با گذشت چند روز از عید سعید فطر در افغانستان، هنوز عطر شیرینی‌های خانه‌گی در برخی خانه‌ها به مشام می‌رسد. بیشتر این شیرینی‌ها با دستان زنان پخته شده‌اند و نه‌تنها طعمی دل‌نشین به روزهای عید بخشیده‌اند، بلکه پیوند خانواده‌ها و سنت‌های دیرینه را نیز زنده نگهداشته‌اند.
شماری از زنان در افغانستان می‌گویند که حفظ این رسم‌ها برای‌شان اهمیت ویژه‌ای دارد و تلاش می‌کنند هر سال آن را ادامه دهند. به گفته آنان، آماده‌سازی شیرینی‌ها نه‌تنها به سفره‌های عید رنگ‌وبوی خاصی می‌بخشد، بلکه باعث می‌شود آداب و سنت‌های عید به نسل‌های بعدی نیز منتقل شود.
این زنان، در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح، تأکید می‌کنند که چنین تلاش‌هایی بخشی از هویت فرهنگی خانواده‌هاست و با عشق و شوق انجام می‌شود. آنان می‌افزایند که با وجود فشارهای اقتصادی، می‌کوشند با پخت شیرینی‌های خانه‌گی و چیدن سفره‌های عیدی، اعضای خانواده‌ها را شاد نگه‌دارند و رسم‌ورواج‌های محلی را حفظ کنند. آنان معتقدند که این سنت‌ها به نسل‌های بعدی یاد می‌دهد که شیرینی‌پزی و مهمان‌نوازی بخشی از فرهنگ و محبت خانواده‌گی است. از دید این زنان تلاش‌های‌شان در روزهای عید، گرمای خاصی به خانه‌ها می‌بخشد و شادی عید را واقعی می‌کند.
همه‌ساله در روزهای عید، شماری از زنان با استفاده از مواد اولیه موجود در خانه، به پخت و آماده‌سازی شیرینی‌هایی مانند کیک، کلچه، «گوش‌فیل»، روغن‌جوشی و قتلمه می‌پردازند تا سفره‌های عیدی را برای مهمانان تزئین کنند.
شمیلا، یکی از باشنده‌گان غزنی از همین زنان است که هر سال برای تزیین سفره عید خود کیک، کلچه و گوش‌فیل آماده می‌کند. او می‌گوید که این مهارت را از مادرش آموخته و پخت این شیرینی‌ها به او مهمان‌نوازی را یاد داده است؛ مهارتی که از رسوم دیرینه مردم افغانستان به شمار می‌رود.
از دید شمیلا، با این‌که افزایش بهای مواد اولیه فشارهایی ایجاد کرده، اما با صرفه‌جویی و خلاقیت، سنت‌ها همچنان ادامه دارد. او می‌گوید: «مردم غزنی بسیار مهمان‌نواز هستند. مادرم همیشه می‌گفت اگر مهمان بیاید و از شیرینی‌ها بخورد، مایه سربلندی خانه است و مهمان تنها در خانه‌ای حضور می‌یابد که خوشبخت باشد. حالا ما هم تلاش می‌کنیم این رسم را حفظ کنیم و هر سال شیرینی‌ها را آماده کنیم. امسال هم من گوش‌فیل پختم.»
سکینه، یکی از باشنده‌گان بدخشان، می‌گوید که رسم پخت شیرینی در میان زنان این ولایت نیز یکی از سنت‌هایی است که به نسل‌های بعدی منتقل می‌شود. او اضافه می‌کند که ادامه چنین رسم‌هایی که آداب اجتماعی و گردهمایی خانواده‌ها را زنده نگه می‌دارد، اهمیت زیادی دارد و بدون حضور زنان، بسیاری از این سنت‌ها از بین می‌رود.
این باشنده بدخشان می‌گوید: «زنان نقش پررنگی در انتقال رسم‌ها و آداب دارند. رسم عید هم چیزی جز خوشی، گردهم‌آیی خانواده، صمیمیت و مهمان‌نوازی نیست و همه این‌ها را زنان منتقل کرده‌اند. در شغنان نیز در روزهای عید، مردم کلچه شور بدخشانی و خجور همراه با قماچ می‌پزند. بعضی‌ها قماچ را با خمیر نان و مغزیاتی مانند چهار مغز، توت و گاهی بادام و کمی روغن آماده می‌کنند، شبیه پیتزا، اما با مواد داخلی خاص و با دو لایه.»
اللهه عطایی، یکی از باشنده‌گان هرات، می‌گوید که عید در این شهر تنها یک مناسبت نیست، بلکه زمانی برای تازه شدن دل‌ها، دیدار با عزیزان و زنده نگه‌داشتن فرهنگ و سنت‌های ارزشمند به شمار می‌رود. او می‌افزاید که مردم هرات به مهمان‌نوازی، صمیمیت و حفظ سنت‌های اصیل‌شان شهرت دارند و در روزهای عید تلاش می‌کنند با بهترین پذیرایی، محبت و احترام خود را به مهمانان و عزیزان‌شان نشان دهند.
این بانو می‌گوید: «در ایام عید، بیشتر مردم هرات با شور و شوق خاصی به استقبال این روزهای زیبا می‌روند. یکی از رسم‌های دل‌نشین آن‌ها پخت گوش‌فیل و انواع کیک‌های رنگارنگ برای پذیرایی از مهمانان است. خانه‌ها پر از عطر شیرینی می‌شود و سفره‌ها با محبت و صفا آراسته می‌گردد. این رسم‌های زیبا، یادگاری از گذشته‌های دور است که نسل به نسل حفظ شده و همچنان با همان گرمی و علاقه ادامه دارد.»
در همین حال، شماری از جامعه‌شناسان می‌گویند که زنان نقش بسیار پررنگی در حفظ رسم‌ها و آداب عید دارند و به همین دلیل بسیاری از این سنت‌ها تا کنون در جامعه باقی مانده است. آنان تأکید دارند که برای تقویت فرهنگ و سنت‌ها باید از زنان حمایت‌های گسترده صورت گیرد.
راشد صدیقی، یکی از جامعه‌شناسان، می‌گوید: «اگر به مرور زمان به فرهنگ‌ها و سنت‌های مردم توجه نشود و عوامل اقتصادی و کم‌توجهی آن‌ها را تحت فشار قرار دهد، متأسفانه بخش بزرگی از فرهنگ خود را از دست خواهیم داد. برای حفظ و تقویت آداب و رسوم که عمدتاً توسط زنان نگه‌داشته شده است، باید حمایت اجتماعی و ساختاری صورت گیرد و این سنت‌ها از خانه‌ها به سطح جامعه گسترش یابد.» به گفته او، در اکثر جوامع سنتی، زنان و دختران نقش اساسی در انجام و حفظ کارهای فرهنگی و خانواده‌گی دارند و همین نقش آن‌ها تأثیر مستقیم بر رشد و تداوم فرهنگ‌ها دارد.
صدیقی می‌افزاید: «در ایام عید و مناسبت‌های خاص مانند عروسی، تهیه و پخت خوراکی‌های ویژه، جایگاه فرهنگی و اجتماعی خاص خود را دارد. ادامه این سنت‌ها به تقویت ارتباط و روابط خانواده‌گی کمک می‌کند و بسیاری از افراد از مناطق دوردست برای دیدار و حضور در این مناسبت‌ها به خانه‌ها و مناطق دیگر می‌آیند. این ارتباطات نه‌تنها موجب تقویت پیوندها می‌شود، بلکه هویت فرهنگی جامعه را نیز حفظ می‌کند.
جامعه‌شناسان تأکید دارند که دولت‌ها و نهادهای مرتبط باید تلاش کنند تا این فرهنگ‌ها توسط زنان و دختران تقویت شده و ساختار آن‌ها از خانواده‌ها به سطح جامعه گسترش یابد. از دید آنان فراهم کردن امکانات و سازوکارهای مناسب برای زنان و دختران، به‌ویژه در پخت خوراکی‌های مخصوص مراسم مذهبی و عید، می‌تواند نقش موثری در حفظ و تداوم این سنت‌ها داشته باشد.
عید فطر، از مهم‌ترین مناسبت‌های دینی و فرهنگی در افغانستان است و همه‌ساله با پخت شیرینی‌ها، میوه‌های خشک، پوشیدن لباس نو و دید و بازدیدهای خانواده‌گی جشن گرفته می‌شود؛ جشنی که زنان در زنده نگه‌داشتن گرما و صمیمیت آن نقش اساسی دارند.
