یادداشت: پروانه ابراهیمخیل نجرابی، یکی از دختران معترض است که از سوی طالبان بازداشت و شکنجه شده است. او پس از رهایی از زندان طالبان، جنبش «زنان برای صلح و آزادی» را تاسیس کرد و در نزدیک به چهار سال گذشته در نشستهای مهم بینالمللی شرکت کرده و درباره بازداشت و شکنجه زنان در زندانهای طالبان سخنرانی کرده است. او بهتازهگی در نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در جنیوا سخنرانی کرده و در نشستهای حاشیهای پنجاهونهمین اجلاس این شورا نیز حضور داشته است. در این گفتوگو، از او درباره اهمیت این نشستها و مسایلی که زنان در آنجا مطرح کردهاند، پرسیده شده است.
۸صبح: خانم ابراهیمخیل نجرابی، چه چیزی شما را بر آن داشت که در این نشست شرکت کنید؟ حضور در چنین سطحی چه معنایی برای شما دارد؟
نجرابی: درد و رنج زنان افغانستان، محرومیتهای مستمر آنها و تبعیض و سرکوب سیستماتیک از سوی طالبان، مرا بر آن داشت تا در برنامههای دادخواهی و حقوق بشری اشتراک کنم. شرکت در چنین برنامههای برایم با ارزش است. در چنین نشستهایی میتوانیم صدای زنان افغانستان را به گوش جهانیان برسانیم و از آنها دفاع کنیم.
حضور فعال زنان در این برنامهها نشاندهنده پویایی و رسایی صدای آنهاست و به مطالبهگری هدفمند و موثر در مجامع بینالمللی میانجامد. این نشستها فرصتی برای مستندسازی جنایتهای طالبان، شنیده شدن صدای زنان و گفتوگو با نمایندهگان کشورهاست که برای بازتاب خواستها و رنجهای زنان کمک میکند.
۸صبح: تجربه شخصی شما از حضور در نشستهای حاشیهای امسال شورای حقوق بشر چگونه بود؟ فضای کلی جلسات را چگونه ارزیابی میکنید؟
نجرابی: تجربه اشتراک در نشستهای امسال شورای حقوق بشر برای من بسیار مهم و ارزشمند بود. در نشست اصلی شورای حقوق بشر فرصتی یافتم تا درباره وضعیت بحرانی زنان و دختران افغانستان و برخورد سرکوبگرانه طالبان صحبت کنم. در نشستهای حاشیهای نیز حضور داشتم و با فعالان بینالمللی و نمایندهگان کشورهای مختلف در مورد وضعیت حقوق بشر در افغانستان گفتوگو کردم. بسیار خوشحالم که دیدم موضوع حقوق زنان و وضعیت افغانستان همچنان در دستور کار نشستهای جهانی قرار دارد. این دستاورد را مدیون دادخواهی مستمر زنان و دختران کشور میدانم که با شهادت دادن و مستندسازی جنایتهای طالبان، توجه جامعه جهانی و نهادهای حقوق بشری را به وضعیت افغانستان جلب کردهاند. این تجربه برای من بسیار مثبت و امیدبخش بود.
۸صبح: آیا حضور شما در این نشستها با چالش یا ممانعت خاصی همراه بود؟
نجرابی: شرکت در نشستهای حقوق بشری بدون شک با چالشهایی همراه است. حضور من در این نشستها با واکنشهای متفاوتی مواجه بوده است؛ چون ما با طالبان و لابیهای آنان روبهرو هستیم. بدون تردید، در این مسیر چالشهایی وجود داشته است، اما اراده و امید ما برای آزادی و رهایی بر تمامی این چالشها غلبه میکند. در راه رسیدن به مطالبات زنان از هیچ تلاشی دریغ نخواهم کرد.
۸صبح: در سخنرانیها یا مباحث این نشست، وضعیت زنان افغانستان چگونه بازتاب یافت؟
نجرابی: در نشستهای امسال شورای حقوق بشر، موارد جدید مورد بحث قرار گرفت. این باعث میشود که بیشتر و خوبتر به وضعیت زنان در افغانستان پرداخته شود. بیشتر موضوعات مستند بود و مستند ساختن و پرداختن به چنین موارد میتواند خیلی خوب وضعیت زنان افغانستان را تحت پوشش قرار بدهد و جدی گرفته شود. با توجه به گستردهگی نقض حقوق بشر و مشکلاتی که زنان با آن دستوپنجه نرم میکنند، طبیعی است که پرداختن به تمامی آنها کار دشواری باشد. با این حال، تا حد امکان به مسایل زنان در افغانستان پرداخته شده است و همه ثبت شده است. کشورها در کنار موضعگیریهایشان، صدای زنان را شنیدند و گزارشهایی از وضعیت را نیز با خود بردند.
۸صبح: چه مسایلی در مورد زنان افغانستان از سوی شما یا دیگر زنان دیگر در نشست مطرح شد که پیش از این نادیده گرفته شده بود؟
نجرابی: شهادت قربانیان تبعیض و آپارتاید جنسیتی طالبان، موضوع مهمی بود که با جدیت بیشتری بررسی شد. طرح ساختن مکانیسم پاسخدهی و تعیین شیوههای دسترسی به عدالت، تایید و بیان این مطالبات از زبان نهادهای مهم حقوق بشری، از گامهای بلند و ارزشمند این نشست بود که نسبت به گذشته صدای رساتری داشت و با قوت بیشتری مطرح شد. همچنین، تاکید بر مشارکت کامل و معنادار زنان افغانستان در همه عرصهها و پلتفرمهای بینالمللی و در اختیار داشتن ابتکار عمل، مسالهای تعیینکننده بود.
۸صبح: آیا حس کردید جامعه جهانی به سرنوشت زنان افغانستان متعهد است یا این موضوع در حاشیه قرار گرفته؟
نجرابی: بهرغم خوشبینیهای که وجود دارد، متاسفانه آنچه که توقع میرود و زنان انتظار دارند، رفتار جامعه جهانی در قبال زنان رضایت بخش نیست. بسیاری از کشورها با برخورد دوگانه، زمنیه تداوم نقض حقوق بشر را برای طالبان مساعد ساختهاند، اما امیدوارم که دادخواهی زنان بهویژه در این دوره از نشست شورای حقوق بشر که عمدتاً تحت کنترل زنان بود، بتواند مسیر جدید بهروی زنان بگشاید.
امیدهای فراوانی وجود دارد که صدای زنان و حضور گسترده و معنادار آنها در نشستهای بینالمللی منجر به تغییر وضعیت کنونی خواهد شد. تمامی زنان و کارشناسان حقوق بشر هشدار دادهاند و تاکید کردهاند که جامعه جهانی باید فوراً از وضعیت فعلی عبور کند، صدای زنان را بشنود و بیش از این به طالبان مجال ندهد تا بدون هیچگونه نگرانی به سرکوب و شکنجه ادامه دهند و پاسخگو نباشند.
۸صبح: شما چه راهحلی برای بهبود وضعیت زنان افغانستان پیشنهاد دادید؟ آیا واکنش مشخصی از طرف اعضای شورا دریافت کردید؟
نجرابی: به ادامه پیشنهادات زنان، مکرار پیشنهاد کردم که برای دسترسی زنان به عدالت، آپارتاید جنسیتی بهعنوان یک جرم بینالمللی جرمانگاری شود و در افغانستان نیز بهرسمیت شناخته شود. پیشنهاد دادم پلتفرمهای بیشتری برای زنان و جنبشهای اعتراضی آنان فراهم شود تا دادخواهیهای موثرتر انجام شود و صدای معترضان در خیابانها و نشستهای بینالمللی همسو گردد، تا اثربخشی بیشتری داشته باشد. این پیشنهادات و سایر سخنانی که زنان دیگر مطرح کردند، مورد توجه و تایید اعضای شورا قرار گرفت.
۸صبح: آیا بعد از این نشست برنامه یا طرح عملی خاصی در نظر دارید تا آن را پیگیری کنید؟
نجرابی: بلی. پس از این نشست با توجه به تجربه که کسب شد، طرحهای مشخصی را پیگیری خواهم کرد. برای گسترش دامنه اعتراضات و دادخواهیهای بیشتر برنامهریزی میکنم. مطالبهگری را منظمتر، ساختارمندتر و موثرتر ادامه خواهم داد. تا رسیدن به آزادی و رهایی افغانستان از چنگال طالبان به مبارزه ادامه خواهیم داد.
۸صبح: از نظر شما حضور زنان افغانستان در چنین نشستهایی تا چه اندازه میتواند تاثیرگذار باشد؟ آیا صدایشان در چنین فضاهایی شنیده میشود؟
نجرابی: از نظر من حضور زنان افغانستان در چنین نشستهای خیلی مهم است. اگر جهان واقعاً قصد تعامل با طالبان را دارد، ابتدا باید صدای ما شنیده شود، حقایق دیده شود و سپس تصمیم به تعامل گرفته شود. باور دارم حضور زنان در این جلسات میتواند بر تصمیمگیری کشورهای دیگر تاثیر بگذارد. مهم این است که ما خاموش نخواهیم بود و برای بازتاب ستمگری و سرکوب گسترده علیه زنان مبارزه میکنیم. اگر جامعه جهانی بیش از این بیتفاوت باشد، سرکوب حقوق بشر در افغانستان محدود نخواهد ماند و در سایر نقاط جهان هم گسترش خواهد یافت.
۸صبح: اگر پیامی برای زنان افغانستان داشتید که از طریق این گفتوگو برایشان برسد، آن پیام چه خواهد بود؟
نجرابی: زنان افغانستان، زنانی تاریخساز هستند که هم بر سکوهای بینالمللی و هم در کف خیابانهای افغانستان برای آیندهشان دادخواهی میکنند. مطمینم انقلابی را رقم خواهند زد. زنان افغانستان باید امیدوار بمانند؛ با خواندن، باسواد شدن و ادامه تعلیم و تربیت دخترانشان، میتوانند آینده را بسازند. امروز برای بسیاری، فرصتهای آموزش آنلاین فراهم است و باید از آن استفاده کنند و در کنار دختران بازمانده از آموزش قرار بگیرند. با باسواد کردن خود و دیگران، میتوانند علیه تاریکی و جهل طالبانی مبارزه کنند.
