شماری از باشندهگان کابل از کمبود آب در این شهر شکایت دارند. آنان میگویند که کمبود آب ناسالم و طعم ناخوشایند آن، پایتختنشینان را مجبور کرده تا روزانه بخش بزرگی از درآمد خود را صرف خرید آب کنند، در حالی که در بسیاری از مناطق حتا آب معدنی نیز بهسختی یافت میشود. در همین حال، کارشناسان هشدار میدهند که ادامه استخراج بیرویه آبهای زیرزمینی، نبود سیستم مناسب آبرسانی و تغییرات اقلیمی، کابل را در معرض خشکسالی شدید و فرونشست زمین قرار میدهد.
شمار زیادی از باشندهگان کابل میگویند که بحران کمبود آب زندهگیشان را بیش از هر زمان دیگری دشوار کرده است. به گفته آنان، کمبود آب و نداشتن دسترسی به آب پاک به یکی از جدیترین چالشهای روزمرهشان تبدیل شده است.
زحل سهراب، یکی از باشندهگان منطقه تایمنی شهر کابل، میگوید که بیش از هشت سال است به آب پاک دسترسی ندارند. به گفته او، آب لولهکشی شهری بسیار کثیف و غیرقابل استفاده است. او میافزاید: «تقریباً هشت یا نُه سال میشود که ما آب نداریم. آب لولهکشی هم ناپاک و تا حدی بدبو بود، طوری که گمان میکردیم آب از فاضلاب آمده است. به همین دلیل ما مجبوریم آب خریداری کنیم.»
این بانو خاطرنشان میکند که برای دسترسی به آب پاک با مشکلات زیادی روبهرو هستند و گاهی وقتی تانکر آب یا آب معدنی به موقع نمیرسد، مجبورند مسافتهای طولانی را طی کنند تا بتوانند آب تهیه کنند.
این باشنده کابل میافزاید: «یکی از همسایههای ما چاه عمیق دارد و یک ذخیره دارد که به صورت مجانی برای مردم آب میدهد. زمانی که تانکر یا آب معدنی نیاید برادرم میرود و نوبت میگیرد و گاهی وقتی نوبت به ما میرسد برق قطع میشود یا آب ذخیره تمام میشود. حتا ساعت ۱۲:۳۰ یا ۱ شب هم که آب نیاز شده برادرانم را فرستادیم که ببیند ذخیره آب دارد یا خیر.»
مروه جباری، یکی دیگر از باشندهگان پروژه تایمنی، مانند زحل از کمبود آب شکایت دارد؛ اما برخلاف زحل میگوید که آب آنها ناپاک نیست، بلکه شور است و برای خوردن و نوشیدن مناسب نیست.
این بانو میافزاید: «این روزها کمبود آب به یکی از جدیترین چالشهای ما تبدیل شده که زندهگیمان را به شدت تحت تاثیر قرار داده است. از حمام گرفتن گرفته تا پخت و پز، همه کارها به آب وابسته است. آب ما مدتی گِلی شده بود، اما حالا شفاف است.»
مروه میگوید: «از آب نل استفاده میکنیم. آب نل در منطقه ما شور است شاید بسیار ساحات اندکی در پرژه تایمنی ممکن آب شیرین داشته باشد متباقی همه شور اسد. ما هم از آب فلتر شده استفاده میکنیم.»
مهناز، بانوی دیگری، از استفاده بیرویه آب توسط باشندهگان انتقاد میکند و میگوید یکی از راههای جلوگیری از کمآبی، صرفهجویی در مصرف آب است. او میافزاید که با کمبود آب، دامنه فقر نیز گستردهتر میشود.
این بانو میگوید: «زمانی که آب کم میشود، هزینههای زندهگی بالا میرود و مردم با مشکلات زیادی روبهرو میشوند. به باور من، مردم در جلوگیری از کمبود آب نقش مهمی دارند. اگر هر فرد در مصرف آب صرفهجویی کند و سهم خود را ادا نماید، میتوان از شدت این بحران کم کرد.»
در همین حال، برخی آگاهان میگویند که باید برای مهار این بحران اقدامات جدی انجام شود. به گفته آنان، در صورت عدم مدیریت، کمبود آب میتواند پیامدهای جدی اقتصادی نیز به همراه داشته باشد.
شاکر یعقوبی، آگاه اقتصادی، میگوید وقتی از بحران آب صحبت میشود، همه فکر میکنند موضوع صرفاً مربوط به آشامیدن یا ذخیره آب در خانه است. او میافزاید که این بحران مانند یک حلقه خاموش است؛ ابتدا زراعت، سپس بازار غذا، بعد تولید و در نهایت اشتغال را شدیداً متاثر میکند و در نهایت نفس اقتصاد را میگیرد.
آقای یعقوبی میگوید: «در قدم نخست، سکتور زراعت بیشترین آسیب را متحمل میشود، زیرا کمبود آب سبب کاهش تولیدات زراعتی و در نتیجه افزایش قیمتها خواهد شد. فابریکههای مواد غذایی، شرکتهای تولید نوشیدنی، فارمهای کوچک مرغداری و حتا پروژههای ساختمانی نیز برای ادامه فعالیتهای خود به آب نیاز جدی دارند.»
این آگاه اقتصادی میافزاید: «وقتی آب نباشد، تولید کاهش مییابد، صادرات کم میشود و واردات افزایش پیدا میکند. پول از داخل کشور خارج میشود و گردش اقتصادی داخلی ضعیف میگردد. در چنین شرایطی، سرمایهگذاران نیز بسیار محتاط میشوند؛ زیرا زیرساختهای پایهای مانند آب قابل اعتماد نیست و بنابراین تمایل به سرمایهگذاری در داخل کشور کمتر میشود.»
سید محمد سلیمانخیل، آگاه محیط زیست، میگوید که اگر بحران کمبود آب در طولانیمدت کنترل نشود، علاوه بر پیامدهای جدی اقتصادی و صحی، باعث افزایش تنشها میان طبقات مختلف مردم خواهد شد. او همچنین درباره فرونشست زمین هشدار داد و افزود که در مناطقی که آبهای زیرزمینی بهطور گسترده مصرف شدهاند، در آینده شاهد فرونشست زمین خواهیم بود.
سلیمانخیل تاکید میکند: «اگر استخراج آبهای زیرزمینی به همین شکل ادامه یابد، در حالی که جمعیت شهر کابل روزبهروز افزایش مییابد و ساختوسازهای بلندمرتبه نیز بیشتر میشود، نبود سیستم موثر آبرسانی و تاثیر تغییرات اقلیمی باعث خواهد شد که در آیندهای نزدیک شاهد فرونشست زمین در کابل باشیم. وقتی سفرههای زیرزمینی خالی میشوند، خلا در زیر زمین ایجاد شده و در نهایت زمین فرو مینشیند.»
او با اشاره به پروژههای انتقال آب پنجشیر و بند شاهتوت برای کاهش بحران کمآبی میگوید: «باید روی سیستم آبرسانی سرمایهگذاری جدی صورت گیرد. تصور کنید اگر آب پنجشیر به کابل آورده شود، چگونه باید میان مردم توزیع شود، در حالی که هنوز سیستم پایپلاین موثر شهری نداریم. این موضوع نیازمند مدیریت قوی و سرمایهگذاری کلان است. در حال حاضر تنها حدود ۱۰ درصد از شهر کابل به شبکه آبرسانی دولتی وصل است و باقی مردم هیچ دسترسی به آن ندارند.»
بحران کمآبی در کابل پدیدهای تازه نیست، اما پس از تسلط طالبان، بازگشت بیسابقه تعداد زیادی از مهاجران، افزایش بیرویه ساختوسازها و نبود قوانین و معیارهای مشخص شهری، این بحران بیش از پیش تشدید شده است.
این در حالی است که دفتر هماهنگکننده کمکهای بشردوستانه سازمان ملل (اوچا) هشدار داده که خشکسالی خانوادهها را در افغانستان تهدید میکند. این دفتر افزوده است که منابع آبی خشک شده و زمینهای کشاورزی دیگر قادر به رشد محصولات نیستند.
همزمان، موسسه مرسی کورپس (Mercy Corps) اعلام کرده است که افغانستان در آستانه یک بحران سراسری آب قرار دارد و میلیونها شهروند افغانستان بازگشته از ایران و پاکستان، فشار زیادی بر منابع و سیستمهای شکننده آبرسانی کشور وارد میکنند. براساس گزارش این سازمان، شهر کابل ممکن است تا سال ۲۰۳۰ کاملاً با کمبود آب مواجه شود.
