ده‌ها تن از فعالان حقوق بشری، چهره‌های سیاسی، مقام‌های ارشد حکومت پیشین، کاربران شبکه‌های اجتماعی، زنان و دختران معترض و نهادهای حقوق بشری به مناسبت ۸مارچ، روز همبسته‌گی جهانی زنان، از سیاست‌های طالبان در برابر زنان در افغانستان انتقاد کرده‌اند. حذف زنان از تمام حوزه‌های زنده‌گی جمعی، منع آموزش، تحصیل، کار، سفر و عدم مشارکت در قدرت و سیاست از موضوعات مشترک در بیانیه‌ها و سخنرانی‌ها افراد و نهادها به مناسبت ۸مارچ بوده است. بسیاری از فعالان حقوق بشری و جنبش‌های اعتراضی زنان، رفتارهای طالبان در قبال زنان را مصداق جنایت علیه بشریت و آپارتاید جنسیتی دانسته و خواهان به محاکمه کشاندن رهبران طالبان در دادگاه‌های بین‌المللی شده‌اند. برخی از زنان و دختران در ۸مارچ آواز خواندند و به روی عکس رهبران طالبان کفش پرتاب کردند یا با دیوارنگاری و شیوه‌های گوناگون حضور خود را در اجتماع نشان داده و به سیاست‌های تبعیض‌آمیز طالبان اعتراض کرده‌اند. زنان و دختران معترض گفته‌اند که نباید از رژیم سرکوب‌گر و زن‌ستیز طالبان حق مطالبه کرد.
ده‌ها تن از زنان و دختران، جنبش‌های اعتراضی زنان، نهادهای حقوق بشری، چهره‌های سیاسی، مقام‌های ارشد حکومت پیشین و کاربران شبکه‌های اجتماعی به اشکال مختلف نسبت به محدودیت‌های طالبان در برابر زنان به مناسبت ۸ مارچ واکنش نشان داده‌اند. در این گزارش تنها به محتوای کلی واکنش‌ها پرداخته شده و به عنوان نمونه از برخی اعتراضات چهره‌ها و نهادها نام برده شده است. در این میان، برجسته‌ترین و شدیدترین اعتراضات را زنان و دختران معترض در قبال سیاست‌های طالبان داشته‌اند که هر نوع مطالبه‌گری از رژیم طالبان را به معنای مشروعیت بخشیدن به حاکمیت استبدادی این گروه می‌دانند.
واکنش‌های زنان و دختران
در کنار واکنش‌های جنبش‌های اعتراضی زنان، فعالان در عرصه‌های مختلف اجتماعی و برخی از دختران و زنان با رقص، آوازخوانی و پرتاب کفش به تصاویر رهبر طالبان، واکنش خود را نسبت به سیاست‌های زن‌ستیزانه طالبان ابراز کرده‌اند. یکی از زنان در کابل ویدیویی از رقص اعتراضی خود ارسال کرده است که در آن همزمان آواز می‌خواند.
یک دختر جوان با پوشیدن کلا و لنگی در اعتراض به سیاست‌های زن‌ستیزانه طالبان، ویدیویی منتشر کرده است. او می‌گوید که به عنوان یک «رقصنده و خواننده»، از تمامی حقوق انسانی خود توسط طالبان محروم شده و دیگر مجال نفس کشیدن برایش نمانده است. این خواننده جوان در ویدیویی که از خود منتشر کرده، می‌گوید: «این تنها یک ویدیو نیست، بلکه فریادی است برای زنانی که صدای‌شان خاموش شده، امیدی است برای آنانی که در تاریکی ظلم گرفتارند، و ادای احترامی است به زنانی که برای آزادی و برابری ایستاده‌اند.
این گروه در حال حاضر متشکل از چهار دختر و یک پسر هستند. آنان ابراز امیدواری می‌کنند که فعالیت‌های‌شان نه‌تنها اعتراضی بر ضد وضع موجود باشد، بلکه تلنگری برای وجدان‌های بیدار و جرقه‌ای برای تغییر در جامعه شود. اعضای این گروه می‌گویند که در مناطق دورافتاده از شهر، به رسم اعتراض می‌رقصند و آواز می‌خوانند. با این کار، نه‌تنها هنر خود را به نمایش می‌گذارند، بلکه با آن علیه سرکوب‌های طالبان مبارزه می‌کنند.
همزمان، شماری از زنان و دختران در اعتراض به محدودیت‌هایی که طالبان علیه زنان اعمال کرده‌اند، به سمت تصاویری از رهبران طالبان کفش پرتاب کرده و شعار «مرگ بر طالبان» سر دادند. آنان از جامعه جهانی خواستند که در برابر سیاست‌های سرکوبگرانه طالبان ایستاده‌گی کرده و برای پایان دادن به این وضعیت اقدام کنند.
واکنش نهادهای حقوق بشری
سازمان عفو بین‌الملل به مناسبت ۸ مارچ، روز همبسته‌گی جهانی زنان، از عملکرد جامعه جهانی در قبال نقض حقوق زنان در افغانستان انتقاد کرده و گفته است که بیانیه دادن کافی نیست و باید اقداماتی ملموس برای حمایت از حقوق زنان در سطح جهانی انجام شود. این سازمان تاکید کرده که جهان نمی‌تواند از محدودیت‌ها و محرومیت‌های زنان در افغانستان چشم‌پوشی کند. به گفته این سازمان، هم اکنون ۱.۴ میلیون دختر در افغانستان از آموزش محروم شده‌اند. عفو بین‌الملل افزوده که صدای زنان افغانستان خاموش شده و آنان از آزادی‌های بنیادی خود محروم شده‌اند.
همچنان ریچارد بنت، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد در مورد وضعیت حقوق بشر افغانستان، به مناسبت ۸ مارچ نوشته است: «در روز همبسته‌گی جهانی زنان، ما قدرت، شجاعت، برابری و دستاوردهای زنان در همه‌جا، به ویژه در افغانستان را جشن می‌گیریم. من برای آینده‌ای بهتر در کنار آن‌ها ایستاده‌ام. با هم برمی‌خیزیم، در روز جهانی زنان، مردان [در کنار] زنان می‌ایستند.» او افزوده که به مستندسازی بدرفتاری طالبان با زنان زندانی ادامه خواهد داد.
دیدبان حقوق بشر به مناسبت ۸ مارچ، روز همبسته‌گی جهانی زنان اعلام کرده است که زنان افغانستان باوجود سرکوب‌های طالبان، به مبارزه برای دستیابی به حقوق خود ادامه می‌دهند. این سازمان بر حمایت از زنان در افغانستان در برابر محدودیت‌های طالبان و ایجاد فضای امن و قانونی برای روند پناهنده‌گی آن‌ها تاکید کرده است. دیدبان حقوق بشر همچنان به دستاوردهای زنان معترض افغانستان اشاره کرده و از جمله به اقدام چهار کشور برجسته اروپایی برای کشاندن طالبان به دادگاه کیفری بین‌المللی و درخواست دادستان این دادگاه برای بازداشت رهبر طالبان به اتهام جنایت علیه بشریت اشاره کرده است.
به ادامه واکنش‌ها، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو) اعلام کرده که محدودیت‌های طالبان تا کنون حدود ۱.۵ میلیون دانش‌آموز دختر را تحت تاثیر قرار داده است. یونسکو هشدار داده که در صورت ادامه این محدودیت‌ها تا سال ۲۰۳۰، شمار دخترانی که از آموزش محروم خواهند شد به بیش از چهار میلیون تن خواهد رسید. این سازمان افزوده که این عقب‌گرد نگران‌کننده در حالی رخ می‌دهد که افغانستان پس از دهه‌ها پیشرفت، اکنون شاهد نابودی دستاوردهای آموزشی زنان است. یونسکو همچنان نشستی را در پاریس درباره وضعیت زنان در افغانستان و یافتن راه‌های بدیل برای آموزش دختران برگزار کرده است.
دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما)، بار دیگر از طالبان خواست تا محدودیت‌های اعمال‌شده خود بر زنان را در افغانستان لغو کند. رزا اوتونبایوا، رییس یوناما، تاکید کرده است که «ملل متحد در افغانستان در همبسته‌گی کامل با زنان و دختران افغانستان می‌ایستد.»
واکنش جبه‌های ضد طالبان و چهره‌های سیاسی
جبهه آزادی افغانستان به مناسبت هشتم مارچ از جامعه جهانی خواسته است تا آپارتاید جنسیتی در افغانستان را به رسمیت بشناسد. این جبهه تاکید کرده که طالبان در سه‌و‌نیم سال گذشته به‌طور سیستماتیک حقوق اساسی زنان را سلب کرده‌اند و وضعیت زنان در افغانستان به حدی وخیم است که در سطح جهانی بی‌سابقه است. این جبهه همچنان با انتقاد از سکوت جامعه جهانی هشدار داده که اگر این روند ادامه یابد، زن‌ستیزی به یک فرهنگ تبدیل خواهد شد و تاثیرات منفی آن به‌طور جهانی گسترش خواهد یافت.
دکتر رنگین دادفر سپنتا، مشاور پیشین شورای امنیت افغانستان و وزیر خارجه سابق، زنان افغانستان را «پیشگامان مبارزه رهایی‌بخش مردم» خواند و بر ادامه مبارزات آنان برای آزادی و برابری تاکید کرده است. او در ایکس نوشت: «در چنین روزی باید از مبارزات دلیرانه زنان کشور ما برای رهایی و برابری در میهنی آزاد یاد کنیم و در برابر آن سر فرود آریم.»
رحمت‌الله نبیل، رییس عمومی امنیت ملی حکومت سابق افغانستان، ۸مارچ را برای زنان در افغانستان «زخم باز، امید خاموش» تشبیه کرده است. او نوشته است: «روز جهانی زن در سراسر جهان، زنان با گل و لبخند گرامی داشته می‌شوند، اما در افغانستان، این روز را باید با اشک نوشت، با بغض فریاد زد، با درد حک کرد. اینجا هشتم مارچ نه روز تجلیل، که روز تحقیر، گرسنه‌گی، و مرگ خاموش زنان است.»
آقای نبیل نوشته است: «زنی که دیروز معلم بود، امروز پشت درهای بسته، خاطرات سوخته‌اش را مرور می‌کند. دختری که روزی با امید به مکتب می‌رفت، حالا به دری قفل‌شده چشم دوخته و بیم آن را دارد که مبادا هرگز برایش باز نشود. مادرانی که شب‌ها با چشمان خسته به سقف‌های سرد و سیاه خیره می‌شوند، با وحشتی که مبادا این تاریکی برای آن‌ها و دخترانشان همیشه‌گی شود.»
وضعیت زنان در گزارش‌های سازمان ملل متحد
سازمان ملل متحد در ۱۳ آگست ۲۰۲۴ در گزارشی گفته است که طالبان زنان را از زنده‌گی عمومی حذف کرده و بحران سلامت روانی را تشدید کرده است. به گفته این سازمان، نزدیک به ۷۰ درصد از زنان بین ماه‌های اپریل تا جون افزایش شدید اضطراب، انزوا و افسرده‌گی را تجربه کرده‌اند. این گزارش که از طریق نظرسنجی و مصاحبه با ۵۹۲ زن در ۲۲ ولایت تهیه شده، نشان می‌دهد که ۶۸ درصد از زنان وضعیت روانی خود را «بد» یا «بسیار بد» ارزیابی کرده‌اند و ۸ درصد گفته‌اند که دست‌کم یک زن یا دختر دیگر را می‌شناسند که اقدام به خودکشی کرده است.
آلیسون دیویدیان، نماینده سازمان زنان ملل متحد در افغانستان، در این زمینه گفته است که سیاست‌های محدودکننده طالبان تاثیرات بلندمدتی بر نسل‌های آینده خواهد داشت. او به طور خاص اشاره کرده که محرومیت ۱.۱ میلیون دختر از آموزش و محرومیت ۱۰۰ هزار زن از دانشگاه ممکن است به افزایش ۴۵ درصدی زایمان‌های زودهنگام و افزایش ۵۰ درصدی مرگ‌ومیر مادران تا سال ۲۰۲۶ منجر شود.
گفتنی است که ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، به مناسبت ۸ مارچ، روز همبسته‌گی جهانی زنان، ادعا کرده که حقوق زنان در افغانستان در چارچوب احکام اسلامی تامین شده است. او مدعی شده که حقوق زن در «جامعه اسلامی» نسبت به کشورهای غربی تفاوت دارد.
