شماری از آگاهان اقتصادی می‌گویند که ایجاد اتاق مشترک میان افغانستان، ایران و اوزبیکستان می‌تواند تا حدی وابسته‌گی افغانستان به مسیر پاکستان را کاهش دهد، اما جایگزین کامل آن نخواهد شد. با این حال، اگر این همکاری‌ها دوام‌دار باقی بماند، می‌تواند به ایجاد بخشی از توازن تازه در تجارت منطقه‌ای کمک کند. آگاهان تاکید می‌کنند که هزینه‌های بالای حمل‌ونقل، نبود راه‌آهن منظم، مشکلات گمرکی، تحریم‌های بانکی، فقدان توافقات پایدار، رقابت‌های منطقه‌ای و کمبود اعتماد میان کشورها از جمله چالش‌هایی هستند که ممکن است روند کار در این مسیر را کند کنند.
برخی از آگاهان اقتصادی در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گویند که همکاری سه‌جانبه میان افغانستان، ایران و اوزبیکستان می‌تواند راهی بدیل و مطمین برای ترانزیت کالا ایجاد کرده و بخشی از فشارهای سیاسی و تجاری پاکستان را کاهش دهد.
میر شاکر یعقوبی، یکی از آگاهان اقتصادی، می‌گوید که همکاری سه‌جانبه میان افغانستان، ایران و اوزبیکستان می‌تواند مسیر ترانزیتی بدیل و مطمینی فراهم کند و تا حدی وابسته‌گی افغانستان به پاکستان را کاهش دهد، اما جایگزین کامل مسیر ارزان و نزدیک پاکستان نخواهد شد.
این آگاه اقتصادی می‌افزاید: «اتاق مشترک تجارت می‌تواند با ایجاد بازارها و مسیرهای تازه، تجارت افغانستان را تقویت کند، اما پیشرفت واقعی وابسته به ثبات داخلی، نظام بانکی و سیاست‌های اقتصادی کشور است؛ بنابراین این اتاق نقش کمکی دارد و نقش حل‌کننده ندارد. مهم‌ترین چالش‌ها در این مسیر شامل هزینه‌های بلند حمل‌ونقل، نبود راه‌آهن منظم، مشکلات گمرکی، تحریم‌های بانکی و نبود توافقات پایدار میان سه کشور است. رقابت‌های منطقه‌ای و نبود اعتماد کامل نیز می‌تواند روند کار را کند سازد.»
آذرخش حافظی، یکی دیگر از آگاهان اقتصادی، تصریح می‌کند که این اتاق ظرفیت مهمی برای افزایش تعامل میان تاجران و سرمایه‌گذاران افغانستان با ایران و اوزبیکستان است. به باور او، هر مسیر تجارتی یک فرصت تازه به‌سوی جهان محسوب می‌شود، اما هیچ کشوری جای کشور دیگر را پر نمی‌کند، زیرا موقعیت جغرافیایی هر کشور متفاوت است و پاکستان، ایران و اوزبیکستان هرکدام نقش خاص خود را دارند.
این آگاه اقتصادی می‌افزاید: «ما طرف‌دار تسهیل و تسریع تجارت هستیم، نه بستن راه‌ها. با این حال، پاکستان برخلاف تعهدات خود در سازمان جهانی تجارت، کنوانسیون TIR و توافق‌نامه حق ترانزیت، مسیرها را مسدود کرده است. این اقدام نه‌تنها به زیان تاجران افغان است، بلکه به ضرر تولیدکننده‌گان پاکستانی نیز تمام می‌شود، زیرا بسیاری از کارخانه‌هایی که برای بازار افغانستان تولید می‌کردند یا از مسیر افغانستان ترانزیت داشتند، اکنون قادر به فعالیت نیستند.»
آگاهان اقتصادی در حالی از ایجاد اتاق مشترک ابراز خرسندی می‌کنند که در تازه‌ترین گزارش‌ها، مقام‌های مرزی ایران گفته‌اند که دست‌کم دو هزار و ۵۰۰ موتر باربری این کشور از سوی طالبان در گمرک اسلام‌قلعه هرات متوقف شده است. اسماعیل پورعابد، مدیر گمرک دوغارون، روز شنبه، ۱ قوس، گفته است که موترهای باربری ایرانی حداقل ۹ روز و حداکثر ۱۵ روز در مرز هرات منتظر می‌مانند. به گفته او، در ماه عقرب امسال بیش از ۱۲ هزار موتر باربری از ایران وارد افغانستان شده، اما در مقابل تنها ۱۰ هزار و ۷۳۹ موتر از افغانستان به ایران وارد شده‌اند. او تاکید کرده که این عدم توازن باعث ایجاد صف‌های طولانی و توقف هزاران موتر در مرز شده است.
مدیر گمرک دوغارون از طالبان خواسته است که روند ورود و خروج موترهای باربری در دو سوی مرز به‌گونه‌ای «متوازن» تنظیم شود. این مقام ایرانی گفته است که محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی طالبان، راننده‌گان ایرانی را با مشکلات جدی مواجه کرده و آن‌ها مجبورند با امکانات بسیار محدود روزها در گمرک اسلام‌قلعه اقامت کنند. پورعابد همچنین تاکید کرده است که ایران طرح «یک‌به‌یک» را برای مدیریت بحران اجرا کرده است؛ بدین معنا که در ازای ورود هر موتر باربری افغانستان به ایران، یک موتر باربری ایرانی اجازه خروج به سوی افغانستان خواهد داشت.
این در حالی است که پیش‌تر رسانه‌های ایرانی از ایجاد اتاق مشترک میان افغانستان، اوزبیکستان و ایران برای تقویت روابط تجاری خراسان شمالی با این دو کشور خبر داده بودند. این اتاق مشترک در شرایطی ایجاد می‌شود که پس از درگیری‌های نظامی و تنش‌های لفظی میان طالبان و پاکستان، پاکستان تمامی گذرگاه‌های خود را به‌روی تجارت، ترانزیت و هر نوع رفت‌وآمد مسدود کرده است.
با این حال، وزارت خارجه پاکستان می‌گوید که آغاز مجدد تجارت و بازگشایی گذرگاه‌ها منوط به پایان دادن به تروریسم فرامرزی توسط طالبان است. طبق گزارش‌ها، تخمین زده می‌شود که توقف تجارت میان دو طرف روزانه حدود ۲.۵ میلیون دالر به تاجران افغانستان خسارت وارد می‌کند.
همزمان، طالبان نیز ادعا کرده‌اند که برای تسهیل ترانزیت و انتقال اقلام تجاری، بین ۲۵ تا ۳۵ میلیون دالر برای خرید سه فروند هواپیمای چارتر سرمایه‌گذاری خواهند کرد. آن‌ها مدعی شده‌اند که با خرید این هواپیماها، هزینه‌های حمل‌ونقل کاهش یافته و میزان صادرات افغانستان، به‌ویژه میوه‌های تازه و خشک، به بازارهای جهانی افزایش خواهد یافت.
