شماری از آگاهان کشاورزی و محیط‌زیست می‌گویند که فرسایش خاک در افغانستان به یک معضل جدی و رو‌به‌افزایش تبدیل شده است. به گفته آنان، بر بنیاد برخی تحقیقات، حدود ۸۰ درصد خاک افغانستان دچار فرسایش شده است. این آگاهان می‌افزایند که روند فرسایش خاک در کشور با سرعت بیش تری ادامه دارد و عوامل مختلفی در تشدید آن نقش دارند. به باور آنان، تغییرات اقلیمی، کاهش پوشش گیاهی، جنگل‌زدایی و بارنده‌گی‌های شدید از مهم‌ترین عوامل فرسایش خاک در افغانستان به شمار می‌روند. آنان تاکید می‌کنند که در سال‌های اخیر، شدت سیلاب‌ها و خشک‌سالی‌ها افزایش یافته و همین موضوع سبب شسته‌شدن لایه حاصل‌خیز خاک در بسیاری از مناطق کشور شده است.
این کارشناسان در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح هشدار می‌دهند که ادامه این وضعیت می‌تواند زمینه‌ساز گسترش بیابان‌زایی در افغانستان شود و در درازمدت تولیدات زراعتی را به‌گونه چشم‌گیر کاهش دهد. به گفته آنان، برای جلوگیری از این روند، حفظ پوشش گیاهی، گسترش برنامه‌های احیای جنگلات و ترویج شیوه‌های درست کشت و مدیریت زمین در میان دهقانان، از اقدام‌های ضروری به شمار می‌رود.
این آگاهان باور دارند که اگر برای مهار فرسایش خاک اقدام‌های جدی و فوری روی دست گرفته نشود، این پدیده می‌تواند در سال‌های آینده به یکی از بزرگ‌ترین تهدیدهای محیط‌زیستی و اقتصادی افغانستان تبدیل شود.
محمدسالم ساعی، یکی از کارشناسان امور زراعت، می‌گوید که افغانستان از جمله کشورهایی است که به‌شدت از پیامدهای تغییرات اقلیمی، به‌ویژه فرسایش خاک، آسیب دیده است. به گفته او، کاهش پوشش گیاهی، وزش بادهای شدید و بارنده‌گی‌های غیرمنظم سبب انتقال لایه‌های سطحی خاک شده و زمین‌های زراعتی را با کاهش حاصل‌خیزی روبه‌رو ساخته است. او هشدار می‌دهد که در برخی مناطق، شدت فرسایش به حدی رسیده که بخشی از زمین‌های زراعتی از چرخه تولید خارج شده‌اند.
این کارشناس زراعت می‌افزاید: «افغانستان از ناحیه فرسایش خاک به‌شدت متضرر شده است. نبود پوشش سبز و وقوع بارنده‌گی‌های شدید و غیرموسمی سبب می‌شود که لایه‌های سطحی خاک به شکل گل‌ولای انتقال پیدا کند. این وضعیت زمین‌های زراعتی را کم‌عمق ساخته و در برخی مناطق باعث شده است که زمین‌ها دیگر ظرفیت تولید محصولات زراعتی را نداشته باشند.» به گفته ساعی، در افغانستان به موضوع فرسایش خاک توجه کافی صورت نگرفته و همه‌ساله، به‌ویژه در فصل بارنده‌گی و با آغاز بادهای شدید خزانی، بخش قابل توجهی از زمین‌های زراعتی در معرض فرسایش قرار می‌گیرند. او می‌گوید که پیامدهای این روند برای سال‌های طولانی بر کیفیت و حاصل‌دهی زمین‌ها تاثیر منفی برجا می‌گذارد.
این کارشناس ادامه می‌دهد: «زمین‌هایی که پوشش نباتی کم‌تری دارند یا بافت آن‌ها ریگی است، بیشتر در معرض فرسایش قرار می‌گیرند. همچنان زمین‌های شیب‌دار در مناطقی که بادهای شدید می‌وزد، چه از ناحیه فرسایش بادی و چه از اثر بارندگی‌ها، آسیب بیشتری می‌بینند و حاصل‌خیزی خود را به تدریج از دست می‌دهند.»
آقای ساعی تاکید می‌کند که برای جلوگیری از فرسایش خاک، باید از روش‌های علمی مدیریت زمین، ایجاد پوشش گیاهی، کشت نباتات متناسب با نوع خاک و برنامه‌های حفاظتی استفاده شود. به گفته او، توسعه باغداری، کشت گیاهان دارای ریشه‌های عمیق و مدیریت درست زمین‌های شیب‌دار می‌تواند در کاهش فرسایش و حفظ حاصل‌خیزی خاک نقش موثری داشته باشد.
قطب‌الدین یعقوبی، یکی دیگر از کارشناسان امور زراعت، می‌گوید که خاک یکی از اساسی‌ترین منابع برای تولید محصولات زراعتی در افغانستان است و فرسایش آن به‌طور مستقیم بر میزان تولیدات زراعتی تاثیر می‌گذارد. به گفته او، با توجه به اینکه بخش بزرگی از مردم افغانستان به زراعت وابسته‌اند، حفاظت از خاک و زمین‌های زراعتی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
آقای یعقوبی می‌افزاید که عواملی مانند خشک‌سالی، سیلاب‌ها، استفاده نادرست از زمین، گسترش ساخت‌وسازهای غیرمعیاری و تخریب منابع طبیعی، نقش مهمی در افزایش فرسایش خاک در کشور داشته‌اند.
این کارشناس می‌گوید: «خاک بستر اصلی تولیدات زراعتی است و هرگونه فرسایش آن به‌صورت مستقیم بر میزان و کیفیت محصولات زراعتی تاثیر می‌گذارد. متاسفانه در افغانستان عواملی مانند خشک‌سالی، سیلاب‌ها، استفاده نادرست از زمین، ساخت‌وسازهای غیرمعیاری و تخریب منابع طبیعی باعث افزایش فرسایش خاک شده است. در نتیجه، بسیاری از زمین‌های زراعتی حاصل‌خیزی خود را از دست داده و ظرفیت تولید محصولات در آن‌ها کاهش یافته است.»
آقای یعقوبی می‌افزاید: «تغییرات اقلیمی در سال‌های اخیر این مشکل را تشدید کرده است. سیلاب‌های ناگهانی، خشک‌سالی‌های پی‌هم و سایر رویدادهای طبیعی نه تنها به زمین‌های زراعتی آسیب رسانده، بلکه امنیت غذایی کشور را نیز تحت تاثیر قرار داده است. اگر برای مدیریت منابع آب و خاک، حفاظت از جنگلات و چراگاه‌ها و توسعه روش‌های معیاری زراعت برنامه‌های مؤثر روی دست گرفته نشود، افغانستان در آینده با چالش‌های جدی‌تری در بخش زراعت و محیط زیست روبه‌رو خواهد شد.»
کاظم همایون، یکی از کارشناسان محیط زیست، می‌گوید که فرسایش خاک در افغانستان به مرحله نگران‌کننده‌ای رسیده و تغییرات اقلیمی نقش مهمی در تشدید این روند داشته است. به گفته او، بارنده‌گی‌های شدید و غیرموسمی و همچنین افزایش طوفان‌های گردوخاک، سبب تخریب لایه‌های حاصل‌خیز خاک در بسیاری از مناطق کشور شده است.
آقای همایون می‌گوید: «فرسایش خاک با تغییرات اقلیمی رابطه مستقیم دارد. بارنده‌گی‌های شدید و غیرموسمی لایه سطحی خاک را از بین می‌برد و زمانی که این لایه تخریب شود، زمین حاصل‌خیزی خود را از دست می‌دهد و به‌تدریج به سوی بیابانی شدن می‌رود.»
همایون می‌افزاید که از بین رفتن لایه سطحی خاک تنها بر تولیدات زراعتی تأثیر نمی‌گذارد، بلکه ظرفیت زمین برای جذب و نگهداری آب را نیز کاهش می‌دهد. به گفته او، در نتیجه این وضعیت، آب باران به‌جای نفوذ در زمین به سیلاب تبدیل شده و خسارات بیشتری بر زمین‌های زراعتی وارد می‌کند. او هشدار می‌دهد که ادامه این روند می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای بر امنیت غذایی و اقتصاد کشور داشته باشد.
این کارشناس می‌گوید: «بر بنیاد برخی تحقیقات، حدود ۸۰ درصد خاک‌های افغانستان با خطر فرسایش و کاهش باروری روبه‌رو است. اگر برای حفاظت از خاک، توسعه پوشش گیاهی و مدیریت درست زمین‌های زراعتی اقدام نشود، افغانستان در آینده با بحران جدی در بخش زراعت و منابع طبیعی مواجه خواهد شد.»
پیش از این، سازمان ملل متحد در اعلامیه‌ای به مناسبت ۱۷ جون، روز جهانی مبارزه با بیابان‌زایی و خشک‌سالی، هشدار داده بود که بیش از نیمی از جمعیت افغانستان از پیامدهای خشک‌سالی و تخریب زمین متاثر شده‌اند. این سازمان افزوده بود که تداوم خشک‌سالی‌ها، به‌ویژه بخش زراعت را که منبع اصلی درآمد میلیون‌ها تن در مناطق روستایی است، با آسیب‌پذیری فزاینده روبه‌رو ساخته است.
سازمان ملل همچنین بر ضرورت احیای چراگاه‌ها، مدیریت پایدار زمین و حفاظت از منابع طبیعی تاکید کرده و گفته است که برای مقابله با گسترش بیابان‌زایی و کاهش آثار تغییرات اقلیمی، سرمایه‌گذاری در بخش حفاظت از زمین و منابع طبیعی ضروری است.
