حذف زبان اوزبیکی از تابلوی دانشگاه جوزجان توسط طالبان واکنش‌های گسترده‌ای برانگیخته است. شماری از مقام‌های ارشد حکومت پیشین، فعالان سیاسی و مدنی این اقدام طالبان را تبعیض‌آمیز و مغایر با اصول همزیستی و تنوع فرهنگی و زبانی در کشور دانسته و این گروه را به انحصارگرایی و حذف سیستماتیک ارزش‌های فرهنگی و قومی متهم کرده‌اند. آنان تاکید کرده‌اند که طالبان در صدد نابودی نشانه‌های زیست مسالمت‌آمیز اقوام در افغانستان هستند.
پس از آن که طالبان واژه اوزبیکی «بیلیم یورتی» را از لوحه دانشگاه ولایت جوزجان حذف کردند، اکثریت ترک‌تباران، فرهنگیان و سیاست‌مداران سایر اقوام واکنش جدی نشان دادند و طالبان را به حذف ارزش‌های قومی، زبانی و فرهنگی دیگر اقوام و مردم کشور متهم کردند.
مارشال عبدالرشید دوستم، معاون اول ریاست جمهوری پیشین، در واکنش به حذف زبان اوزبیکی از لوحه دانشگاه جوزجان گفته که این اقدام طالبان، چهره تبعیض‌آمیز آنان را آشکارتر ساخته است. به گفته او، چنین اقداماتی توهین به هویت و فرهنگ اقوام ترک‌تبار کشور است و زخمی تازه بر پیکر وحدت مردم افغانستان وارد می‌کند.
معاون ریاست جمهوری پیشین همچنین طالبان را به قوم‌گرایی و تلاش برای حذف زبان‌ها و فرهنگ‌های غیرپشتون متهم کرده و گفته که مردم افغانستان از رفتارهای نفرت‌افزای این گروه خشمگین‌اند. او افزوده است که سلطه طالبان گذراست، اما لکه‌های تبعیض و نفرت قومی که برجای می‌گذارند، به آسانی از تاریخ افغانستان پاک نخواهد شد.
شورای عالی مقاومت ملی برای نجات افغانستان با انتشار اعلامیه‌ای، اقدام طالبان در حذف زبان اوزبیکی از تابلو رسمی دانشگاه جوزجان را «تبعیض‌آمیز، ضدملی و مغایر با اصول همزیستی» دانسته و به شدت محکوم کرده است. در این اعلامیه آمده است که زبان اوزبیکی، در کنار فارسی و پشتو، یکی از زبان‌های رسمی، تاریخی و ریشه‌دار افغانستان است و جایگاه آن در قانون اساسی و حافظه جمعی مردم تثبیت شده است. شورا تاکید کرده است که هرگونه تلاش برای حذف یا تضعیف زبان‌های ملی، اقدامی آشکار برای ایجاد تفرقه قومی و ضربه زدن به وحدت ملی است.
عزیزالله ارال، یکی از نویسنده‌گان، در واکنش به این اقدام طالبان می‌گوید که زبان اوزبیکی بخشی مهم از موزاییک تاریخی افغانستان و سنگ بنای فرهنگ و تمدن این منطقه است. به گفته او، برداشتن و تخریب لوحی که بر دروازه ورودی مرکز علمی جوزجان به زبان اوزبیکی نوشته شده، نه‌تنها بی‌اعتنایی به یک نوشته نیست، بلکه تاثیرات منفی و منجمدکننده‌ای بر علم، معرفت و حقیقت فرهنگی دارد. او تاکید می‌کند: «این اقدام، حتا اگر به‌عنوان یک تصمیم رسمی مطرح شود، از نظر محتوا و ماهیت، بی‌احترامی به زبان اوزبیکی، جایگاه تاریخی مردم و تمایلات هم‌جهتی آنان است.»
آقای ارال می‌افزاید: «لوح دروازه ورودی مرکز علمی، یک تخته ساده نبود. این لوح نماد وفاداری مردم اوزبیک به علم، فرهنگ و معرفت و نماد احترام به سرزمین‌شان بود. برداشتن آن تنها از بین بردن یک تخته نیست، بلکه نشانه‌ای از تخریب یک سیستم فرهنگی و اجتماعی است. هر کسی که این اثر را تخریب کند، نسبت به افراد و نهادها نیز بی‌احترامی و بی‌اعتمادی نشان داده است. حقیقت این است که جایگاه لوح به زبان اوزبیکی هیچ خطری نداشت. برعکس، این لوح نماد همزیستی، هم‌جهتی و تمدن چندزبانه بود. برداشتن آن نه‌تنها معنای آن را کاهش می‌دهد، بلکه پرسش‌های زیادی برمی‌انگیزد.»
فهیم کارگر، فعال سیاسی، نوشته است: «زبان اوزبیکی نه‌تنها میراث فرهنگی و تاریخی مردم افغانستان، بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت ملی ماست. حذف آن از لوحه دانشگاه جوزجان توهینی آشکار به مردم و فرهنگ این سرزمین است. چنین اقداماتی ریشه در تفکر طالبانی دارد؛ تفکری که همواره دشمن آگاهی، تنوع و همزیستی مسالمت‌آمیز بوده است.»
سمیع حامد، شاعر، نویسنده و مشاور ریاست‌جمهوری پیشین، در واکنش به این اقدام طالبان نوشته است: «تا نتوانیم حاکمیت شهروندی را بر پا کنیم و قانون زبان‌ها را جاری؛ این فاجعه دنباله خواهد داشت. طالب و نا طالب حاکم خواهند کوشید پرچم زبان خود را برافرازاد. تنها و تنها یک حاکمیت شهروندمحور گوناگونی زبانی را گرامی می‌دارد. هر زبان این سرزمین، زبان ماست و باید فرصت و فضای مناسب برای بالش داشته باشد. در لوحه به ظاهر زبان اوزبیکی حذف شده است اما در عمل هم زبان اوزبیکی حذف شده است هم پارسی « دری وری» شده است.»
عنایت‌الله بابر فرهمند، معاون شورای عالی مصالحه حکومت پیشین، نیز نوشته است که حذف زبان اوزبیکی از لوحه دانشگاه جوزجان، نه‌تنها بی‌توجهی به تنوع فرهنگی و زبانی در افغانستان را نشان می‌دهد، بلکه زنگ خطری برای هویت ملی و فرهنگی اقوام گوناگون این سرزمین است.
آقای فرهمند نوشته است: «حذف زبان اوزبیکی، که یکی از زبان‌های رسمی و مهم کشور است، می‌تواند به ایجاد شکاف‌های عمیق‌تر میان اقوام و تضعیف احساس همبسته‌گی در جامعه منجر شود. فعالان اجتماعی به درستی تاکید می‌کنند که چنین سیاست‌هایی نه‌تنها هویت‌های فرهنگی و تنوع زبانی را تهدید می‌کند، بلکه بحران‌های اجتماعی و هویتی را نیز تشدید می‌نماید. در یک کشور چندقومیتی، احترام به زبان‌ها و فرهنگ‌های مختلف نه‌تنها ضروری است، بلکه می‌تواند به تقویت وحدت و همدلی میان اقوام کمک کند.»
شاه‌گل رضایی، عضو پیشین مجلس نماینده‌گان افغانستان، نوشته است: «برداشتن لوحه اوزبیکی از دانشگاه جوزجان تبعیض آشکار، بی‌احترامی به حقوق مردم و نادیده گرفتن تنوع فرهنگی و زبانی است. سیاست حذف و انکار در طول تاریخ مانع اصلی توسعه کشور و نظام مبتنی بر عدالت و حقوق برابر شهروندی بوده و سبب شده است که افغانستان از کاروان تمدن بشری عقب بماند.»
داوود ناجی، رییس کمیته سیاسی جبهه آزادی افغانستان، نوشته است: «حذف زبان اوزبیکی از تابلو دانشگاه جوزجان، عریان‌ترین شکل تبعیض و نابرابری است. ترک‌تباران افغانستان کارنامه درخشانی در سازنده‌گی و همگرایی دارند و زبان اوزبیکی بخشی از فرهنگ مشترک این سرزمین است. این اقدام طالبان اما مایه تعجب نیست، زیرا ماهیت این گروه همین است.»
از سوی دیگر، شماری از کاربران اوزبیک‌زبان، اعضای اوزبیک‌تبار طالبان را به بی‌صلاحیتی و سمبولیک بودن در صفوف این گروه متهم کرده‌اند. آنان گفته‌اند که این اعضا حتا قادر نیستند از هویت و زبان خود در رژیم طالبان که برای آن جنگیده‌اند، دفاع کنند. این کاربران همچنین از سکوت فرماندهان و مقام‌های ارشد اوزبیک‌تبار طالبان در ساختار رژیم به‌شدت انتقاد کرده و حضور آنان را بی‌تفاوت و صرفاً نمایشی خوانده‌اند.
این واکنش‌ها در حالی صورت می‌گیرد که طالبان طی بیش از چهار سال گذشته، واژه دانشگاه را از تمام دانشگاه‌ها حذف کرده و به‌جای آن واژه پشتویی «پوهنتون» را جایگزین کرده‌اند و دانشگاه را واژه‌ای بیگانه خوانده‌اند.
یافته‌های یک گزارش تحقیقی روزنامه ۸صبح از دانشگاه تخار نیز نشان می‌دهد که کمال‌الدین منیب، رییس طالبان برای دانشگاه این ولایت، در ماه دلو ۱۴۰۲ دستور داده بود مکتوب‌های این نهاد از زبان فارسی به پشتو تبدیل شود و هیچ‌کس حق استفاده از واژه‌های فارسی مانند دانشگاه، دانشکده و دانشجو را نداشته باشد. او همچنین بیش از ۱۷ تن از کارمندان این نهاد را به‌دلیل کاربرد واژه‌های فارسی برکنار و افراد وابسته به خود را جایگزین آن‌ها کرده بود.
