شماری از دانشجویان دانشگاه کابل از فشارهای شدید طالبان و تعهدنامه‌های اجباری این گروه شکایت دارند. به گفته آنان، این تعهدنامه‌ها دانشجویان را مجبور به تغییر مذهب، رعایت محدودیت‌های سخت‌گیرانه، پیروی از پوشش و رفتار اجباری، منع گشت‌وگذار، منع شنیدن موسیقی و اطاعت کامل از قوانین طالبان کرده و آزادی‌های تحصیلی و شخصی‌شان را از بین برده است. این تعهدنامه اجباری شامل ۱۴ ماده است که در ماده ششم آن، تنوع مذهبی در افغانستان نادیده گرفته شده است. طالبان در این ماده تأکید کرده‌اند که تمامی دانشجویان باید از مذهب سنی پیروی کنند، آن را بپذیرند و هیچ پرسشی در این زمینه مطرح نکنند. دانشجویان غیرسنی می‌گویند که این تعهدنامه آن‌ها را به تغییر مذهب وادار کرده است.
دانشجویان دانشگاه کابل می‌گویند که این مساله به‌گونه جدی آنان را نگران کرده است، زیرا تنوع مذهبی در افغانستان به‌ویژه باورهای مذهبی دانشجویانی که سنی نیستند نادیده گرفته شده است. به گفته آنان، بسیاری از دانشجویان پیرو دیگر مذاهب اسلامی، از جمله شیعه دوازده امامی و اسماعیلیه، هستند و این وضعیت برای‌شان قابل تحمل نیست. آنان تأکید می‌کنند که دانشگاه باید محیطی برای آزادی اندیشه، تنوع دیدگاه‌ها و احترام به تفاوت‌ها باشد و نه جایی که باورهای شخصی یا ایدئولوژیک را تحمیل کند.
در بند اول این تعهدنامه آمده است که دانشجویان باید به تمامی اصول شریعت اسلامی و دستورالعمل‌های مرتبط با آن پای‌بند باشند. در بند اول، جزء «الف» تصریح شده است: «نماز را در وقت معین آن به جماعت ادا می‌کنم.»
در بخش دیگری، دانشجویان مجبور به گذاشتن ریش شده و تعهد کرده‌اند که آن را کوتاه یا تراش نکنند. در این بند آمده است: «ریش مبارک خود را مطابق سنت نبوی می‌گذارم.»
همچنین در این تعهدنامه، دانشجویان مکلف شده‌اند از اصلاح موهای سر خودداری کنند، زیرا به گفته طالبان، اصلاح مو خلاف شریعت اسلامی است. در این بخش آمده است: «موهای سر خود را خلاف شریعت اسلامی اصلاح نمی‌کنم.»
دانشجویان دانشگاه کابل براساس این تعهدنامه از گشت‌وگذار در صحن دانشگاه محروم شده و به‌طور اجباری متعهد شده‌اند که لنگی یا کلاه بپوشند و گشت‌وگذار نکنند. در این بند تعهدنامه آمده است: «در پوهنتون از گشت‌وگذار بدون کلاه یا سر لچ خودداری می‌کنم.»
براساس این تعهدنامه، دانشجویان مکلف شده‌اند پیراهن و تنبان بپوشند و به گفته طالبان «لباس شرعی و افغانی» استفاده کنند، هرچند مشخص نکرده‌اند منظور از لباس شرعی چه نوع لباسی است. در این بند تعهدنامه آمده است: «در پوهنتون از لباس شرعی و افغانی استفاده می‌کنم.»
در بند دیگری از این تعهدنامه آمده است: «از استفاده مواد نشه‌آور و دخانیات جداً خودداری می‌کنم.» همچنین براساس بند دیگری، دانشجویان از شنیدن موسیقی محروم شده و متعهد شده‌اند: «از شنیدن موسیقی و وسایل آن قطعا خودداری می‌کنم.»
در این تعهدنامه آمده است: «از این‌که در پوهنتون تمامی اجناس مرتبط به بیت‌المال می‌باشد نگهداری آن را بالایم لازم می‌دارم.»
همزمان، دانشجویان دانشگاه کابل براساس این تعهدنامه از گرفتن عکس و ویدیو نیز محروم شده‌اند. در این تعهدنامه آمده است: «تعهد می‌کنم از گرفتن تصاویر و ویدیوهایی که از طرف نظام [رژیم طالبان] و احکام شریعت ممنوع است، خودداری کنم.»
دانشجویان براساس این تعهدنامه همچنان مکلف به رعایت قانون و اجرای امر به معروف و نهی از منکر طالبان شده‌اند. در این بخش از تعهدنامه آمده است: «در مجموع درقسمت قانون امر به معروف و نهی از منکر خود را متعهد می‌دانم.»
همچنین در بند دوم این تعهدنامه، دانشجویان مکلف به رعایت فرامین و قوانین طالبان شده و در اجرای آن مسوول شناخته شده‌اند. در این بخش از تعهدنامه آمده است: «به تمامی فرامین و قوانین امارت اسلامی افغانستان [رژیم طالبان] احترام دارم و آن‌عده فرامین و قوانینی که مرتبط به من باشد، در قمست عملی کردن آن خود را مسوول می‌دانم.»
در بند سوم این تعهدنامه اجباری آمده است: «به تمامی اصول و قوانین وزارت تحصیلات عالی و پوهنتون متعهد می‌باشم و هیچ‌گونه تخطی نمی‌‌نمایم.»
در ماده چهارم این تعهدنامه اجباری آمده است: «از هر نوع تعصبات قومی، سمتی و زبانی جدا خودداری می‌نمایم.»
دانشجویان همچنین مکلف شده‌اند از طالبان اطاعت کنند و از پیوستن یا ارتباط با هرگونه گروه سیاسی منع شده‌اند. در ماده پنجم این تعهدنامه اجباری آمده است: «امارت اسلامی [رژیم طالبان] را یک نظام شرعی می‌دانم، اطاعت آن را بر خود ضروری دانسته و با هیچ گروه سیاسی ارتباط نمی‌گیرم.»
طالبان در ماده ششم این تعهدنامه، تمام مردم افغانستان را پیرو مذهب سنی معرفی کرده و مذاهب دیگر را نادیده گرفته‌اند. براساس این ماده، تمامی دانشجویان موظف شده‌اند از مذهب سنی پیروی کنند و تأکید شده است که پیروی از این مذهب خواست رژیم طالبان است.
در ماده ششم این تعهدنامه آمده است: «توجه بر این‌که مردم افغانستان پیرو مذهب اهل سنت و الجماعت، در مذهب امام صاحب اعظم ابوحنیفه هستند، طبق خواست نظام [رژیم طالبان]، من نیز تابع مذهب مذکور می‌باشم و اطاعت می‌کنم.»
در بند هفتم این تعهدنامه بر وقت‌شناسی دانشجویان در حضور در صنف‌ها تأکید شده و در بند هشتم، آنان ملزم به رعایت احترام نسبت به استادان و کارمندان دانشگاه شده‌اند. همچنین در ماده‌های نهم و دهم به رعایت نظم و لوایح دانشگاه و خوابگاه تأکید شده و دانشجویان موظف شده‌اند از برخورد فزیکی و مشاجره لفظی خودداری کنند.
در ماده‌های دوازدهم و سیزدهم دانشجویان مکلف شده‌اند در برنامه‌ها و کنفرانس‌هایی که از سوی وزارت تحصیلات
عالی و بخش‌های مربوط برگزار می‌شود شرکت کنند و در نظافت و سرسبزی سهم بگیرند. در ماده چهاردهم نیز تأکید شده است که از حمل سلاح خودداری کنند.
در پایان، هشدار داده شده است که در صورت سرپیچی دانشجویان از مواد این تعهدنامه، با مجازات شدید مواجه خواهند شد و در آن زمان حق شکایت نخواهند داشت.
پیش از این، ندامحمد ندیم، سرپرست وزیر طالبان برای وزارت تحصیلات عالی، ادعا کرده بود که در افغانستان به جز مذهب حنفی، دیگر مذهبی وجود ندارد. به گفته او، «تمام افغان‌ها پیرو مذهب حنفی‌اند.»
ضیاءالله هاشمی، سخنگوی وزارت تحصیلات عالی تحت کنترل طالبان، بخش‌هایی از سخنرانی این مقام طالبان را در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرده بود که نشان می‌دهد او سایر مذهب‌ها را در افغانستان انکار می‌کند.
ندامحمد ندیم این اظهارات را در دانشگاه سیدجمال‌الدین افغان در ولایت کنر بیان کرده است. او در حالی ادعای تک‌مذهبی بودن افغانستان را می‌کند که بخش قابل ملاحظه‌ای از شهروندان کشور شیعه‌مذهب هستند.
پیش از این، ندا محمد ندیم، سرپرست وزارت تحصیلات عالی طالبان، گفته است که امتحان گرفتن از اعضای طالبان برای تثبیت رتبه علمی بی‌احترامی به جنگ‌جویان این گروه است. او در سخنرانی خود در دانشگاه هرات تأکید کرده است که درجه علمی یک طالب باید از روی تعداد ماین‌گذاری‌هایی که انجام داده محاسبه شود.
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که پیش از این، کمیسیون بین‌المللی آزادی مذهبی امریکا (USCIRF) در گزارشی تحت عنوان «آزادی مذهبی و حقوق زنان در افغانستان» گفته که با تسلط طالبان، آزادی مذهبی شهروندان افغانستان محدود شده است.
همچنان مجمع آسیایی برای حقوق بشر و توسعه گفته است که طالبان آزادی مذهبی و عقیدتی شیعیان را ممنوع کرده‌اند.
این در حالی است که طالبان در بیش از چهار سال گذشته به‌طور سیستماتیک و هدفمند در پی تغییر نصاب درسی و رشته‌های تحصیلی بوده‌اند. پیش‌تر، روزنامه ۸صبح در گزارشی تحقیقی دریافته بود که کمیته نهایی علمای طالبان برای تهیه نصاب دانشگاه کابل، ۹۶ عنوان کتاب و جزوه درسی را از برنامه آموزشی دانشکده‌های مختلف حذف کرده است. نسخه‌ای از این فهرست که در اختیار روزنامه ۸صبح قرار گرفته، نشان می‌دهد که این حذف گسترده عمدتاً دانشکده‌های علوم انسانی، به‌ویژه علوم اجتماعی، حقوق، علوم سیاسی و هنرهای زیبا را هدف قرار داده است. مضامینی با محتوای فلسفه و نظریه‌های غربی، علوم اجتماعی مدرن، تحلیل‌های سیاسی و رسانه‌ای، نقد اجتماعی، منابع سینمایی و هنری، کتاب‌های انگلیسی و منابع دانشگاهی خارجی از نصاب کنار گذاشته شده‌اند. همزمان، طالبان ۱۹۴ عنوان کتاب را مشروط به اصلاح و بازنگری دانسته‌اند.
پیش از این، دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) در گزارش‌ها و بیانیه‌های رسمی خود، به «پاک‌سازی اکادمیک»، ممنوعیت تحصیل برای زنان و سیاست‌های تبعیض‌آمیز آموزشی طالبان اعتراض کرده است.
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو) در گزارشی در سال ۲۰۲۳ هشدار داده بود که نهادهای علمی افغانستان با بحرانی عمیق در زمینه استقلال علمی، آزادی بیان و تبادل دانش روبه‌رو هستند.
دیده‌بان حقوق بشر از اخراج استادان منتقد، محدود کردن محتوای درسی و اعمال فشار ایدیولوژیک بر دانشگاه‌ها به‌عنوان بخشی از تلاش طالبان برای کنترل کامل جامعه یاد کرده است.
پژوهش‌گران در معرض خطر (Scholars at Risk) در گزارشی با عنوان «پروژه نظارت بر آزادی آکادمیک» اعلام کرده که محققان و دانشجویان در افغانستان با حملات مکرر و فراگیر علیه آزادی آکادمیک و استقلال نهادهایی که در آن فعالیت دارند، روبه‌رو هستند. این گزارش می‌افزاید که طالبان اقدام به جمع‌آوری کتاب‌هایی کرده‌اند که مغایر با فقه حنفی دانسته می‌شوند و شماری از استادان دانشگاه‌ها را به‌دلیل فراهم‌کردن زمینه آموزش برای زنان، بازداشت و زندانی کرده‌اند.
