شماری از خانوادههای نظامیان حکومت پیشین افغانستان میگویند که با وجود اعلام عفو عمومی از سوی طالبان، بهدلیل نسبت خانوادهگی با نیروهای امنیتی سابق، تحت نظارت، بازجویی و تهدید این گروه قرار دارند. آنان میافزایند که افراد طالبان بارها با مراجعه به خانههایشان، از آنها خواستهاند محل حضور بستهگان نظامیشان را افشا کنند و در مواردی که از همکاری خودداری کردهاند، با بازداشت و بدرفتاری مواجه شدهاند. به گفته این خانوادهها، برای حفظ جان خود ناگزیر شدهاند چندینبار محل زندهگیشان را تغییر دهند؛ جابهجاییهایی که در شرایط دشوار اقتصادی کنونی، به یکی از چالشهای جدی زندهگیشان بدل شده است.
برخی از این خانوادهها که روزنامه ۸صبح با آنان گفتوگو کرده است، تاکید میکنند که طالبان بهظاهر از عفو عمومی سخن میگویند، اما در عمل هیچگونه پایبندی به این وعده نشان ندادهاند. این خانوادهها از نهادهای بینالمللی و سازمانهای حقوق بشری خواستهاند که به وضعیت آنان رسیدهگی کنند و بر طالبان فشار بیاورند تا به اجرای واقعی این فرمان متعهد بمانند. به باور آنان، اگر این وضعیت ادامه یابد، نهتنها جان بسیاری از شهروندان در معرض خطر قرار خواهد گرفت، بلکه آینده کودکانشان نیز در فضایی مملو از ترس، تهدید و ناامنی شکل خواهد گرفت.
این خانوادهها میگویند که اکنون شبها را با اضطراب به خواب میروند و روزها را با ترس از بازداشت یا یورش به خانهشان سپری میکنند؛ وضعیتی که بهگفته آنان نهتنها غیرعادی، بلکه غیرانسانی نیز است.
سکینه (مستعار)، همسر یکی از نظامیان پیشین، میگوید که شوهرش زمانی تصمیم به ترک افغانستان گرفت که کودکانش از مکتب خبر آوردند که طالبان از دانشآموزان درباره شغل پدرانشان و اینکه آیا نظامی بودهاند یا نه، پرسوجو کردهاند. او میافزاید که همسرش با زحمت فراوان توانست پاسپورت بگیرد.
سکینه میگوید: «یک روز اولادهایم از مکتب آمدند و گفتند که مادر، طالبها در مکتب آمده بودند و از ما میپرسیدند که شغل پدرتان چیست و آیا در خانوادهتان کسی در اردوی سابق کار کرده یا نه. بعد از این بود که شوهرم تصمیم گرفت پاسپورت بگیرد. خیلی نگران بود، چون اگر بایومتریک میکرد، تمام مشخصاتش ثبت میشد. خوشبختانه یکی از دوستانش که آشنا داشت، کمک کرد و پاسپورت را گرفت و به ایران رفت. اما حالا من ماندهام با سه کودک، در نگرانی و بیسرنوشتی.»
این زن که پس از رفتن شوهرش دچار افسردهگی شده، میگوید که اکنون با ترس و اضطراب زندهگی میکند.
میر افغان، یکی دیگر از اعضای خانوادههای نظامیان پیشین، میگوید که دو پسرش در نهادهای امنیتی حکومت گذشته فعالیت میکردند و حدود سه ماه پیش از سوی طالبان بازداشت شدهاند. به گفته او، طالبان هنگام بازداشت از او خواستهاند که پسرانش را همراه با سلاحهایشان تسلیم کند. او میافزاید که اکنون بهدلیل ترس از بازداشت مجدد و تهدیدهای پیدرپی طالبان، ناگزیر است ماهانه محل سکونتش را تغییر دهد تا از خطر در امان بماند.
میر افغان میافزاید: «یک روز در خانه نشسته بودم که طالبان دروازه را تکتک کردند و مرا با خود بردند. خیلی لتوکوبم کردند و گفتند که سلاحهای دو پسرت را با خودشان تحویل بده. گفتم پسرانم بعد از سقوط حکومت رفتهاند و تا حالا به خانه برنگشتهاند؛ هیچ احوالی از آنها ندارم. پس از لتوکوب زیاد، مرا رها کردند. حالا هر ماه یکبار خانهام را تغییر میدهم، تا مبادا دوباره بازداشت شوم.»
ساجده نورزی (مستعار)، همسر یکی از نظامیان کشتهشده در جریان جنگهای پیش از سقوط حکومت پیشین، میگوید که برای تامین مخارج زندهگی، باوجود تهدیدهای طالبان کار میکند. به گفته او، پس از سلطه طالبان، همراه با دو دخترش به ایران پناه برده بود، اما آنجا نیز امنیت نداشته است. او میافزاید: «کارفرمایان ایرانی به من گفتند که تو از کشور جنگزده آمدهای و همسرت با طالبان جنگیده است؛ او کافر است و ما به تو کار نمیدهیم.»
این زن که پیشتر بازداشت و شکنجه طالبان را تجربه کرده، پس از ناامیدی از زندهگی در ایران، به هرات بازگشته و اکنون با دو دختر بیمار خود، زیر تهدید این گروه زندهگی میکند. او میگوید تا کنون هیچیک از مقامهای ارشد امنیتی و نهادهای حامی نظامیان پیشین، صدای او را نشنیدهاند و به وضعیتش رسیدهگی نکردهاند.
پس از تسلط طالبان بر افغانستان و آغاز تلاشیهای خانهبهخانه در کابل شماری از نظامیان پیشین و خانوادههای شان ناگزیر شدند تا بهخاطر شناسایی نشدن از سوی طالبان، کشور را ترک کرده و به ایران پناهنده شوند.
سیاهموی، یکی از افسران زن حکومت پیشین افغانستان، اکنون در ایران پناهنده است، میگوید که حتا در این کشور نیز بهدور از چشم سایر مهاجران افغانستان زندهگی میکند و احساس امنیت ندارد. او در اینباره میافزاید: «متاسفانه در کشور دوم هم احساس ناامنی میکنیم، چون هنوز به افغانستان نزدیک هستیم و اگر طالبان آدرس ما را پیدا کنند، جانمان در خطر میافتد. میترسم زمانیکه طالب بفهمد و آدرسی از ما پیدا کند. آنان میتوانند ما را شکنجه و زندانی کنند. از طرف دیگر ما نگران تک تک اعضای خانواده خود هستیم و یکی از راههای تهدید ما عضو خانواده است. طالبان حتا بالای اعضای خانواده نظامیان رحم نمیکنند و در مواردی آنان را به قتل میرسانند.»
این نگرانیها در حالی مطرح میشود که هفته گذشته روزنامه ۸صبح به اطلاعاتی دست یافته بود مبنی بر اینکه طالبان چهار نظامی پیشین را که بهتازهگی از ایران به ولایت جوزجان بازگشته بودند، در جریان یک روز تیرباران کردهاند. همچنین، یک نوار صوتی از یکی از جنگجویان طالبان بهدست این روزنامه رسیده که تایید میکند این نظامیان توسط افراد این گروه کشته شدهاند.
با این حال، نصیر احمد فایق، سرپرست نمایندهگی دایمی افغانستان در سازمان ملل متحد، در صفحه ایکس خود از کشته شدن این چهار نظامی پیشین یاد کرده و تاکید کرده است که طالبان به ادعای خود مبنی بر عفو عمومی پایبند نماندهاند و همچنان به انتقامجویی و قتلهای فراقضایی ادامه میدهند.
دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) پیش از این در گزارشی اعلام کرده بود که بین اول جنوری تا ۳۱ مارچ سال جاری میلادی، دستکم شش مورد قتل و ۲۳ مورد بازداشت خودسرانه نظامیان پیشین افغانستان را مستند کرده است.
همچنان روزنامه نیویارک تایمز در گزارشی نوشته است که طالبان تنها در شش ماه نخست حاکمیتشان در افغانستان، نزدیک به ۵۰۰ تن از کارمندان دولت پیشین که اکثریت آنها نظامیان بودند را کشته یا ناپدید کردهاند.
