شماری از خانوادهها در کابل با نگرانی از ادامه اخذ طویانه گزاف میگویند که این رسم نهتنها زمینه ازدواج را برای جوانان دشوار ساخته، بلکه برخی را ناچار به مهاجرت کرده و در مواردی باعث شده است که فرزندان، هرگز چهره پدرشان را نبینند. به گفته این خانوادهها، بسیاری از جوانان برای تامین هزینههای سنگین طویانه یا بازپرداخت قرضههای آن، ناگزیر به ترک کشور شدهاند. آنان تاکید میکنند که این مهاجرتها پیامدهای منفی بر روابط خانوادهگی و سلامت روانی کودکان برجای گذاشته است.
برخی از شهروندان کشور هشدار میدهند که ادامه این وضعیت میتواند بنیان خانوادهها را متزلزل ساخته و آینده نسل جوان را به خطر اندازد. آنان تاکید میکنند تا زمانیکه مردم در برابر چنین رسوم و باورهای نادرست ایستادهگی نکنند، هیچ تغییر مثبتی بهوجود نخواهد آمد.
تعدادی از خانوادههاییکه مردانشان برای پرداخت طویانه ناچار به مهاجرت شدهاند، در گفتوگو با روزنامه ۸صبح خواهان ریشهکنشدن این رسم در کشور هستند. آنان هشدار میدهند که اگر این رسم از میان برداشته نشود، به افزایش جرایم، فرار از منزل و فروپاشی خانوادهها خواهد انجامید. به باور این خانوادهها، گرفتن طویانه سنگین، پسران و دختران جوان را با سرنوشت تلخی روبهرو میکند و سبب میشود که ازدواج آنان تا سالها پس از نامزدی به تعویق بیفتد.
تورپیکی، دختر ۲۰ سالهای که هرگز پدرش را از نزدیک ندیده، میگوید که او نیز قربانی رسم طویانه گزاف شده است. به گفته تورپیکی، پدرش سالها پیش برای پرداخت قرض طویانه مجبور شد راهی دبی شود و از آن زمان تا کنون هرگز به خانه بازنگشته است.
این دختر جوان میگوید: «خیلی احساس تنهایی میکنم در زندهگی؛ چون از روزی که به دنیا آمدم، پدرم در خانه نبوده. اگر طویانه گزاف نمیبود، پدرم حالا کنار ما بود. بیست لک افغانی طویانه و دیگر مصارف عروسی، بهجای اینکه زندهگی برای پدر و مادرم بسازد، زندهگی را از آنها گرفت. پدرم آنجا و مادرم اینجا رنج میکشند. خیلی دلم میخواهد پدرم برگردد و یکبار هم که شده ببینمش.»
این دختر از بزرگان خانوادهها میخواهد که رسم و رواجهای ناپسندی که سبب ازبینرفتن خانوادهها میشود را ریشهکن کنند تا هیچ جوانی ناگزیر به ترک کشور برای تهیه پول طویانه نشود.
گلثوم، مادر تورپیکی، میگوید که بهترین سالهای عمرش را در انتظار بازگشت همسرش سپری کرده و این دوری طولانیمدت، تاثیرات عمیق روحی بر او گذاشته است. او میافزاید که اکنون بیناییاش ضعیف شده و موهایش نیز شروع به ریزش کرده است.
این بانو میگوید: «وقتی باردار بودم، شوهرم برای تهیه پول طویانه به دبی رفت. قول داد که زود برمیگردد، اما حالا بیست سال گذشته و هنوز نیامده است. هرچند بهطور منظم پول میفرستد، اما من به بودن خودش در کنار فرزندم نیاز دارم، نه فقط به پول. پدر و مادرها باید به سهولت فرزندانشان نیز فکر کنند که دیگر کمکم پیر میشوم، ولی روز خوش ندیدم.»
از سوی دیگر، شماری از خانوادههایی که به رسم گرفتن طویانه پایبند هستند، ادعا میکنند که طویانه تعیینکننده ارزش دختر است.
شریفه یکی از مادرانی است که ارزش دختر را وابسته به طویانه میداند. او که پنج دخترش را عروس کرده است، میگوید که از سه دخترش طویانه گرفته و آنها خوشبخت هستند. او میافزاید: «از دختر اولم، دوم و سوم تقریباً بیش از دو نیم لک افغانی طویانه گرفتم و برایشان هزینه کردم، اما از دو دختر دیگرم هیچ پولی نگرفتم و نتوانستم برایشان چیزی بخرم. همیشه زنان ایورش [زنان برادران شوهرش] به آنها طعنه میزنند که مادرت تو را دست خالی روان کرده است.»
در حال حاضر، در مناطق مختلف کشور خانوادهها طویانههایی حتا تا بیش از ۲۰ لک افغانی از خانواده داماد طلب میکنند که این مساله جوانان را ناگزیر به ترک کشور میکند.
ننگیالی، یکی از باشندهگان ولایت ارزگان که برای تهیه پول طویانه به ایران مهاجر شده است، میگوید که با چالشهای فراوانی روبهرو است و خسرش به او گفته اگر زود به خانه بازنگردد، مجبور است دخترش را طلاق دهد. او پنج سال پیش با یکی از دختران منطقهشان نامزد شده بود و خانواده خسرش از او یک میلیون افغانی طویانه خواستهاند.
ننگیالی میگوید: «من دختر[نامزادش] را خیلی دوست داشتم، به همین خاطر طویانهاش زیاد ماند. چون کشاورز بودم، نمیتوانستم مهریه را کامل پرداخت کنم. به ایران آمدهام تا پول عروسی و طویانه را جور کنم.»
در همین حال، شماری از عالمان دین گرفتن مهریه (طویانه) را عملی غیرشرعی و غیرقانونی میدانند. سیفالله، یکی از عالمان دین، میگوید که افزایش بیش از حد مهریه میتواند منجر به فساد اخلاقی در جامعه شود، زیرا جوانان را از ازدواج بازمیدارد.
غلام محمد پیرزاده، عالم دینی، میگوید که مهریههای گزاف در هر دو مذهب اهل تشیع و اهل تسنن مردود شمرده شده و در هر دو مذهب بر سادهگی و سهولت در این امر تاکید شده است.
در کنار ازدواجهای اجباری و ازدواجهای زیرسن، گرفتن مهریههای گزاف نیز از مشکلاتی است که زنان و مردان در افغانستان را با چالشهای فراوانی مواجه کرده است. این مسایل در برخی موارد باعث شده که مردان به مهاجرتهای غیرقانونی روی بیاورند و با مشکلات زیادی روبهرو شوند.
