خشکسالیهای پیهم و کاهش سطح آبهای زیرزمینی در شماری از ولسوالیهای قندهار، تاثیر جدی بر وضعیت کشاورزی و باغداری این ولایت گذاشته است. کشاورزان و باغداران میگویند با خشکشدن چشمهها و کاریزها، صدها باغ انار و انجیر از بین رفته و آنان برای یافتن آب مجبور شدهاند چاههایی تا صدها متر عمق حفر کنند. باشندهگان ۱۰ ولسوالی زراعتی قندهار، از جمله شاهولیکوت، ارغستان، معروف، دامان، نیش، میانشین، غورک، خاکریز، تختهپل و میوند، از کمبود بیسابقه آب شکایت دارند. آنان میگویند پیش از این آبهای زیرزمینی در عمق چند متری یافت میشد، اما اکنون در برخی مناطق سطح آب به ۲۰۰ تا ۳۰۰ متر پایین رفته است. در این ولسوالیها بیشتر باغهای انجیر و انار وجود دارد که منبع اصلی درآمد باشندهگان این مناطق به شمار میرود.
سیدآغا، یکی از باغداران ولسوالی شاهولیکوت، میگوید برای یافتن آب دو بار اقدام به حفر چاه کرده، اما هر دو تلاشش ناکام مانده است. او میگوید: «پیش از این آب را در عمق ۵۰ تا ۶۰ متری پیدا میکردیم، اما اکنون در عمق ۲۵۰ تا ۳۰۰ متری است. این آب نه به آسانی استخراج میشود و نه حفر چاه در این عمق کار سادهای است.» به گفته او، برای حفر چاههای عمیق نیاز است از «برمههای پیچی» استفاده شود که هزینه بسیار بالایی دارد و هزینه حفر یک چاه به حدود ۵۰۰ هزار افغانی میرسد.
عبدالسلام، باشنده منطقه خشکآب، میگوید بهدلیل کمبود آب، تمام باغ انجیرش خشک شده و مجبور شده است درختان آن را از زمین بیرون کند. او میگوید برای استخراج آب از چاههای عمیق، به دهها صفحه خورشیدی نیاز است که از نظر اقتصادی هزینه سنگینی بر خانوادهها تحمیل میکند.
باغداران میگویند درختانی که برای چندین نسل منبع درآمد خانوادههای آنان بودهاند، اکنون بهدلیل کمبود آب از زمینها بیرون کشیده میشوند. آنان هشدار میدهند که اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، مناطق روستایی از باشندهگان خالی خواهند شد.
دادالله، باشنده منطقه چینه در ولسوالی ارغستان، میگوید پیش از این چشمهها و کاریزها فعال بودند و آبهای زیرزمینی تنها در عمق دو یا سه متری قرار داشتند، اما اکنون این منابع خشک شدهاند. او میافزاید: «اکنون کسانی که توان حفر چاههای عمیق را دارند، چاه حفر میکنند؛ اما کسانی که توان مالی آن را ندارند، باغهایشان خشک شده و از منطقه کوچ میکنند.»
زیرساختهای ضعیف برای مهار آب
باشندهگان ولسوالی معروف، نبود بندها و ذخیرهگاههای آب برای مهار آب را عامل اصلی خشکشدن باغها میدانند.
فتحمحمد، یکی از باشندهگان این ولسوالی، میگوید در منطقه بند بزرگ برای ذخیره و مهار آب وجود ندارد و بندهای کوچک یا «چکدم»هایی که ساخته شدهاند نیز تاثیر قابل توجهی بر کشاورزی و باغداری ندارند.
در ولسوالی خاکریز نیز کشاورزان از کیفیت و ظرفیت بندهای کوچک ساختهشده برای ذخیره آب شکایت دارند.
اللهنظر، یکی از باشندهگان این منطقه، میگوید در برخی از این بندها میلیونها افغانی هزینه شده، اما توانایی ذخیره آب را ندارند و شماری از آنان نیز با رسوبات گِلی پر شدهاند.
تغییرات اقلیمی و کمبود آب در قندهار
کارشناسان حوزه آب، تغییرات اقلیمی را یکی از عوامل مهم تشدید خشکسالی میدانند.
محمد عارف، یکی از کارشناسان این حوزه، میگوید مشکل خشکسالی در قندهار تنها به کاهش بارندهگی محدود نمیشود، بلکه افزایش دما، بارندهگیهای نامنظم، برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی و کمبود زیرساختهای مهار آب از عوامل اصلی این بحران هستند. به گفته او، علاوه بر کاهش تولیدات کشاورزی، بخش دامداری نیز آسیب قابل توجهی دیده است. این کارشناس هشدار میدهد که با ادامه کمبود بیسابقه آب، احتمال افزایش درگیریها و منازعات میان مردم بر سر منابع آب نیز بیشتر خواهد شد.
بیش از ۳۰ درصد باغها با خطر خشکشدن روبهرو هستند
مسوولان ریاست زراعت، آبیاری و مالداری طالبان در قندهار میگویند کمبود آب و تغییرات اقلیمی، بیش از ۳۰ درصد باغهای این ولایت را با خطر جدی خشکشدن روبهرو کرده است. به گفته آنان، باغهای انار و انجیر در ولسوالیهای شاهولیکوت، معروف و ارغستان بیشتر از سایر مناطق آسیب دیدهاند.
از سوی دیگر، باغداران و کشاورزان از طالبان میخواهند به جای وعدههای بینتیجه و اجرای پروژههای خیالی، برای مهار این بحران بزرگ انسانی اقدامات عملی انجام دهند. آنان خواستار افزایش ظرفیت ذخیره آب بند دهله، ساخت بندهای کوچک و فراهمسازی امکانات و آموزشهای مربوط به آبیاری قطرهای هستند تا میزان مصرف آب کاهش یافته و از منابع موجود به شکل موثر استفاده شود.
کارشناسان تاکید میکنند که برای کاهش بحران آب در قندهار، مهار آب باران و سیلابها، تنظیم برداشت از آبهای زیرزمینی، ترویج سیستمهای کشاورزی کممصرف، حفاظت از کاریزها و چشمههای طبیعی و ارائه کمکهای اقتصادی به باغداران آسیبدیده از خشکسالی، از اقدامات اساسی برای جلوگیری از گسترش این بحران است.
پیش از این نیز نهادهای مختلف سازمان ملل متحد درباره خشکسالی ابراز نگرانی کرده و گفتهاند که این خشکسالی برای پنجمین سال پیهم بر محصولات باغداران تاثیر منفی گذاشته و موجب کاهش ۱۰ درصدی تولید انار شده است.
