همزمان با تشدید خشکسالی در افغانستان، شماری از کارشناسان امور کشاورزی و اقتصادی خواهان ترویج روشهای مدرن آبیاری در کشور هستند. آنان میگویند که استفاده از سیستمهای نوین آبیاری میتواند مصرف آب را کاهش داده و حاصلات کشاورزی را افزایش دهد. به گفته آنان، موثرترین روشهای نوین آبیاری که میتواند در افغانستان تطبیق شود، آبیاری قطرهای و آبیاری بارانی است. این کارشناسان میافزایند که ولایتهای هلمند، قندهار، فراه و نیمروز از جمله ولایتهاییاند که بیشتر از سایر مناطق به سرمایهگذاری روی سیستمهای نوین آبیاری نیاز دارند.
این کارشناسان در گفتوگو با روزنامه ۸صبح تاکید میکنند که ادامه استفاده از شیوههای سنتی آبیاری، خطر کمبود آب و کاهش تولیدات کشاورزی را بیشتر میکند. آنان میافزایند که نبود امکانات، هزینه بلند تجهیزات و کمبود آگاهی، از چالشهای اصلی گسترش آبیاری مدرن در افغانستان است.
کارشناسان باور دارند که سرمایهگذاری روی مدیریت آب، برای جلوگیری از بحران غذایی در افغانستان ضروری است. به گفته آنان، بدون اصلاح روشهای آبیاری، زراعت کشور در برابر خشکسالی آسیبپذیرتر خواهد شد. آنان هشدار میدهند که اگر افغانستان روی سیستمهای نوین آبیاری سرمایهگذاری نکند، ناامنی غذایی در کشور تشدید خواهد شد. از دید آنان همچنین کمبود سرمایه، نبود زیرساختهای لازم و هزینه بلند تجهیزات، از دیگر موانع عمده در برابر گسترش آبیاری مدرن در افغانستان عنوان میشود.
قطبالدین یعقوبی، یکی از کارشناسان امور کشاورزی، میگوید که سیستمهای نوین آبیاری روشهاییاند که آب را بهگونه هدفمند به ریشه نباتات میرسانند و در مقایسه با شیوههای سنتی، مصرف آب را بهگونه چشمگیری کاهش میدهند. این کارشناس امور کشاورزی میافزاید که افغانستان بهعنوان کشوری خشک و کمآب، بیش از هر زمان دیگر به استفاده از این سیستمها نیاز دارد. به گفته او، روشهای نوین آبیاری میتوانند میان ۴۰ تا ۷۰ درصد در مصرف آب صرفهجویی کنند و نقش مهمی در افزایش تولیدات زراعتی داشته باشند.
این کارشناس امور کشاورزی درباره سیستم نوین آبیاری چنین توضیح میدهد: «سیستمهای نوین آبیاری روشهایی هستند که آب را بهگونه هدفمند به ریشه نباتات میرسانند و در مقایسه با آبیاری سنتی، مصرف آب را بهطور چشمگیری کاهش میدهند. این سیستمها آب را به حداقل مصرف رسانده و از هدررفت آن جلوگیری میکنند. در افغانستان که کشوری محاط به خشکه است و کمبود آب به شکل جدی وجود دارد، این روش میتواند بین ۴۰ تا ۷۰ درصد در مصرف آب صرفهجویی کند و در افزایش تولیدات کشاورزی نقش مهم و اساسی داشته باشد.»
آقای یعقوبی تاکید میکند که بیشتر کشاورزان در افغانستان بهدلیل مشکلات مالی، نبود امکانات و هزینه بلند نصب تجهیزات، هنوز نتوانستهاند از این سیستمها بهرهمند شوند. به گفته او، مشکلات برق و کمبود زیرساختهای تخنیکی نیز از موانع اساسی گسترش آبیاری نوین در افغانستان به شمار میرود. او هشدار میدهد که اگر افغانستان به سوی استفاده گسترده از سیستمهای نوین آبیاری حرکت نکند، ادامه خشکسالی میتواند به خشک شدن منابع آب، کاهش تولیدات کشاورزی، افزایش فقر و وابستهگی بیشتر کشور به واردات مواد غذایی منجر شود.
این کارشناس میافزاید: «با توجه به مزایای سیستمهای نوین آبیاری، متاسفانه کشاورزان افغان بهدلیل مشکلات مالی نمیتوانند از این امکانات بهرهمند شوند. چون هزینه نصب این سیستمها در ابتدا بلند است و در برخی موارد نیز مشکلات برقی و تخنیکی وجود دارد که باعث میشود استفاده از آنها چندان عملی نباشد. در صورتی که زیرساختها و مشکلات اساسی آن برطرف شود، این سیستمها میتواند در افغانستان بسیار موثر واقع شود.»
سیر قریشی، یکی از آگاهان اقتصادی، میگوید که خشکسالیهای پیهم در سالهای اخیر، زیانهای سنگینی به بخش کشاورزی در افغانستان وارد کرده است. به گفته او، بسیاری از کشاورزان حاصلات خود را از دست داده و درآمد خانوادههای شان کاهش یافته است. او میافزاید که استفاده از سیستمهای نوین آبیاری میتواند مصرف آب را کاهش داده و حاصلات زراعتی را افزایش دهد، اما بیشتر کشاورزان توان مالی استفاده از این سیستمها را ندارند و برای تطبیق آن به حمایت حکومت، بانکها و نهادهای بینالمللی نیاز است. به گفته قریشی، ولایتهای قندهار، هلمند، نیمروز، فراه و هرات از جمله مناطقیاند که بیشتر به سرمایهگذاری روی سیستمهای مدرن آبیاری نیاز دارند؛ زیرا کمآبی در این ولایتها جدی است و اقتصاد بسیاری از خانوادهها به زراعت وابسته است.
آقای قریشی میافزاید: «ولایتهایی مانند قندهار، هلمند، نیمروز، فراه و هرات بیشتر از سایر مناطق به سیستمهای پیشرفته آبیاری نیاز دارند، زیرا هم مشکل کمآبی در این ولایتها جدی است و هم اقتصاد مردم وابسته به زراعت است. بیش از ۷۰ درصد مردم افغانستان بهگونه مستقیم یا غیرمستقیم در بخش زراعت مصروفند و اگر روی مدیریت آب و آبیاری مدرن سرمایهگذاری نشود، در آینده با مشکلات گسترده اقتصادی، افزایش بیکاری و وابستهگی بیشتر به واردات مواد غذایی روبهرو خواهیم شد.»
این کارشناس هشدار میدهد که اگر افغانستان روی مدیریت آب و آبیاری مدرن سرمایهگذاری نکند، در آینده با افزایش مشکلات اقتصادی، بیکاری و وابستهگی بیشتر به واردات مواد غذایی روبهرو خواهد شد.
پیش از این، دفتر هماهنگکننده امور بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا) هشدار داده بود که افغانستان با موج شدید خشکسالی روبهرو است.
همچنان، سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (FAO) اعلام کرده بود که افغانستان با یک بحران چندلایه و شدید خشکسالی مواجه است؛ بحرانی که معیشت کشاورزان و مالداران را در نیمی از ولایتهای کشور مختل ساخته است.
براساس گزارشها، وضعیت اقلیمی در افغانستان بهسرعت در حال تغییر است. گرمایش زمین در برخی مناطق باعث خشکسالی و در برخی دیگر سبب توفان، بارندهگیهای شدید و سیلابهای ویرانگر شده است.
افغانستان در حالی یکی از آسیبپذیرترین کشورهای جهان در برابر تغییرات اقلیمی شناخته میشود که سهم آن در تولید گازهای گلخانهای تنها ۰.۱۹ درصد است. با این حال، این کشور در میان کشورهای آسیبپذیر از تغییرات اقلیمی، در جایگاه چهارم قرار دارد.
تغییرات اقلیمی در سالهای اخیر بخش زراعت افغانستان را بهشدت متاثر ساخته است؛ بخشی که هنوز منبع اصلی معیشت نزدیک به ۸۰ درصد مردم کشور به شمار میرود. بارانها و سیلابهای بیموقع نیز سبب از بین رفتن و کاهش محصولات زراعتی شده و بسیاری از مناطق افغانستان همچنان با خشکسالی دستوپنجه نرم میکنند.
این در حالی است که هنوز هم بیشتر زمینهای زراعتی در افغانستان به شیوههای سنتی آبیاری میشود و تنها شمار اندکی از کشاورزان از سیستمهای نوین، از جمله آبیاری قطرهای، استفاده میکنند.
