شماری از کارشناسان محیط زیست و کشاورزی از افزایش جنگل‌زدایی در افغانستان به‌دلیل فقر، ناآگاهی و وابسته‌گی مردم به منابع طبیعی ابراز نگرانی می‌کنند. آنان می‌گویند که افزایش قطع بی‌رویه درختان در سال‌های اخیر، پوشش جنگلی کشور را با تهدید جدی روبه‌رو ساخته و پیامدهای ناگواری برای محیط زیست و زنده‌گی مردم در پی خواهد داشت. آنان می‌افزایند که ادامه این روند، خطر فرسایش خاک، گسترش بیابان‌زایی، کاهش منابع آب و افزایش آسیب‌پذیری در برابر تغییرات اقلیمی را تشدید می‌کند و جبران این خسارت‌ها به سال‌ها زمان نیاز خواهد داشت. به گفته آنان، فقر گسترده، بیکاری، نبود سوخت جایگزین و ضعف در مدیریت و حفاظت از منابع طبیعی از مهم‌ترین عوامل افزایش قطع جنگلات در کشور به شمار می‌رود.
این کارشناسان در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح تاکید می‌کنند که حفاظت از جنگلات تنها با اقدامات مقطعی امکان‌پذیر نیست، بلکه نیازمند برنامه‌ریزی درازمدت، توسعه منابع انرژی بدیل، افزایش آگاهی عمومی و حمایت از خانواده‌های آسیب‌پذیر است. از دید آنان، اگر برای کاهش وابسته‌گی مردم روستایی به چوب به‌عنوان سوخت و ایجاد راهکارهای بدیل اقدام‌های عملی روی دست گرفته نشود، روند تخریب جنگلات همچنان ادامه خواهد یافت و پیامدهای آن نسل‌های آینده را نیز متاثر خواهد ساخت. آنان باور دارند که احیای جنگلات، اجرای برنامه‌های گسترده درخت‌کاری، جلوگیری از قطع غیرقانونی درختان و سرمایه‌گذاری در بخش انرژی‌های جایگزین، از مهم‌ترین راهکارهای حفاظت از منابع طبیعی افغانستان است.
کارشناسان هشدار می‌دهند که ادامه تخریب جنگلات نه‌تنها تنوع زیستی و زیستگاه‌های طبیعی را تهدید می‌کند، بلکه با تشدید خشک‌سالی، کاهش منابع آب، افزایش سیلاب‌ها و آسیب به تولیدات زراعتی، امنیت غذایی و معیشت میلیون‌ها شهروند را نیز با خطر روبه‌رو خواهد کرد.
سیدمحمد سلیمان‌خیل، یکی از کارشناسان محیط زیست، می‌گوید که چندین دهه جنگ و ناامنی در افغانستان زمینه را برای افزایش قطع جنگلات و قاچاق چوب فراهم کرده است. به گفته او، قاچاق‌بران و افراد سودجو از ضعف نظارت استفاده کرده و با فروش چوب و بهره‌برداری از جنگلات برای تامین سوخت، روند جنگل‌زدایی را تشدید کرده‌اند. او ادعا می‌کند که در نتیجه این روند، پوشش جنگلی افغانستان از حدود سه تا چهار درصد به نزدیک یک درصد کاهش یافته است.
سلیمان‌خیل هشدار می‌دهد که ادامه جنگل‌زدایی نه‌تنها منابع طبیعی کشور را تهدید می‌کند، بلکه توانایی افغانستان برای مقابله با پیامدهای تغییرات اقلیمی را نیز کاهش می‌دهد.
این کارشناس می‌گوید: «بیشترین قطع جنگلات در افغانستان در مناطقی صورت می‌گیرد که متاسفانه اقتصاد مردم ضعیف است و دسترسی دولت و دیگر نهادهای ملی و بین‌المللی در آن مناطق کمتر است. فقر و ناامنی زمینه قاچاق چوب را فراهم کرده است. در حال حاضر نیز در برخی مناطق مانند کنر و ننگرهار این روند ادامه دارد. با وجود ایجاد قطعه ۲۰۰ نفری از سوی طالبان به هدف حفاظت از جنگلات، قطع درختان همچنان جریان دارد.» او تاکید می‌کند که برای حفاظت از جنگلات، باید وضعیت اقتصادی جوامع محلی بهبود یابد تا مردم به‌دلیل فقر و نیازهای معیشتی به قطع درختان روی نیاورند.
محمدسالم ساعی، یکی از کارشناسان امور کشاورزی، می‌گوید که روند قطع جنگلات در افغانستان طی نزدیک به نیم قرن گذشته به‌گونه گسترده ادامه داشته و پیامدهای آن، بخش کشاورزی و محیط زیست کشور را با آسیب‌های جدی روبه‌رو کرده است. او می‌افزاید که جنگل‌زدایی بی‌رویه در سال‌های گذشته، اثرات تغییرات اقلیمی بر بخش زراعت را تشدید کرده و موجب کاهش سطح تولیدات کشاورزی شده است. به گفته او، تخریب خاک، کاهش حاصل‌خیزی زمین‌های زراعتی، افت کیفیت خاک، گسترش بیماری‌های نباتی، کاهش ظرفیت پرورش مواشی و افزایش آفات زراعتی و مالداری، از پیامدهای مستقیم نابودی جنگلات به شمار می‌رود.
آقای ساعی در این باره توضیح می‌دهد: «در افغانستان، با توجه به سطح تخریب جنگلات و علفچرها در اطراف ساحات سبز، اقدام‌های عملی و موثر برای حفاظت و احیای این منابع صورت نگرفته است. همچنان، آگاهی‌دهی به مردم نسبت به گذشته کاهش یافته و باور عمومی درباره اهمیت حفاظت از جنگلات و فواید آن برای زندگی و محیط زیست، کمتر است.»
ساعی همچنین می‌گوید که وزارت زراعت، آبیاری و مالداری، اداره ملی حفاظت از محیط زیست، وزارت انرژی و آب و وزارت احیا و انکشاف دهات تاکنون نتوانسته‌اند یک استراتژی هماهنگ و قابل اجرا برای حفاظت از آب، خاک و جنگلات تدوین و عملی کنند. به گفته او، حفاظت از جنگلات نیازمند هماهنگی میان نهادهای مسئول، اختصاص بودجه کافی، اجرای برنامه‌های احیای جنگلات، توسعه منابع انرژی جایگزین و افزایش آگاهی عمومی است؛ در غیر این صورت، روند تخریب منابع طبیعی همچنان ادامه خواهد یافت و افغانستان در برابر تغییرات اقلیمی آسیب‌پذیرتر خواهد شد.
قطب‌الدین یعقوبی، یکی دیگر از کارشناسان امور کشاورزی، هشدار می‌دهد که ولایت‌های بادغیس، فراه، هرات، نیمروز، قندهار و هلمند در غرب و جنوب کشور، همچنان ولایت‌های جوزجان، بلخ، بخش‌هایی از فاریاب، کندز و برخی مناطق شمال افغانستان، بیشتر از سایر مناطق در معرض بیابان‌زایی و تخریب پوشش گیاهی قرار دارند و نیازمند برنامه‌های فوری حفاظتی هستند. او می‌گوید که برخی گونه‌های درختی در حفظ منابع آب، جلوگیری از فرسایش خاک و افزایش حاصل‌خیزی زمین نقش اساسی دارند و حفاظت از این گونه‌ها برای پایداری محیط زیست افغانستان ضروری است.
یعقوبی می‌افزاید: «درختانی چون کاج، جلغوزه، سرو، ارچه، بلوط، توت، بید و سپیدار در مناطق مختلف کشور، به‌ویژه در شرق، مرکز و شمال‌شرق افغانستان، نقش مهمی در حفظ رطوبت خاک، کاهش فرسایش، تغذیه آب‌های زیرزمینی، جلوگیری از سیلاب‌ها و پایداری اکوسیستم دارند. حفاظت از این گونه‌های درختی می‌تواند از تخریب خاک و گسترش بیابان‌زایی جلوگیری کند و به حفظ تعادل محیط زیست کمک کند.»
در همین حال، شماری از باشنده‌گان ولایت‌های بادغیس، هرات و کنر، قطع جنگلات از سوی برخی شهروندان به‌دلیل فقر و نیازهای معیشتی را تایید می‌کنند. آنان می‌گویند که نبود فرصت‌های کاری، گسترش فقر و وابستگی شماری از خانواده‌ها به چوب به‌عنوان منبع سوخت، سبب شده است که برخی مردم برای تأمین هزینه‌های زندگی به قطع درختان و فروش چوب روی بیاورند.
یحیی، (مستعار) یکی از باشنده‌گان ولایت بادغیس، حضور کوچی‌ها و چرای مواشی در جنگلات پسته را یکی از چالش‌های جدی در برابر حفاظت از این منابع طبیعی می‌داند. او می‌گوید که قطع درختان برای تهیه سوخت و آسیب ناشی از چرای دام، روند تخریب جنگلات پسته را تشدید کرده است. او می‌افزاید: «تا زمانی که از ورود کوچی‌ها به جنگلات پسته جلوگیری نشود، امیدی به بهبود حاصلات وجود ندارد؛ زیرا چرای دام به درختان پسته آسیب می‌رساند. اگر این وضعیت ادامه یابد، ممکن است در چند سال آینده بخش بزرگی از جنگلات پسته از بین برود.»
توریالی، (مستعار) یکی از باشنده‌گان ولایت کنر، می‌گوید که هرچند مردم تا اندازه‌ای از زیان‌های قطع جنگلات آگاهی دارند، اما سطح آگاهی عمومی درباره پیامدهای درازمدت آن هنوز کافی نیست. او می‌افزاید که در ولایت کنر، درختانی چون نشتر، بلوط، زیتون وحشی، پلوسه و گورگوره بیشتر برای تهیه سوخت و فروش چوب قطع می‌شوند. او هشدار می‌دهد که اگر این روند به‌گونه موثر مدیریت و کنترل نشود، خسارت‌های جبران‌ناپذیری به جنگلات و محیط زیست این ولایت وارد خواهد شد.
نگرانی کارشناسان در حالی مطرح می‌شود که اداره غذا و زراعت سازمان ملل متحد (فائو) پیش از این هشدار داده بود که جنگل‌زدایی گسترده در افغانستان، آسیب‌های جدی زیست‌محیطی و اقتصادی به همراه داشته است. بر بنیاد معلومات این نهاد، بین سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۰ میلادی، سالانه ۲.۳ درصد از پوشش جنگلی افغانستان کاهش یافته و در سال‌های اخیر نیز حدود ۰.۲ درصد جنگلات کشور هر سال از بین می‌رود.
طالبان نیز از ایجاد قطعه ویژه برای حفاظت از جنگلات و پیگرد افراد دخیل در قطع درختان خبر داده بودند؛ اما کارشناسان می‌گویند که بدون رسیده‌گی به فقر، افزایش آگاهی عمومی و فراهم‌کردن منابع انرژی بدیل، جلوگیری از تخریب جنگلات دشوار خواهد بود.
