نقش کشاورزی در توسعه پایدار

استفاده از تکنالوژی پیشرفته و عصری‌سازی وسایل کشاورزی در عصر کنونی، از بحث‌های اساسی در راستای تحقق توسعه‌ی پایدار به‌شمار می‌رود.
کشاورزی نقش اساسی در توسعه پایدار دارد و با توجه به این‌که حدود ۸۵ درصد مردم افغانستان مشغول کشاورزی هستند، مدرنیزه کردن کشاورزی در کشور در راستای پایداری توسعه و اقتصاد، مهم تلقی می‌شود.
افغانستان از جمله کشورهایی به‌شمار می‌رود که بیشترین غذا و محصولات کشاورزی را به‌شکل سنتی تولید می‌کند و هنوزهم اکثریت کشاورزان از تکنالوژی بی‌بهره هستند.
مسوولان وزارت زراعت و مالداری می‌گویند در حال حاضر بیش از ۹۰ درصد تولید غذا در کشور در مناطق روستایی و محروم انجام می‌پذیرد. بنابراین توسعه این مناطق در جهت تولید پایدار مواد غذایی، کاهش فقر، کاهش آسیب‌پذیری روستاییان و تضمین استفاده پایدار و بهینه از منابع تولید موثر واقع می‌شود.

کارشناسان کشاورزی می‌گویند که زمین به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین پایه‌های تولید و میراث گران‌بها از گذشته و سرمایه‌ای برای آیندگان می‌باشد و استفاده معقول از آن باعث شگوفایی اقتصاد و کشاورزی می‌شود.

نقش کشاورزی در توسعه مناطق محروم

براساس گزارش‌های سازمان خوراکه ملل متحد، کشاورزی در بسیاری از کشورهای در حال توسعه بخش اعظم اقتصاد ملی را تشکیل می‌دهد. این بخش عموما ۴۵ تا ۹۰ درصد از کل تولید ملی و حدود ۶۰ الی ۹۵ درصد از کل اشتغال این کشورها را شکل می‌دهد.
هم‌چنین، براساس آمارهای وزارت زراعت و مالداری در افغانستان بیش از ۸۰ درصد منابع پایه تولید (آب، خاک و منابع طبیعی) کشور در حیطه فعالیت‌های روستاییان مورد استفاده قرار می‌گیرد.
جبار محمدی، از کارشناسان کشاورزی می‌گوید که در حال حاضر توسعه کشاورزی در چارچوب توسعه ملی برخی از کشورها مورد بحث قرار می‌گیرد و به‌عنوان یک بخش اقتصادی مهم، نقش حیاتی در توسعه ملی ایفا می‌کند.
آقای محمدی گفت: «با نزول کشاورزی، نیروی کار زیادی از زمین رانده شده و کارگران این بخش به‌صورت بی‌کاران پنهان درمی‌آیند که هیچ‌گونه قدرت خرید ندارند و بدین ترتیب سیل مهاجرت به مناطق شهری و به‌دنبال آن کاهش تولید و افزایش وابستگی به واردات و بروز مشاغل کاذب و تبعات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را به‌وجود می‌آورد.»
به‌گفته او، دولت باید به‌شکل قانونی و منطقی آن برنامه‌های توسعه را به ‌نحوی تهیه و تدوین کند که توسعه بخش کشاورزی نسبت به سایر بخش‌ها در اولویت قرار گرفته و مورد توجه و تاکید بیشتری باشد.
او افزود: «از برتری‌های توسعه اقتصادی از نظر بخش کشاورزی می‌توان به سرمایه‌گذاری کم‌تر، بازدهی زودتر و اشتغال بیشتر با هزینه کم‌تر نسبت به سایر بخش‌های اقتصادی اشاره کرد. تنوع اقلیمی کشور نیز به بهره‌برداران این اجازه را می‌دهد که در تولید محصولات مختلف با کیفیت بالاتر به فعالیت بپردازند.»

نقش کشاورزی در روند توسعه اقتصادی

با این حال، کارشناسان می‌گویند که کشاورزی در افغانستان نقش مهمی در افزایش سطح درآمد مردم و اقتصاد کشور دارد.
کارشناسان، تامین غذا، امنیت غذایی برای جمعیت روبه رشد، کاهش فقر غذایی، آسیب‌پذیری اقتصادی، عرضه موادخام مورد نیاز صنعت، کمک به توسعه فعالیت‌های تولیدی وابسته، صادرات و تامین ارز برای وارد کردن کالاهای سرمایه‌ای و گسترش فعالیت‌های اقتصادی، حفظ و بهبود محیط‌زیست برای زندگی با کاربرد روش‌های تولیدی پایدار و استفاده بهینه از منابع را در توسعه‌های پایدار اقتصادی مفید می‌خوانند.
آقای محمدی می‌گوید زمانی‌که موردهای بالا در بستر انجام فعالیت‌های تولیدی در بخش کشاورزی حاصل شود، می‌توان به توسعه این بخش و پایداری آن امیدوار بود.
از سویی هم، مسوولان وزارت زارعت و مالداری می‌گویند که در حال حاضر زراعت در تولیدات ناخالص ملی نقش مهمی دارد.
مجیدالله قرار، سخنگوی این وزارت به 8صبح گفت: «زارعت تقریبا ۲۹ درصد تولیدات ناخالص ملی کشور را تشکیل می‌دهد و در ضمن بیشترین اقلام صادراتی افغانستان، اقلام زراعتی است.»
به‌گفته قرار، افغانستان در سال جاری براساس گزارش بانک جهانی ۱۱ درصد رشد اقتصادی داشته است که این رشد ناشی از افزایش تولیدات کشاورزی می‌باشد.

کشاورزی نادرست تهدیدی بر توسعه پایدار

با این حال، شماری از کارشناسان کشاورزی می‌گویند استفاده بیش از حد از زمین در طول سالیان و به ‌کارگیری بیش از حد انواع سموم، کودهای کیمیاوی و روش‌های نامناسب بهره‌برداری از منابع آب و خاک و به‌صورت کلی استفاده غیراصولی از زمین جهت کسب عملکرد بالاتر اگرچه در کوتاه‌مدت شاید امکان‌پذیر و درآمد ناشی از آن مقبول باشد، ولی در طول زمان فرایند تولید را با چالش‌های اساسی روبه‌رو خواهد کرد.
کارشناسان می‌گویند که استفاده نادرست از کشاورزی باعث تغییر ساختمان خاک، آلودگی منابع آبی و خاکی، کاهش تنوع زیستی، بیماری‌ها، علف‌های هرز و طغیان آن‌ها، فرسایش خاک و از سوی دیگر کاهش تولید، افزایش نرخ تورم، بی‌کاری و گسترش فقر در جامعه می‌شود.
آقای محمدی به این باور است که در حال حاضر کشاورزان در برخی از کشورهای جهان سوم، به‌ویژه در افغانستان، از زمین‌های کشاورزی به‌شکل غیرفنی و مسلکی استفاده می‌کنند که این موضوع صدمه‌ای بزرگ بر توسعه پایدار و نسل‌های آینده به‌جا می‌گذارد.
او هم‌چنین می‌گوید با پیشرفت تکنالوژی، وزارت زراعت، مالداری و آبیاری نیز مکلف است که با کمک کردن تکنالوژی جدید، کشاورزان را از کشاورزی سنتی نجات دهد، اما این وزارت نیز تاکنون در این زمینه ناکام بوده است.
او گفت: «در حال حاضر کشاورزی در تولید غذا، اشتغال، بهبود زندگی، به‌طور کلی در جهت بالابردن سطح اقتصاد کشور، کاهش فقر و توسعه پایدار نقش اساسی دارد. هم‌اکنون افزایش جمعیت همراه با تغییرات شدید زیست‌محیطی و اقلیمی خطراتی ناشی از بی‌ثباتی‌های اقتصادی، فقر، گرسنگی از عدم وجود امنیت غذایی ناشی می‌شود و اگر در بخش کشاورزی سرمایه‌گذاری درست و بهینه صورت بگیرد، دقیقا در راستای کاهش فقر، بالابردن سطح اقتصاد کشور و توسعه پایدار مفید واقع می‌شود.»
به‌گفته محمدی، امنیت غذایی و دسترسی اکثریت مردم به غذای کافی در هر زمان برای یک زندگی سالم است: «این موضوع مستلزم افزایش بهره‌برداری نیروی کار و سرمایه در بخش کشاورزی، اعمال سیاست‌های حمایتی دولت، توسعه مناطق محروم و روستاها از لحاظ اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و بهداشتی و گسترش پژوهش‌ها در این بخش می‌باشد.»
سخنگوی وزارت زارعت و مالداری اما می‌گوید که این وزارت در جریان چند سال گذشته در راستای مدرنیزه کردن کشاورزی گام‌های مهمی برداشته است.
مجیدالله قرار گفت: «قرار است که در جریان همین سال بانک جهانی در بخش‌های تقویت صنعت تخم‌های بذری، برنامه‌های مالداری و باغداری مدرن میلیون‌ها دالر هزینه کرده و با اجرای کامل این برنامه طبعا کارهای قابل ملاحظه‌ای در پیشرفت زراعت و اقتصاد کشور صورت می‌گیرد.»
به‌گفته او وزارت زارعت در بخش میکانیزه کردن کشاورزی، حدود ۷۵۰۰ تراکتور را در سراسر کشور توزیع کرده است و قرار است که در جریان سال آینده چندین سردخانه بزرگ در برخی از ولایت‌ها ایجاد کند.
قرار هم‌چنین می‌گوید که با مدرنیزه شدن کشاورزی، سطح تولیدات و محصولات افزایش می‌یابد و افزایش تولیدات بدون، توسعه و انکشاف پایدار را تضمین می‌کند.

راهکارها

در افغانستان اغلب روستاییان نسبت به شهرنشینان درآمد کم‌تر دارند و از خدمات اجتماعی ناچیزی برخوردار هستند. به همین سبب روند مهاجرت به شهرها شتاب یافته که عمده دلایل آن پراکندگی جغرافیایی روستاها، نبود صرفه اقتصادی برای ارایه خدمات اجتماعی، پایین بودن بهره‌وری کشاورزی، محدودیت منابع ارضی، طبیعی و مالی در مقابل رشد جمعیت روستاها و مدیریت درست آن می‌باشد.
آقای محمدی می‌افزاید که استراتژی‌هایی چون تهیه الگوی متناسب تولید با هر منطقه که منجر به تولید بالاتر، کیفی‌تر و اقتصادی تر شود، گذار از کشاورزی سنتی و معیشتی به کشاورزی مدرن و علمی، به کارگیری فارغ‌التحصیلان آشنا با فناوری‌های نو در بخش کشاورزی، گسترش، توسعه و به کارگیری پژوهش‌ها، فناوری‌ها و آموزش‌های مرتبط قابل اجرا و کاربردی در این مناطق ضروری پنداشته می‌شود.
او گفت: «هم‌چنین نیاز است که دولت‌مردان در بخش‌های زیرساخت‌ها و نهادهای مناسب تولید نظیر رشد میکانیزاسیون، گسترش کشاورزی ارگانیک، اعطای تسهیلات کم‌بهره‌ی طولانی‌مدت، گسترش نظام‌های بیمه‌ای و تامین اجتماعی، سرمایه‌گذاری بخش‌های خصوصی و دولتی در بخش کشاورزی و صنایع تبدیلی محصولات
و توسعه زیر ساخت‌های ارتباطی، بهداشتی، فرهنگی و اقتصادی در این مناطق، گسترش مشارکت‌های مردمی در جهت توانمندسازی فعالیت‌های کشاورزی و نیازسنجی از کشاورزان، کاهش هزینه‌های تولید و افزایش درآمدها در فرایند بهره‌برداری تلاش جدی کنند.»
به‌گفته محمدی، اگر دولت در بخش‌های مختلف کشاورزی که در بالا ذکر شد، توجه کند در جریان چند سال آینده افغانستان به اقتصاد نسبتا پایدار دست خواهد یافت.
او می‌افزاید که کشاورزی پایدار و توسعه روستایی از ارکان مهم دسترسی به امنیت غذایی است و حفظ آن با تکیه بر حفظ پایداری محیط‌زیست و سلامت آن می‌باشد.