به مناسبت سومین سال‌روز فروپاشی دولت پیشین افغانستان و تسلط مجدد طالبان، زنان و دختران در افغانستان با ابراز نگرانی شدید از ادامه وضعیت اسفبار و محرومیت کامل از سپهر حوزه جمعی، طالبان را متهم به نقض گسترده حقوق بشری کرده‌اند. زنان و دختران با راه‌اندازی برنامه‌های اعتراضی در داخل و خارج از کشور، خواستار سرنگونی رژیم طالبان و به‌رسمیت‌شناسی آپارتاید جنسیتی در افغانستان شده‌اند. آنان از جامعه جهانی و نهادهای بین‌المللی خواسته‌اند که پای طالبان را به محاکم بین‌المللی بکشانند و از این گروه حمایت مالی نکنند. همزمان، رییس کمیته روابط خارجی مجلس نماینده‌گان امریکا گفته که طالبان به صورت خشونت‌آمیز، سیستماتیک و غیرانسانی مردم را شکنجه می‌کنند. او تاکید کرده که مردم افغانستان زیر مشت آهنین رژیم «تروریستی طالبان» رنج می‌برند. همچنان وزیر خارجه آلمان گفته که «رژیم غیرانسانی طالبان» افغانستان را زندانی برای زنان ساخته است. مجله تایم گفته که رهبران طالبان باید به‌خاطر نقض حقوق زنان در دادگاه‌های بین‌المللی محاکمه شوند.
واکنش زنان و دختران
جنبش‌های اعتراضی و شمار زیادی از زنان و دختران در داخل و خارج از افغانستان با راه‌اندازی تظاهرات گسترده، خواستار به‌رسمیت‌شناسی آپارتاید جنسیتی اعمال شده از سوی طالبان در افغانستان شده‌اند.
این زنان با انتشار اعلامیه‌ها و نوارهای تصویری جداگانه گفته‌اند که طالبان هیچ «نسبتی با بدنه اجتماعی، واقعیت‌های عینی و مطالبات مدنی مردمی افغانستان معاصر ندارند» و هر نوع تعامل با این گروه به معنای تداوم حاکمیت «تروریستی» در افغانستان است.
زنان و دختران در داخل کشور با راه‌اندازی برنامه‌های اعتراضی در فضای سربسته، و شهروندان کشور در خارج با حضور در خیابان‌ها طالبان را به انسان‌زدایی، تبعیض ساختارمند علیه نیروهای مخالف خود به‌ویژه زنان و دگرباشان جنسی متهم کرده‌اند. آنان مدعی‌اند که طالبان مرتکب جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت شده‌اند و جهان باید حمایت مالی خود را از این گروه قطع کند و نیز به رژیم طالبان با وضع تحریم‌های هدف‌مند اجازه تداوم حاکمیت در کشور ندهد.
پروانه ابراهیم‌خیل نجرابی، یکی از فعالان حقوق زن، در واکنش به سه‌ساله‌گی سقوط افغانستان به‌دست طالبان، به ۸صبح می‌گوید: «۱۵ آگست تاریخ شوم در تقویم افغانستان است، تاریخی که مردم افغانستان دو دستی به گروه تروریستی طالبان تسلیم داده شدند و این گروه آپارتاید جنسیتی را بالای زنان تحمیل کرد. در حال حاضر بیش از ۱۶ میلیون زن مورد خشونت و حذف سیستماتیک از جامعه قرار دارند.» او همچنان تاکید می‌کند که سقوط افغانستان به دست طالبان، تنها سقوط کشور نبود، بلکه سقوط «وجدان‌ها» در رأس دولت قبلی بود.
واکنش جریان‌های سیاسی ضدطالبان
حزب جمعیت اسلامی، به رهبری صلاح‌الدین ربانی، در بیانیه‌ای نوشته است: «در مدت سه سال گذشته مردم افغانستان دشوارترین شرایط را سپری کردند، اما زمینه اندک‌ترین مشروعیت را برای تسلط غاصبانه طالبان بر کشور فراهم نساختند.»
همچنان جبهه مقاومت ملی افغانستان به مناسبت سومین سال‌روز سقوط افغانستان به دست طالبان گفته که حضور این گروه در کشور، تهدید جدی برای کشورهای همسایه و منطقه محسوب می‌شود. این جبهه با انتشار بیانیه‌ای گفته که طالبان مرتکب جنایت علیه بشریت و ترویج افراط‌گرایی شده‌اند. به گفته این جبهه، طالبان با ایجاد مدارس تکفیری و جابه‌جایی گروه‌های تروریستی در افغانستان، روابط کشور را با همسایه‌ها و منطقه به خطر انداخته‌اند.
در بیانیه این جبهه آمده است: «غصب قدرت توسط طالبان در کشور باعث شد تا جریان‌های متعدد نظامی، سیاسی و مدنی به شمول جنبش‌های فعال زنان علیه طالبان در داخل و بیرون کشور ایجاد شده و به مبارزه علیه این گروه ستم‌گر بپردازند.»
جبهه آزادی افغانستان گفته که برای تغییر شرایط و رهایی مردم از چنگ طالبان، هیچ راهی جز مبارزه همه‌جانبه با این گروه وجود ندارد. این جبهه افزوده که زمان «انسجام، همگرایی و همسویی میان تمام جریان‌ها و نیروهای ضدطالبان» فرا رسیده است.
در بیانیه این جبهه آمده است: «محتسبان مسلح طالبان زیر نام امر به معروف و نهی از منکر عزت و عفت زنان و وقار و حیثیت مردان افغانستان را در روز روشن تحقیر و اهانت می‌کنند و دست‌های کثیف ملیشه‌های بدنام طالب در دخمه‌ها و شکنجه‌گاه‌های این گروه به تجاوز، شکنجه و تعرض به زنان و دختران شجاع، آگاه و مبارز افغانستان که حق انسانی‌شان را مطالبه کرده‌اند، آلوده شده است.»
محمد محقق، رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان، در بیانیه‌ای هشدار داده که اگر طالبان به خواست‌های مردم افغانستان تمکین نکنند، جنگ با این گروه «اجتناب‌ناپذیر» است.
حزب ملی آزادی افغانستان به رهبری رحمت‌الله نبیل گفته که اگر طالبان به خواست‌های ملی و بین‌المللی تن ندهند، قیام ملی علیه این گروه امر ضروری است. به گفته این حزب، طالبان «گروه استخباراتی» است و به نیابت از شماری از کشورهای «مغرض و سازمان‌های تروریستی» بر سرنوشت مردم افغانستان حاکم شده و هزاران جنایت را زیر نام شریعت اسلامی بر مردم تحمیل کرده است.
همچنان «انجمن دیپلماتان جمهوری اسلامی افغانستان» گفته که ادامه تسلط غیرمشروع طالبان بر افغانستان، امنیت منطقه و جهان را با تهدید مواجه کرده است. این انجمن افزوده که طالبان برای مردم افغانستان یک فاجعه تاریخی را رقم زده‌اند و محدودیت‌های دست‌وپاگیری علیه زنان وضع کرده‌اند.
در بیانیه این انجمن آمده است: «در کشور هیچ حاکمیت قانون وجود ندارد. زندان‌های طالبان از نیروهای اسبق امنیتی، مدافعین حقوق بشری و زنان مبارز افغانستان پر است و در نبود حکومت مشروع، قلمرو کشور به یک منطقه امن برای گروه‌های تروریستی تبدیل شده است.»
واکنش‌های بین‌المللی
مایکل مکال، رییس کمیته روابط خارجی مجلس نماینده‌گان امریکا، روز پنج‌شنبه، ۲۵ اسد، به مناسبت سومین سال‌گرد تسلط طالبان بر افغانستان، با انتشار بیانیه‌ای گفته است که مردم افغانستان زیر «مشت آهنین رژیم تروریستی طالبان» رنج می‌برند. به گفته او، «خروج خودسرانه امریکا» طالبان را جسور کرده و به آنان اجازه داده تا افغانستان را به پناهگاه امن تروریست‌ها تبدیل کنند. او افزوده که حکومت بایدن بدون اطمینان از رعایت شرایط توافق‌نامه دوحه توسط طالبان، به صورت «خودسرانه» از افغانستان خارج شد. مکال تصریح کرده که افغانستان همچنان پناهگاه گروه‌های تروریستی است و سیف‌العدل، رهبر القاعده، از جنگ‌جویان این شبکه خواسته تا برای آموزش به افغانستان بروند. به گفته او، طالبان افزون بر پناه دادن به «سازمان‌های تروریستی دوست خود»، در مبارزه با داعش خراسان نیز ناتوان بوده‌اند. او تاکید کرده که توانایی ایالات متحده برای جمع‌آوری اطلاعات در مورد گروه‌های تروریستی در افغانستان کاهش یافته است.
آقای مکال افزوده که یکی از شرایط توافق‌نامه دوحه میان امریکا و طالبان «حمایت از حقوق زنان» است. در بیانیه او آمده است که طالبان مرتکب نقض فاحش حقوق بشر شده‌اند و به صورت خشونت‌آمیز، سیستماتیک و غیرانسانی مردم را بازداشت، شکنجه و تنبیه بدنی کرده و نیز مرتکب قتل‌های فراقانونی شده‌اند. به گفته او، طالبان با وضع محدودیت‌های گسترده، زنان را از جامعه حذف کرده‌اند.
انالنا بئربوک، وزیر خارجه آلمان، با انتقاد شدید از طالبان گفته است که «رژیم غیرانسانی طالبان» آرزوی میلیون‌ها زن و دختر را در افغانستان نابود کرده و نمی‌گذارد آنان «به‌عنوان زن» زنده‌گی کنند. به گفته او، زنان و دختران در افغانستان در «زندان خانه‌گی» به‌سر می‌برند. او افزوده که «طالبان با جهان‌بینی رادیکال اسلامی، حقوق انسانی زنان را به‌طور شدید و منظم نقض کرده‌اند.» به گفته او، اگر طالبان به تعهدات بین‌المللی افغانستان عمل نکنند، این کشور «به جمع ملل جهان باز گشته نمی‌تواند.»
از سوی دیگر، ملنی جولی، وزیر خارجه، احمد حسین، وزیر توسعه بین‌المللی و مارک میلر، وزیر مهاجرت کانادا، در بیانیه مشترک گفته‌اند که پس از تسلط طالبان بر افغانستان، زنان و دختران در این کشور در خانه‌های خود زندانی شده‌اند. به گفته آنان، حضور گروه‌های تروریستی در افغانستان تحت کنترل طالبان، برای امنیت منطقه و جهان خطرناک است. این مقام‌های کانادایی افزوده‌اند که دستاوردهای دو دهه گذشته (دموکراسی، حقوق بشر و آموزش) در افغانستان از بین رفته است. آنان همچنان تاکید کرده‌اند که «افغانستان بار دیگر به پناهگاه امن گروه‌های تروریستی تبدیل شده است و این پیامدهای وحشت‌ناکی برای ثبات و امنیت افغانستان، منطقه و جهان دارد.»
بنایفر نوروجی، رییس بنیاد جامعه باز، نیز در مجله تایم نوشته که زمان آن فرا رسیده تا رهبران طالبان به دلیل نقض شدید حقوق زنان، به دادگاه بین‌المللی لاهه کشانده شوند. به گفته او، این اقدام به ایجاد فشار بر طالبان برای رعایت حقوق بشر کمک می‌کند.
نوروجی در مقاله‌اش که روز پنج‌شنبه، ۲۵ اسد، نشر شده، به بررسی وضعیت افغانستان از جمله محدودیت‌های آموزشی، تحصیلی و شغلی زنان و مجازات‌های بدنی پرداخته است. او در این مقاله نوشته است: «طالبان می‌توانند پاسخ‌گو باشند. این گروه شبه‌نظامی مسوول برخی از جدی‌ترین موارد نقض قوانین کیفری بین‌المللی است. همان طور که دادگاه کیفری بین‌المللی حکم بازداشت پوتین و پنج مقام ارشد دولتی و نظامی روسیه را صادر کرد، می‌تواند همین کار را با رهبران طالبان نیز انجام دهد.»
این واکنش‌ها در حالی صورت می‌گیرد که طالبان ۲۴ اسد را «روز فتح» نامیده‌اند و این روز را با رژه سلاح‌های برجامانده از امریکا، در پایگاه هوایی بگرام جشن گرفتند و از جامعه جهانی خواستند که راه تعامل با آنان را در پیش گیرد. اما مخالفان طالبان ۲۴ اسد ۱۴۰۰ را «روز سیاه» در تاریخ افغانستان دانسته و خواستار سرنگونی رژیم طالبان شده‌اند.
طالبان در حالی سخن از فتح و پیروزی می‌زنند که خبرگزاری فرانسه گزارش داده که حدود یک سوم جمعیت افغانستان غذای‌شان «نان و چای» است. سازمان ملل و بانک جهانی نیز از رکود اقتصادی در سال‌های پیش رو در افغانستان هشدار داده‌اند.
