استفاده از ظروف یکبارمصرف در کابل در سالهای اخیر افزایش یافته و این ظروف، بهویژه در محافل، رستورانتها و مراسم مختلف، جای ظروف چندبارمصرف را گرفتهاند. شماری از باشندهگان کابل میگویند که سهولت استفاده و صرفهجویی در وقت، از عوامل اصلی رویآوردن مردم به این ظروف است. آنان میافزایند که استفاده گسترده از ظروف یکبارمصرف، در کنار آسانکردن پذیرایی و توزیع غذا، حجم زبالههای پلاستیکی و فومی را نیز در سطح شهر افزایش داده است. به گفته آنان، بخش زیادی از این ظروف پس از استفاده در کوچهها، جویها و کنار جادهها رها میشوند و جمعآورینشدن آنها به افزایش زباله در سطح شهر انجامیده است.
باشندهگان کابل در گفتوگو با روزنامه ۸صبح میگویند ادامه این روند میتواند آلودهگی محیطزیست و منابع آب را بیشتر کند. آنان خواهان جمعآوری منظم زبالهها و توجه بیشتر به استفاده از ظروف قابل استفاده مجدد هستند.
در گذشته، در مراسم بزرگ در افغانستان بیشتر از ظروف چینی و نیکلی استفاده میشد؛ اما اکنون ظروف یکبارمصرف در بسیاری از محافل و حتا برخی رستورانتها و محلهای عرضه غذا جای این ظروف را گرفتهاند.
قسیم، یکی از باشندهگان کابل، میگوید سهولت استفاده از ظروف یکبارمصرف باعث شده است این ظروف در محافل بزرگ و رستورانتها بیشتر استفاده شوند. او میافزاید که در محافل بزرگ، این ظروف روند توزیع غذا را سریعتر کرده و پس از پایان مراسم نیز نیازی به جمعآوری و شستن آنها نیست. به گفته قسیم، در کنار این سهولت، بخشی از ظروف یکبارمصرف پس از جمعآوری قابلیت بازیافت دارد؛ اما بخش دیگر آن پس از استفاده به زباله تبدیل میشود.
این باشنده کابل میگوید: «ظروف یکبارمصرف نیاز به شستن و نگهداری ندارند و پس از استفاده، بدون دردسر دور انداخته میشوند. به همین دلیل، مردم در محافل و جاهایی که نیاز باشد، بیشتر از این ظروف استفاده میکنند. بزرگترین خوبی آن این است که یکبار استفاده میشود و دیگر نیازی به شستن ندارد؛ در حالی که ظروف چینی و نیکلی پس از هر بار استفاده باید شسته و برای استفاده دوباره آماده شوند. از سوی دیگر، ظروف یکبارمصرف را میتوان پس از استفاده دور انداخت و بخشی از آنها نیز قابل بازیافت است. در برخی رستورانتها و آشپزخانههای تهیه غذا نیز برای آسانشدن کار و صرفهجویی در وقت از این ظروف استفاده میشود.»
اسما، یکی دیگر از باشندهگان کابل، از افزایش استفاده از ظروف یکبارمصرف و نبود مدیریت مناسب زبالههای ناشی از آن در این شهر شکایت دارد. او میافزاید که بسیاری از مردم بهدلیل سهولت استفاده، هنگام خرید و مصرف این ظروف به پیامدهای آن برای محیطزیست توجه نمیکنند. به گفته اسما، افزایش آگاهی خانوادهها درباره پیامدهای این مواد و استفاده از گزینههای کمضررتر میتواند از میزان آلودهگی محیطزیست و صحی آن بکاهد.
این باشنده کابل میگوید: «مردم ما بسیار از ظروف یکبارمصرف استفاده میکنند، اما بیشتر به سهولت آن توجه دارند و به پیامدهایش فکر نمیکنند. بعد از استفاده، این ظروف را در جویها، کوچهها و هر جای دیگر رها میکنند و همین باعث میشود محیط شهر آلوده شود. باید به خانوادهها درباره ضررهای این ظروف آگاهی داده شود. اگر مردم مجبور به استفاده از ظروف یکبارمصرف هستند، بهتر است از نوع کاغذی آن استفاده کنند؛ چون این ظروف در مقایسه با فوم و پلاستیک، آسیب کمتری به محیطزیست میرسانند و گزینه مناسبتری هستند.»
حلال، یکی دیگر از باشندهگان کابل، میگوید کیفیت ظروف یکبارمصرف و نحوه استفاده از آنها باید مورد توجه قرار گیرد. او میافزاید که این ظروف برای استفاده دوباره ساخته نشدهاند، اما شماری از مردم بهدلیل مشکلات اقتصادی، آنها را چندین بار استفاده میکنند؛ در حالی که این کار میتواند از نظر صحی مناسب نباشد. به گفته حلال، استفاده از ظروف باکیفیت و قابل استفاده مجدد، هم از میزان زبالههای پلاستیکی میکاهد و هم میتواند از نظر اقتصادی برای خانوادهها مناسبتر باشد.
او میگوید: «ظروف یکبارمصرف محیطزیست را آلوده میکنند و بسیاری از آنها بهسرعت تجزیه نمیشوند. متأسفانه افغانستان کشور فقیری است و بعضی مردم بهدلیل مشکلات اقتصادی، ظروف یکبارمصرف را چندین بار استفاده میکنند تا کاملاً از بین برود. من خودم دیدهام که بعضی افراد گیلاس یکبارمصرفی را که در آن قهوه خوردهاند، میشویند و دوباره استفاده میکنند؛ در حالی که این کار از نظر صحی درست نیست، چون این ظروف برای استفاده دوباره ساخته نشدهاند.»
در همین حال، شماری از پزشکان میگویند استفاده نادرست از برخی ظروف یکبارمصرف، بهویژه ظروف پلاستیکی و فومی، میتواند برای سلامت انسان پیامدهای منفی داشته باشد. آنان میافزایند که ریختن غذای داغ یا نوشیدنیهای گرم در برخی از این ظروف ممکن است باعث آزادشدن مواد کیمیایی و انتقال آنها به مواد غذایی شود. به گفته آنان، مردم هنگام استفاده از ظروف یکبارمصرف باید به نوع و کیفیت آنها توجه کنند و از ریختن غذا و نوشیدنیهای داغ در ظروف نامناسب خودداری کنند.
لمیا امین، یکی از پزشکان، میگوید استفاده گسترده از ظروف پلاستیکی و یکبارمصرف، بهویژه در تماس با حرارت، میتواند از نظر صحی نگرانکننده باشد. او میافزاید که نگهداری بوتلهای پلاستیکی در معرض نور مستقیم آفتاب و گرمای زیاد نیز میتواند باعث تغییر در ویژهگیهای مواد داخل آن شود. به گفته امین، استفاده از ظروف نامناسب برای غذاها و نوشیدنیهای گرم میتواند خطر انتقال مواد کیمیایی و آلودهگیهای میکروبی را افزایش دهد.
این پزشک میگوید: «زمانی که پلاستیک در معرض حرارت قرار میگیرد، ممکن است برخی مواد کیمیایی از آن آزاد شود که بر هورمونهای بدن تأثیر بگذارد. برای نمونه، بوتلهای آب معدنی اگر مدت طولانی زیر نور آفتاب یا در مکانهای بسیار گرم مانند کنار جادهها و پیش دکانها باقی بمانند، میتوانند از نظر صحی مشکلساز شوند.»
امین میافزاید: «توصیه ما این است که تا حد امکان از ظروف یکبارمصرف استفاده نشود و اگر استفاده میشود، غذای داغ و نوشیدنیهای گرم در آن ریخته نشود. استفاده از ظروف شیشهای برای نگهداری و مصرف غذا و نوشیدنی، گزینه مناسبتری است.»
سیدشاه گهرپور، آگاه محیط زیست، میگوید که استفاده بیرویه از پلاستیک، بهدلیل ارزانبودن و دسترسی آسان، در همه عرصههای زندهگی روزمره گسترش یافته است. به گفته او، این مواد نه تنها سلامت انسان، بلکه منابع طبیعی و محیط زیست را نیز با تهدید روبهرو کردهاند. او تأکید میکند که برای کاهش آسیبهای ناشی از پلاستیک، باید مصرف آن کاهش یافته و استفاده دوباره و بازیافت این مواد گسترش یابد.
گهرپور میگوید: «استفاده بیرویه از پلاستیک بهدلیل ارزانبودن و در دسترسبودن، در همه عرصههای زندهگی ما گسترش یافته است. براساس برخی تحقیقات، مایکروپلاستیکها وارد بدن انسان میشوند و میتوانند خطرات جدی برای سلامت انسان ایجاد کنند. پلاستیکها، بهویژه پلاستیکهای فومی، بیش از ۵۰۰ سال در طبیعت باقی میمانند و قابل تجزیه نیستند.»
براساس گزارشهای سازمانهای بینالمللی، افزایش تولید و مصرف پلاستیکهای یکبارمصرف به یکی از چالشهای مهم محیطزیستی در جهان تبدیل شده است. سالانه صدها میلیون تُن پلاستیک در جهان تولید میشود و بخش قابلتوجهی از محصولات پلاستیکی پس از یکبار استفاده دور انداخته میشوند. بسیاری از این مواد بهدلیل تجزیهپذیری پایین، برای مدت طولانی در محیط باقی میمانند و میتوانند به آلودهگی خاک و منابع آب منجر شوند.
در افغانستان نیز استفاده از ظروف یکبارمصرف در سالهای اخیر، بهویژه در شهرها و محافل بزرگ، افزایش یافته است؛ اما نبود مدیریت موثر زباله و محدودبودن روند تفکیک و بازیافت، نگرانیها درباره پیامدهای این مواد برای محیطزیست را افزایش داده است.
آمار دقیقی از میزان استفاده مردم از ظروف یکبارمصرف در کابل در دست نیست؛ اما این ظروف اکنون در بخشهای مختلف زندهگی روزمره، از جمله در غذاهای خیابانی، چای و قهوه، غذاهای گرم و حتا در مراسم ختم، خیرات و نذر، بهطور گسترده استفاده میشوند.
