شماری از نظامیان و مسوولان پیشین افغانستان که پس از تسلط دوباره طالبان به ایران پناه برده‌اند، از وضعیت دشوار امنیتی و اقتصادی خود ابراز نگرانی می‌کنند. آنان می‌گویند با توجه به تجربه کشته شدن برخی نظامیان پیشین در ایران، نگرانی‌های امنیتی‌شان افزایش یافته و ناگزیرند هر از گاهی محل اقامت خود را تغییر دهند. به گفته آنان، در کنار نگرانی‌های امنیتی، نبود فرصت‌های کاری، بلند بودن کرایه خانه، محدودیت در دسترسی به خدمات عامه و چالش‌های آموزشی نیز فشارهای جدی بر آنان وارد کرده است. آنان تاکید می‌کنند که در نزدیک به پنج سال گذشته بارها از نهادهای بین‌المللی و سازمان ملل برای انتقال و اسکان در کشورهای دیگر درخواست کرده‌اند، اما هیچ نهادی، از جمله متحدان پیشین افغانستان، به وضعیت‌شان رسیده‌گی نکرده است.
این نظامیان پیشین در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گویند که به‌دلیل همکاری با دولت پیشین و نیروهای خارجی، در صورت بازگشت به افغانستان با خطر بازداشت، شکنجه یا حتا کشته شدن از سوی طالبان روبه‌رو هستند. به باور آنان، ادامه بی‌توجهی جامعه جهانی و نبود راه‌حل مشخص، هزاران نظامی پیشین را در شرایطی از بلاتکلیفی، ناامنی و فشارهای اقتصادی قرار داده است.
صابر (مستعار)، یکی از نظامیان پیشین کشور که سال‌ها در برابر طالبان جنگیده است، می‌گوید در ایران با ترس، نگرانی و چالش‌های اقتصادی زنده‌گی می‌کند. او می‌افزاید که به‌دلیل ترس از اخراج و بازگردانده شدن به افغانستان و همچنین تعقیب از سوی طالبان، نمی‌تواند آزادانه گشت‌وگذار یا کار کند.
این نظامی پیشین می‌گوید: «از هر نظر با مشکلات فراوان روبه‌رو هستیم. اجازه کار نداریم و با ترس و نگرانی زنده‌گی می‌کنیم. هر لحظه احتمال بازداشت و اخراج وجود دارد. اکنون نه سیم‌کارت در اختیار داریم و نه کارت بانکی. حتا برای خرید نان نیز با مشکل مواجه می‌شویم، زیرا بدون کارت بانکی به ما نان نمی‌فروشند.» او که تجربه اخراج از ایران را نیز دارد، می‌گوید اگر بار دیگر بازگردانده شود، با خطر کشته شدن از سوی طالبان روبه‌رو خواهد شد.
صابر می‌افزاید: «یک‌بار از ایران اخراج شدم. پس از رسیدن به کاپیسا، نیروهای استخبارات طالبان مرا احضار کردند و درباره سابقه کاری‌ام بازجویی کردند. وقتی گفتم در قندهار وظیفه داشتم، عصبانی شدند و گفتند چرا پس از سقوط نظام خود را تسلیم نکرده‌ام. با وجود این‌که اسناد رخصتی‌ام را نشان دادم، آن را نپذیرفتند. پس از مدتی آزاد شدم، اما بعداً به مردم محل گفته بودند که باید سلاحم را تحویل بدهم. به همین دلیل دوباره مجبور شدم افغانستان را ترک کنم و پس از ۱۸ روز خود را به ایران برسانم.»
آرش (مستعار)، یکی دیگر از نظامیان پیشین افغانستان در ایران، می‌گوید به‌دلیل تمدید نشدن اقامه و ترس از اخراج، ناگزیر است هر از گاهی محل اقامت و کار خود را تغییر دهد. او می‌افزاید که ایران در سال‌های اخیر شرایط اقامت را برای مهاجران افغانستان سخت‌تر کرده و به‌دلیل تسلط طالبان و نگرانی از بازداشت، شکنجه یا کشته شدن، امکان بازگشت به افغانستان را ندارد. به گفته او، با وجود وعده ناتو برای انتقال آنان، با گذشت نزدیک به پنج سال هنوز این وعده عملی نشده و آنان در وضعیت نامشخص و بلاتکلیفی به سر می‌برند.
آرش می‌گوید: «من به‌عنوان افسر قطعه خاص کماندو خدمت می‌کردم. پس از سقوط نظام، همراه با همسر و سه فرزندم به‌صورت غیرقانونی و از طریق قاچاق وارد ایران شدیم. حدود یک سال در ولایت مازندران به‌عنوان سرایدار کار کردم، اما با تشدید محدودیت‌ها برای شهروندان افغانستان و ممنوع شدن اقامت ما در آن ولایت، ناچار شدم به استان البرز نقل مکان کنم. اکنون نیز در همان‌جا به‌عنوان سرایدار کار می‌کنم. قرار بود نیروهای ناتو ما را به ترکیه و سپس به یکی از کشورهای اروپایی منتقل کنند، اما با گذشت نزدیک به پنج سال، این وعده هنوز عملی نشده است.»
احمد (مستعار)، یکی از ولسوالان پیشین کشور در ایران، می‌گوید که در این کشور احساس امنیت ندارد. او می‌افزاید که در کنار چالش‌های امنیتی، محدودیت در استفاده از خدمات عامه مانند خرید ملک، خدمات صحی، ترانسپورت، کارت بانکی و دسترسی کودکان به آموزش نیز از مشکلات جدی مهاجران افغانستان است. به گفته او، در تمام سال‌هایی که در این کشور بوده، برای پیگیری پرونده مهاجرتی خود به نماینده‌گی سازمان ملل در ایران مراجعه کرده، اما هر بار با دست خالی بازگشته است. او مدعی است که نهادهای سازمان ملل با مهاجران برخوردی سلیقه‌ای دارند.
این ولسوالی پیشین می‌گوید: «ایران کشوری است که حقوق بین‌المللی مهاجران و پناهنده‌گان در آن به‌گونه کامل رعایت نمی‌شود. مهاجران افغان مانند دیگر اتباع کشورها از حقوق برابر برخوردار نیستند. آنان از خرید اموال غیرمنقول، جواز کار و فعالیت‌های تجاری محروم‌اند. همچنین اجازه کار در ادارات دولتی به آنان داده نمی‌شود و بسیاری از کودکان نیز از آموزش محرومند.»
محمد سرفراز (مستعار)، یکی از نیروهای پیشین امنیتی افغانستان، می‌گوید در وضعیت کنونی نه امکان ماندن در ایران برای آنان فراهم است و نه زمینه بازگشت به افغانستان وجود دارد. او می‌افزاید که در بلاتکلیفی کامل به‌سر می‌برند و وضعیت زنده‌گی‌شان در ایران دشوار و نامشخص است و هنوز موفق به دریافت مدرک قانونی نشده‌اند.
این نظامی پیشین می‌افزاید: «از سال ۱۴۰۱ تا اکنون هرچه تلاش کردم مدرک قانونی به‌دست بیاورم، نتیجه‌ای نداشته است. به‌صورت غیرقانونی در یک ساختمان سرایداری می‌کنم. نه راه برگشت به کشور دارم و نه توان ماندن در ایران. تلاش کردیم از طریق برخی مجاری به کشورهای غربی درخواست پناهنده‌گی بدهیم، اما هنوز نتیجه‌ای به دست نیامده است.»
نگرانی‌ها از نبود امنیت برای نظامیان پیشین افغانستان در ایران در حالی مطرح می‌شود که اکرام‌الدین سریع، فرمانده پیشین پولیس ولایت‌های بغلان و تخار، اخیراً در تهران کشته شد.
همچنین محمدامیر توسلی، خلبان ارتش پیشین افغانستان در مشهد، پس از صدور برگه اخراج و از دست دادن امید به تمدید اقامت، به‌دلیل ترس از بازگردانده شدن به افغانستان و نگرانی از بازداشت، شکنجه یا کشته شدن از سوی طالبان، به زنده‌گی خود پایان داد.
با وجود آن‌که طالبان پس از تسلط دوباره بر افغانستان عفو عمومی اعلام کردند، گزارش‌های منتشرشده از سوی نهادهای بین‌المللی نشان می‌دهد که موارد نقض حقوق بشر علیه نیروهای امنیتی و مقام‌های حکومت پیشین همچنان ادامه دارد.
دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) اعلام کرده بود که تنها در فاصله اول جنوری تا ۳۱ مارچ سال جاری میلادی، دست‌کم ۲۳ مورد بازداشت خودسرانه و یک مورد شکنجه و بدرفتاری با نیروهای امنیتی پیشین را مستند کرده است. یوناما همچنین از ثبت مواردی از قتل‌های فراقضایی، بازداشت‌های خودسرانه، شکنجه و رفتار یا مجازات غیرانسانی و تحقیرآمیز علیه مقام‌ها و اعضای نیروهای امنیتی حکومت پیشین خبر داده بود.
