دونالد ترمپ، رییس جمهور امریکا، در اولین سخنرانیاش در کنگره ایالات متحده در حضور صدها نماینده و سناتور جمهوریخواه و دموکرات از همکاری پاکستان در خصوص بازداشت محمد شریفالله که عامل اصلی حمله انتحاری در میدان هوایی کابل خوانده میشود، سپاسگزاری کرد. شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، هم در شگفت شد و بابت اظهارات ترمپ سپاسگزاری و ابراز خرسندی کرد. تامی بروس، سخنگوی وزارت خارجه امریکا، هم ضمن ستایش از نقش پاکستان در بازداشت شریفالله، اسلامآباد را شریک بسیار مهم واشنگتن در امر مبارزه با تروریسم قلمداد کرد. مایکل والتز، مشاور امنیت ملی امریکا، نیز در گفتوگو با محمد اسحاق دار، وزیر خارجه پاکستان، به نمایندهگی از ترمپ از نقش اسلامآباد تمجید کرد و خواستار تداوم اقدامات مشترک در مبارزه با تروریسم شد. اسحاق دار هم ضمن ابراز خوشحالی خواستار پسگرفتن سلاحهای امریکایی از نزد طالبان افغان شد؛ چیزی که عملیشدنش زیاد بعید نیست.
پاکستان پس از آنکه طالبان در افغانستان به قدرت رسیدند، با چالشهای عدیدهای سردچار شده است: افزایش حملات تحریک طالبان پاکستانی (تیتیپی)، نابهسامانی اقتصادی، جداییطلبی بلوچها، درگیریهای فرقهای، نیرومندشدن حضور هند در مناسبات بینالمللی، نزدیکی دهلی نو با رژیم حاکم بر کابل، تیرهگی رابطه اسلامآباد با این رژیم و … . در این وضعیت لرزان و لغزان، موضعگیری اخیر ترمپ و تمجیدش از پاکستان برای مقامات این کشور در حکم قوت قلب است و جان تازه در کالبد حکومتهای ملکی و نظامی آن دمیده است. ازاینرو، بعید نیست که اقدام پاکستان برای بازداشت شریفالله نه تصادفی که از روی عمد باشد و ممکن است ماهها و سالها قبل سازماندهی شده باشد تا بتواند دل ترمپ را به دست آورد و با اغتنام از فرصت راهی برای عبور از تنگناها و بزنگاههای جاری دریابد.
ستایش ترمپ از عملکرد پاکستان در امر مبارزه با تروریسم وقتی معنادار میشود که توجه کنیم این کشور خود متهم به حمایت از گروههای تروریستی است که حتا دوستانش نیز بر آن معترفند. مهمتر از آن، ترمپ در گذشته از منتقدان جدی پاکستان بود و آن را بارها به حقهگری و حمایت از تروریسم متهم کرده است که بهزعم او میلیاردها دالر امریکا را بهنام جنگ علیه هراسافگنی قاپیده است و کارش هم در گسترش بنیادگرایی و افراطیگری خلاصه شده است. برای همین، نزدیک به ۴ میلیارد دالر کمک نظامی به پاکستان را تعلیق کرده بود؛ آن هم در شرایطی که نظامیان امریکایی در افغانستان حضور داشتند و واشنگتن به کمک اسلامآباد محتاج بود و گفتوگوهای صلح نیز میان ایالات متحده و طالبان در دوحه کلید خورده بود. ترمپ در دولت اولش بیشتر به دهلی نو بها میداد و از نقش آن در میدان اقتصاد و تکنولوژی مدرن ستایش میکرد؛ چیزی که برای پاکستان آزاردهنده بود. اکنون که ترمپ از اسلامآباد به نیکویی یاد میکند، این امر حکایت از کار و پیکار جدی در دستگاه دیپلماسی این کشور دارد؛ آن هم در شرایطی که حاکم جدید کاخ سفید دوست و دشمن را بیپروا و بدون تفکیک نیش میزند و کمتر کشوری میتوان یافت که از سوی او تمجید شده باشد.
خاکباد برخاسته از گفتههای ترمپ فروننشسته است که پاکستان درخواست بزرگی را پیشکش امریکا کرده است: پسگرفتن تجهیزات نظامی از نزد طالبان. اسحاقدار در صحبت با والتز خواستار پسگرفتن تجهیزات نظامی شد. همینطور، خواجه محمدآصف، وزیر دفاع پاکستان، هم بر این نکته تاکید کرد. در بیش از سه سال گذشته هیچ کشوری به میزان پاکستان از ماندن سلاحهای امریکایی نزد طالبان انتقاد نکرده است. در حالی که متحد واشنگتن بهشمار میرود و انتظار این است که نه اسلامآباد که کشورهای ایران، چین و روسیه نگران باشند که تا جایی بیخیال به نظر میخورند. برپایه ادعای پاکستان، جنگجویان تیتیپی از سوی طالبان افغان مسلح به سلاحهای پیشرفتهای شدهاند که نظامیان امریکایی در افغانستان به یادگار ماندهاند که به نظر میرسد چنین هم باشد؛ به این دلیل که هر بار که نظامیان پاکستانی را هدف گرفتهاند، تیرشان به خطا نرفته است که این دلالت بر کاربست تجهیزات مدرن در عملیاتها میکند.
حالا کار برای طالبان دشوارتر از قبل شده است؛ چرا که اگر لابی پاکستان متوقف نشود و به تلاشش ادامه دهد، ممکن است که ترمپ در پسگرفتن تجهیزات نظامی مصممتر از قبل شود که این قطعاً به زیان رژیم فعلی کابل است. حتا بعید نیست که ترمپ به پاس خدمتی که پاکستان برایش انجام داده است، تجهیزات نظامی را به این کشور تحویل دهد. وقتی خطر عملیشدن این گزینه قوت بگیرد، طالبان چارهای نخواهند داشت جز اینکه بهقصد کسب رضایت پاکستان به تیتیپی پشت کنند که این نیز برایشان گران میآید. اگر چنین نکنند، ضمن آنکه با پاکستان درمیافتند، با هشدارهای مکرر ترمپ هم سروکله خواهند زد. البته معامله از نوع دیگر هم میتواند انجام شود: ماندن تجهیزات نظامی در دست طالبان در بدل قطع رابطه این گروه با تیتیپی. البته این در صورتی است که ماه عسل ترمپ و پاکستان زود به پایان نرسد.
موضعگیری طالبان نیز قابل تامل است: متهمکردن پاکستان به حمایت از داعش. این موضعگیری حکایت از اضطراب طالبان دارد، شاید به این دلیل که قبلاً ادعا کرده بودند عامل حمله را کشتهاند و ممکن است از دولت قبلی امریکا امتیازاتی هم گرفته باشند. مناسب این بود که طالبان ضمن استقبال از بازداشت عامل حمله بر اهمیت مبارزه مشترک با تروریسم تاکید میکردند. وقتی نزدیک به ۲۰۰ تن از شهروندان افغانستان در آن حمله کشته شدهاند، طالبان باید از بازداشت عامل کشتار خرسند باشند، اگر واقعاً مساله حفاظت از شهروندان برایشان اهمیت دارد؛ اما سخنگویان این گروه با ناخرسندی تمام از سخنرانی ترمپ، پاکستان را متهم به حمایت از داعش کردند؛ ادعایی که کاخ سفید به آن گوش نخواهد داد؛ آن هم در روزهایی که نگاه غالب ساکنان آن به سیمای خوشنمای مقامات پاکستانی دوخته شده است.






