نگرانی‌ها از افزایش حضور جنگ‌جویان خارجی در افغانستان روزبه‌روز در میان نخبه‌گان سیاسی و کشورهای منطقه بیشتر می‌شود. در تازه‌ترین مورد، یک رسانه هندی گزارش داده است که جنگ‌جویان سوری با اصالت آسیای مرکزی، پس از پیروزی «تحریر شام» در سوریه، به افغانستان منتقل شده‌اند. براساس گزارش، این موضوع زنگ خطر را برای جمهوری‌های آسیای مرکزی و نهادهای امنیتی هند به صدا درآورده است. طبق گزارش، این جنگ‌جویان در ولایت‌های بدخشان، بغلان و هرات مستقر شده‌اند. با این حال، کارشناسان تاکید می‌کنند که نگرانی کشورهای آسیای مرکزی از دیرباز نسبت به حضور گروه‌های دهشت‌افگن در افغانستان وجود داشته است. به گفته آنان، استقرار جنگ‌جویان خارجی که پیش‌تر در جنگ‌های سوریه و عراق شرکت داشته‌اند، می‌تواند تهدیدی جدی برای ثبات منطقه باشد. با این حال، کشورهای آسیای میانه با اتخاذ تدابیر سخت‌گیرانه امنیتی در مرزهای خود تلاش دارند از سرایت ناامنی جلوگیری کنند.
یک رسانه هندی به‌نام اکونومیست تایمز در گزارشی تازه با عنوان «اسلام‌گرایان سوریه در افغانستان زنگ خطر را در منطقه و هند به صدا درآوردند»، نسبت به حضور جنگ‌جویان گروه تحریر شام در افغانستان هشدار داده است. در این گزارش آمده است که جنگ‌جویان سوری با اصالت آسیای مرکزی که در تغییر رژیم سوریه نقش داشته‌اند، اکنون در افغانستان مستقر شده‌اند و حضور آنان زنگ خطر را برای طالبان، کشورهای آسیای مرکزی و نهادهای امنیتی هند به صدا درآورده است.
این رسانه نوشته است که اسلام‌گرایان در ولایت‌های بدخشان، بغلان و هرات افغانستان مستقر شده‌اند و حضور آن‌ها امنیت محلی را تهدید می‌کند؛ همچنان خطر سرریز این تهدیدها به جمهوری‌های آسیای مرکزی چون تاجیکستان و اوزبیکستان و نیز تاثیر بر منافع هند در منطقه وجود دارد. بر اساس گزارش، قرغیزستان با وجود نداشتن مرز مشترک با افغانستان، از گسترش نفوذ گروه‌های رادیکال نگران است. این کشور از آغاز سال جاری میلادی تا کنون دو تلاش برای کودتا را که گفته می‌شود پیوندهایی با عناصر خارجی داشته‌اند، خنثی کرده است.
اکونومیست تایمز نوشته است که تاجیکستان به‌گونه مستقیم با تهدید گروه داعش روبه‌رو است و این گروه اخیراً ویدیویی منتشر کرده که در آن به‌صراحت دولت در دوشنبه را هدف قرار می‌دهد. به نوشته این رسانه، در چنین شرایطی، روسیه به‌تازه‌گی با متحد خود تاجیکستان یک رزمایش ضد تروریستی برگزار کرده و در اقدامی بحث‌برانگیز، طالبان را از فهرست گروه‌های تروریستی خود حذف کرده است. در گزارش آمده که داعش با هدف قرار دادن رژیم‌های سکولار آسیای مرکزی و همچنین مقابله با طالبان، تلاش دارد تا حضور خود را در منطقه افغانستان و پاکستان تثبیت کند.
این رسانه گفته که گزارش‌های تایید نشده‌ای از آموزش داعش در ایالت بلوچستان پاکستان با حمیات ارتش این کشور وجود دارد. همچنین در گزارش آمده که حزب‌التحریر، گروه اسلام‌گرای افراطی، که در ساختار حکومتی بنگلادش فعالیت دارد، توانسته به قرغیزستان نیز نفوذ کند. به گفته اکونومیست تایمز، هند وضعیت امنیتی آسیای مرکزی را، به‌ویژه در امتداد مرزهای افغانستان با اوزبیکستان و تاجیکستان، به‌طور جدی زیر نظر دارد. این رسانه هشدار داده که هند نگران بازگشت و فعال‌شدن دوباره جنبش اسلامی اوزبیکستان (IMU) است.
در گزارش آمده که اوزبیکستان مانند تاجیکستان از نفوذ از نفوذ فزاینده رادیکال‌هایی که با افراط‌گرایان در سوریه ارتباط دارند و در خارج از افغانستان با هدف سرنگونی رژیم‌های سکولار موجود در آسیای مرکزی فعالیت می‌کنند، نگران است. براساس گزارش، پیروزی اخیر بنیادگرایان در سوریه الهام بخش اسلام‌گرایان در آسیای مرکزی، به ویژه اوزبیکستان و تاجیکستان، در بحبوحه مشارکت برخی رادیکال‌های اوراسیا در صحنه سوریه شده است.
در همین حال، قاسم‌شاه سکندر، رییس مرکز مطالعات افغانستان و منطقه در تاجیکستان، در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گوید که نگرانی کشورهای آسیای مرکزی از دیرباز نسبت به حضور سازمان‌های دهشت‌افگن در افغانستان وجود داشته، در حالی که طالبان همواره تاکید کرده‌اند که هیچ تهدیدی از خاک افغانستان متوجه کشورهای همسایه، از جمله آسیای مرکزی، نیست. به گفته او، حضور گروه‌های تروریستی و گزارش‌ها درباره آمدن جنگ‌جویانی که در نبردهای سوریه و عراق شرکت داشته‌اند، نگرانی این کشورها را به‌گونه چشم‌گیری افزایش داده است. او تصریح می‌کند که این اظهارات طالبان برای کشورهای منطقه قانع کننده نبوده است.
آقای سکندر می‌افزاید که کشورهای آسیای مرکزی با طالبان وارد تعامل شده‌اند و میان آن‌ها همکاری‌هایی نیز شکل گرفته است. با این حال، نگرانی‌ها درباره حضور گروه‌های دهشت‌افگن در افغانستان همچنان پابرجاست. به گفته او، کشورهای آسیای مرکزی برای حفظ ثبات و تامین امنیت مرزهای‌شان با افغانستان، آماده‌گی‌هایی دارند. به‌ویژه مرزهای تاجیکستان با افغانستان، براساس برنامه‌های سازمان پیمان امنیت جمعی و همچنین همکاری‌های سازمان همکاری شانگهای، تقویت شده‌اند تا از ثبات، امنیت و رشد کشورهای منطقه محافظت شود.
همچنان فیاض‌الدین غیاثی، دیپلمات پیشین، می‌گوید که به‌تازه‌گی شماری از اعضای گروه داعش در ولایت‌های فاریاب، بغلان، کندز، تخار و بدخشان حضور یافته‌اند. به گفته او، سران داعش در ماه فبروری ۲۰۲۵، نشستی در ولایت بغلان برگزار کرده‌اند و در آن، برای اجرای عملیات‌های نظامی در کشورهای آسیای مرکزی برنامه‌ریزی کرده‌اند. غیاثی مدعی است که این گروه‌های تروریستی از سوی طالبان حمایت می‌شوند و طالبان ماهانه ۱۰ هزار افغانی به هر جنگ‌جوی خارجی به‌عنوان هزینه اعاشه پرداخت می‌کنند.
این دیپلمات پیشین می‌افزاید که کشورهای آسیای مرکزی پس از تحولات اخیر در سوریه، نگران بازگشت جنگ‌جویان داعش به افغانستان هستند. به باور او، حمایت این گروه‌ها از سوی استخبارات برخی کشورهای منطقه و فرامنطقه، می‌تواند موج تازه‌ای از ناامنی‌ها را به کشورهای هم‌مرز با افغانستان، به‌ویژه تاجیکستان و اوزبیکستان، منتقل کند.
این گزارش در حال منتشر می‌شود که پیش از این، تیم تحلیل پشتیبانی و نظارت بر تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل، در سی‌وپنجمین گزارش خود گفته بود که طالبان به القاعده و سایر گروه‌های تروریستی همسو با خود اجازه داده‌اند تا در افغانستان پایگاه‌های بیش‌تری ایجاد کنند و خانه‌های امن و اردوگاه‌های آموزشی خود را گسترش دهند. بربنیاد گزارش، القاعده در ۱۴ ولایت پناه‌گاه نظامی و آموزشی دارد و اعضای پایین‌رتبه این شبکه با خانواده‌های‌شان در شهر کابل و رهبران ارشد القاعده در مناطق روستایی مستقر شده‌اند. طبق گزارش، تی‌تی‌پی با حمایت طالبان مراکز آموزشی جدیدی در چهار ولایت ایجاد کرده است. جنبش اسلامی ترکستان شرقی در افغانستان مجهز با موشک‌های ضد تانک در اردوگاه‌های حفاظت شده طالبان حضور دارد و جماعت انصارالله در اردوگاه‌های آموزشی خوست و تخار به جنگ‌جویان آسیای میانه و عرب آموزش می‌دهد.
برخی از کشورهای عضو سازمان ملل گزارش داده‌اند که جنبش ترکستان شرقی با تحریک طالبان پاکستان، جنبش اسلامی اوزبیکستان و جماعت انصارالله تاجیکستان ارتباط دارد و مقرها و اردوگاه‌های آموزشی مشترک در ولایت‌های بلخ، بدخشان، کندز، کابل و بغلان دارند. براساس این گزارش، جنبش اسلامی ترکستان شرقی اکثریت نیروهای خود را در سوریه حفظ کرده و مقر فرماندهی آن در افغانستان قرار دارد.
براساس گزارش، اعضای جماعت انصارالله که معمولاً به‌عنوان طالبان تاجیک شناخته می‌شوند، با مهندسان و مربیان سلاح القاعده در اردوگاه‌های آموزشی ولایت خوست و یک مرکز نظامی ویژه در ولسوالی کلفگان ولایت تخار برای آموزش جنگ‌جویان آسیای میانه و عرب فعالیت می‌کنند. افزون بر این، جماعت انصارالله واحدی به‌نام «انصار» ایجاد کرده که در ولسوالی امام‌صاحب ولایت کندز مستقر است. ماموریت این واحد «نفوذ به مناطق مرزی» تاجیکستان است.
همچنان یک نهاد تحقیقی به نام «Small Arms Survey»، گزارشی مفصل درباره خرید و فروش سلاح‌های امریکایی و شوروی سابق در افغانستان و پاکستان منتشر کرده است. براساس گزارش، قاچاق انواع سلاح در افغانستان ادامه دارد و طالبان نقش گسترده و کلیدی در این قاچاق دارند. یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد که طالبان به‌طور معمول در تجارت غیررسمی سلاح مشغول هستند و حتا از برخی بازارهای فروش سلاح مالیات نیز می‌گیرند و نیز براساس روابط قومی و محلی در رونق این بازارها افزوده‌اند.
