گیاهان را براساس توصیه بزرگان خانواده و زنان باتجربه آغاز کرده و تا کنون برای تسکین دردهای ماهوار خود از این روش بهره می‌برد.
این بانو می‌افزاید: «هر ماه، هنگام عادت ماهوار، برای کاهش درد از نعناع، زنجبیل و بابونه استفاده می‌کنم. یکی از دلایل گرایش من به گیاهان دارویی، هزینه پایین‌تر آن‌ها در مقایسه با مراجعه به داکتر است. در حال حاضر، هزینه فیس داکتر افزایش یافته و انجام معاینات پزشکی و خرید دارو نیز هزینه‌های زیادی در پی دارد. از آن‌جایی که بسیاری از زنان، به‌ویژه زنانی که شاغل نیستند، درآمد مستقلی ندارند، توان پرداخت این هزینه‌ها و مراجعه منظم به مراکز درمانی را ندارند. به همین دلیل، استفاده از گیاهان دارویی برای ما از نگاه اقتصادی مقرون‌به‌صرفه‌تر است.»
شگوفه، ۲۰ ساله، می‌گوید که یک سال پیش، پس از زایمان، به‌دلیل تداوم دردهای کمرش، با توصیه داکتر از داروهای گیاهی استفاده کرده است. او می‌گوید: «پس از ولادت، درد شدید کمر داشتم و این درد به‌گونه‌ای بود که همواره کمرم را می‌بستم. قابله برایم شنبلیله را با چند ماده دیگر ترکیب کرد و توصیه نمود که آن را بجوشانم و بنوشم. پس از استفاده از این ترکیب گیاهی، هم درد کمرم کاهش یافت و هم میزان شیرم افزایش پیدا کرد.»
در همین حال، مسرت‌بخشی، قابله، هشدار می‌دهد که مصرف خودسرانه برخی از داروهای گیاهی می‌تواند پیامدهای ناگواری برای سلامت زنان، به‌ویژه در دوران بارداری، زایمان و شیردهی، به همراه داشته باشد. به گفته او، برخی از این گیاهان ممکن است سبب انقباضات رحمی، سقط جنین، زایمان زودرس، اختلال در روند شیردهی و حتیا مسمومیت کبدی شوند.
این قابله می‌گوید: «مصرف خودسرانه برخی از داروهای گیاهی در دوران بارداری ممکن است انقباضات رحمی را تحریک کرده و خطر سقط جنین یا آسیب به جنین را افزایش دهد. در دوران شیردهی نیز شماری از ترکیبات گیاهی می‌توانند از طریق شیر مادر به بدن نوزاد منتقل شوند و عوارض ناخواسته‌ای ایجاد کنند.»
بخشی می‌افزاید: «استفاده از برخی گیاهان دارویی در دوران قاعده‌گی ممکن است بر میزان خون‌ریزی و نظم عادت ماهوار تأثیر بگذارد. برخی از این مواد نیز می‌توانند موجب زایمان زودرس، اختلال در انقباضات رحم و مسمومیت کبدی شوند. بسیاری از زنان تصور می‌کنند که داروهای گیاهی در صورت نداشتن فایده، دست‌کم عوارض جانبی ندارند؛ در حالی که این تصور درست نیست. به‌ویژه گیاهانی که طبع بسیار گرم دارند، ممکن است در برخی شرایط برای مادر و جنین مشکل‌ساز شوند. از همین‌رو، مصرف این مواد باید با آگاهی و مشورت متخصصان صحی صورت گیرد.»
محمدحنیف هاشمی، متخصص امراض داخله، نسبت به استفاده خودسرانه و دوام‌دار از داروهای گیاهی، به‌ویژه در دوران پیش از بارداری، هنگام بارداری و پس از زایمان، هشدار می‌دهد. به گفته او، گیاهان دارویی در کنار فواید احتمالی، می‌توانند عوارض و پیامدهای ناخواسته‌ای نیز داشته باشند؛ از این‌رو، نباید بدون آگاهی و مشورت با پزشک مورد استفاده قرار گیرند.
او می‌گوید: «زنانی که پیش از بارداری یا به هدف باردارشدن، به‌گونه خودسرانه و برای مدت طولانی از داروهای گیاهی استفاده می‌کنند، ممکن است با مشکلاتی در عملکرد تخمدان‌ها و بی‌نظمی عادت ماهوار روبه‌رو شوند. همچنان، مصرف برخی از این داروها در دوران بارداری می‌تواند خطر خون‌ریزی، اختلال در تعادل هورمونی بدن و حتا سقط جنین را افزایش دهد. استفاده طولانی‌مدت از برخی گیاهان دارویی نیز ممکن است به کلیه‌ها و جگر آسیب برساند.»
این متخصص می‌افزاید: «توصیه ما به زنان این است که از مصرف طولانی‌مدت و خودسرانه گیاهان دارویی خودداری کنند و در صورت مواجه‌شدن با هرگونه مشکل صحی، به پزشک متخصص مراجعه نمایند. همچنان، لازم است برای دریافت مشوره و درمان، به افراد مسلکی و مراکز صحی معتبر مراجعه کنند و از مراجعه به افراد غیرمسلکی بپرهیزند.»
این در حالی است که شماری از شهروندان کشور چندی پیش از افزایش بهای دوا و کم‌یاب شدن برخی از آن‌ها در بازارهای کشور شکایت کرده بودند. آنان تاکید کرده بودند که افزایش بهای دوا و کمبود داروهای ضروری، هزینه‌های درمان را افزایش داده و خانواده‌های بیماران را با دشواری‌های بیشتری روبه‌رو ساخته است.
