افغانستان تحت حاکمیت طالبان گرفتار بحران‌های متعدد از جمله بحران سوءتغذیه است. گزارش‌های نهادهای بین‌المللی در سه سال گذشته نشان می‌دهد که به رغم ادعاهای طالبان مبنی بر اشتغال‌زایی، کاهش سطح گرسنه‌گی و ارایه خدمات صحی، بحران صحی در کشور نه‌تنها پابرجا مانده، بلکه تشدید نیز شده است، به‌گونه‌ای که در برخی مناطق به سطوح بی‌سابقه و هشداردهنده‌ای رسیده است. در تازه‌ترین مورد، فدراسیون بین‌المللی صلیب سرخ و جمعیت هلال احمر از تشدید بحران سوءتغذیه در کشور هشدار داده‌اند. این نهادها افزوده‌اند که با آغاز زمستان، این بحران شدیدتر خواهد شد و این وضعیت کودکان و زنان باردار و شیرده را در معرض خطر مرگ زودرس و سایر عوارض مادام‌العمر، از جمله عملکرد ضعیف شناختی و کوتاهی قد قرار می‌دهد. پیش از این، سازمان جهانی صحت نیز گزارش داده است که حدود ۷۰۰ هزار کودک مبتلا به سوءتغذیه در افغانستان به درمان حیاتی دسترسی ندارند.
فدراسیون بین‌المللی صلیب سرخ و جمعیت هلال احمر، در گزارشی از بحران سوءتغذیه در افغانستان، به‌ویژه در ولایت‌های قندهار و پکتیکا، به‌شدت ابراز نگرانی کرده‌اند. این نهادها افزوده‌اند که افغانستان در بین ماه‌های می و سپتامبر ۲۰۲۴، سطوح بی‌سابقه و هشداردهنده‌ای از سوءتغذیه را تجربه کرده است که موجب افزایش ناگهانی سوءتغذیه حاد در میان کودکان و زنان باردار و شیرده در سراسر کشور شده است.
این نهادها به نقل از گزارش شاخص جهانی گرسنه‌گی اعلام کرده‌اند که وضعیت سوءتغذیه و گرسنه‌گی در افغانستان به‌شدت وخیم‌تر شده است. عواملی نظیر افزایش نیازهای بشردوستانه و کاهش بودجه بشردوستانه بر وخامت اوضاع افزوده‌اند. به گفته این گزارش، وضعیت و تلفات با شروع فصل زمستان بیشتر وخیم خواهد شد و نیاز است که برای کاهش گرسنه‌گی حاد، قبل از اوج‌گیری در دسامبر سال جاری میلادی و فبروری سال ۲۰۲۵، اقدامات فوری و جدی صورت گیرد.
براساس گزارش، هم اکنون ۳.۲ میلیون کودک زیر پنج سال و ۸۴۰ هزار زن باردار و شیرده از سوءتغذیه حاد در افغانستان رنج می‌برند. از این تعداد، ۱.۷ میلیون کودک از سوءتغذیه حاد و عوارض بهداشتی مرتبط با آن آسیب می‌بینند. به گفته این گزارش، این وضعیت کودکان و زنان باردار و شیرده را در معرض مرگ زودرس و سایر عوارض مادام‌العمر، از جمله عملکرد ضعیف شناختی و کوتاهی قد قرار می‌دهد.
در گزارش آمده است که ولایت‌های قندهار و پکتیکا از جمله مناطق آسیب‌پذیر در برابر بحران سوءتغذیه در کشور هستند. براساس این گزارش، ولایت قندهار با جمعیتی تخمینی حدود دو میلیون و ۶۷ هزار و ۷۲۳ تن، در طبقه‌بندی فاز یک‌پارچه سطح سوءتغذیه حاد جهانی قرار دارد. این ولایت با ۱۰۳ هزار و ۳۸۶ کودک زیر پنج سال مبتلا به سوءتغذیه حاد شدید و ۴۱ هزار و ۳۵۴ زن باردار و شیرده مبتلا به سوءتغذیه حاد متوسط مواجه است.
براساس گزارش، ولایت پکتیکا با جمعیتی تخمینی ۸۵۲ هزار و ۹۳۴ تن، با سطح سوءتغذیه حاد جهانی که طبق گزارش ۲۰۲۴ IPC به‌عنوان بحران طبقه‌بندی می‌شود، بدترین آسیب را دیده است. پیش‌بینی می‌شود که در این وضعیت، بیش از ۴۷ هزار و ۶۴۷ کودک و ۱۷ هزار و ۵۸ زن باردار و شیرده به‌شدت آسیب ببینند.
نسیفور مغندی، رییس هیات فدراسیون بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر (IFRC)، که دو هفته پیش از برخی از تیم‌های صحی سیار و کلینیک‌های ثابت در قندهار بازدید کرده، گفته است: «در مدت یک ساعت با نیروهای هلال احمر، یک تیم سیار صحی را در پنج‌وایی قندهار سپری کردم. از هر پنج کودک، دو کودک دچار سوءتغذیه شدید حاد بودند. والدین این کودکان گفتند که آن‌ها فاقد درآمد کافی برای تامین غذا هستند و برای زنده ماندن، دارایی‌های خود را فروخته‌اند. کمک‌های بشردوستانه آخرین راه‌حل آن‌هاست.»
فدراسیون بین‌المللی صلیب سرخ و جمعیت هلال احمر اعلام کرده که ضروری است مداخلات برای نجات جان کودکان و زنان فوراً آغاز شود؛ زیرا با شروع زمستان، بیشتر مناطق در ولایت‌های پکتیکا و قندهار با عفونت‌های حاد تنفسی و بیماری‌های اسهالی مواجه خواهند شد و این وضعیت کودکان را بیشتر از پیش در معرض خطر مرگ زودرس قرار می‌دهد.
براساس پروتکل‌های «مدیریت یک‌پارچه سوءتغذیه حاد مبتنی بر جامعه»، کودکان مبتلا به سوءتغذیه حاد بدون هیچ‌گونه عارضه پزشکی زمینه‌ای، به حداقل ۲ ماه درمان فشرده با استفاده از RUTF نیاز دارند تا به‌طور کامل بهبود یابند و از برنامه درمانی مرخص شوند. بنابراین، مداخلات «درمان سوءتغذیه» باید فوراً آغاز شود تا کودکان بتوانند قبل از اوج فصل زمستان تحت درمان و ترخیص قرار گیرند. در غیر این صورت، بدون شک شرایط از کنترل خارج خواهد شد و حتا با تلاش‌های همه‌گانی پس از فصل زمستان، تاثیر آن به حداقل خواهد رسید.
این نهاد گفته است که مساله سوءتغذیه به دلیل عوامل پیچیده، زمینه‌ای و فوری، از جمله خشک‌سالی طولانی، شوک‌های طبیعی، جابه‌جایی جمعیت، افزایش ناگهانی هزینه‌های زنده‌گی، ناامنی غذایی و بیکاری گسترده، یک نگرانی عمده بهداشت عمومی در افغانستان برای دهه‌ها بوده است.
شاخص جهانی فقر چندبعدی هفته گذشته در گزارشی اعلام کرد که ۵۸.۹ درصد فقیران در افغانستان را کودکان تشکیل می‌دهند. در این گزارش ۳۷ صفحه‌ای آمده است که تعداد کودکان فقیر، حدود پنج میلیون بیشتر از بزرگ‌سالان است. براساس آمار ارایه‌شده در این گزارش، ۱۵.۵ میلیون کودک و ۱۰.۸ میلیون بزرگ‌سال در افغانستان در فقر چندبعدی به سر می‌برند.
در این گزارش آمده است که افغانستان به دلیل درگیری و بی‌ثباتی طولانی به یکی از فقیرترین کشورهای جهان تبدیل شده و مردم آن برای چندین دهه در معرض سختی‌های شدید قرار داشته‌اند. طبق گزارش، از سال ۲۰۱۵/۲۰۱۶ تا ۲۰۲۲/۲۰۲۳، فقر در افغانستان بیش از ۵.۲ درصد افزایش یافته و ۵.۳ میلیون تن دیگر به جامعه تحت فقر چندبعدی اضافه شده‌اند. در گزارش تصریح شده است که در سال ۲۰۲۲/۲۰۲۳ نزدیک به دو سوم شهروندان افغانستان (۶۴.۹ درصد) فقیر بودند و تقریباً از هر پنج تن فقیر، سه نفر کودک بودند.
در همین حال، سازمان صحی جهان نیز با انتشار گزارشی اعلام کرده است که در حال حاضر دست‌کم ۷۰۰ هزار کودک مبتلا به سوءتغذیه در افغانستان به درمان حیاتی دسترسی ندارند و این بیماری جان کودکان را تهدید می‌کند. براساس گزارش، تنها در ماه گذشته میلادی، ۲۷ هزار و ۶۰۰ کودک مبتلا به سوءتغذیه باید در شفاخانه‌ها بستری بودند و تحت درمان قرار می‌گرفتند. به گفته این سازمان، ۱۲.۴ میلیون تن در افغانستان از امنیت غذایی برخوردار نیستند و از این میان، ۲.۹ میلیون تن سطح بالای گرسنه‌گی را تجربه می‌کنند.
در گزارش سازمان صحی جهان آمده است: «برنامه پاسخگویی به نیازمندان در سال ۲۰۲۴ با کاهش شدید بودجه مواجه است و تنها ۷۵۵ میلیون دالر، که حدود ۲۵ درصد کل بودجه را تشکیل می‌دهد، به دست آمده است. این در حالی است که ۲۳.۷ میلیون تن در این کشور [افغانستان] به کمک‌های بشردوستانه نیاز دارند.» به گفته این سازمان، به دلیل مشکلات در سیستم صحت و دسترسی نابرابر مردم به خدمات صحی، به‌ویژه در مناطق روستایی، افغانستان با تهدیدات بیش‌تری در این زمینه مواجه است.
سازمان صحی جهان افزوده است: «گسترش بیماری‌های ساری، مشکلات روحی و عصبی، سوءتغذیه و بیماری‌های غیرساری، میزان مرگ‌و‌میر را به‌طور قابل توجهی افزایش داده است.» در این گزارش به تاثیرات منفی بیماری‌هایی مانند اسهال، سرخکان، پولیو، تب دنگی، کووید-۱۹، سیاه‌سرفه و مالاریا نیز اشاره شده است. همچنین در گزارش آمده است که با نزدیک شدن فصل زمستان و افزایش سرما در نقاط دوردست این کشور، مشکلات صحی، به‌ویژه بیماری‌های تنفسی، در میان بزرگ‌سالان و کودکان افزایش خواهد یافت. به گفته این سازمان، به دلیل محدودیت‌های طالبان، دسترسی زنان و دختران در بخش‌های این کشور به خدمات صحی محدود شده است.
گفتنی است که برنامه جهانی غذا، چندی قبل با ابراز نگرانی گفته است که پس از توشیح «قانون امر به معروف و نهی از منکر طالبان» نظارت و ارزیابی سازمان‌های غیر‌دولتی داخلی و خارجی در افغانستان شدیدتر شده است.
