شماری از دانشجویان در دانشگاه‌ها از فشارهای روزافزون محتسبان طالبان و کمیته‌های دعوت و ارشاد و نظارت بر تطبیق فرامین و احکام این گروه ابراز نگرانی می‌کنند. آنان می‌گویند که هم‌زمان سه بخش طالبان بر چهره و لباس دانشجویان و استادان نظارت می‌کنند. به گفته آنان، تداوم این وضعیت، دانشگاه‌ها را از محیط‌های علمی به مدرسه‌های جهادی طالبان تبدیل کرده است. این دانشجویان همچنین می‌گویند که ساعات تدریس مضمون ثقافت اسلامی نسبت به گذشته افزایش یافته و بخش عمده محتوای آن را قانون امر به معروف و نهی از منکر طالبان و اعتقادات اسلامی بر مبنای فقه حنفی تشکیل می‌دهد.
شماری از دانشجویان در دانشگاه‌های مختلف از سخت‌گیری‌ها و فشارهای شدید طالبان بر لباس، چهره و نحوه آموزش در این نهادها به ستوه آمده‌اند و می‌گویند که ادامه این وضعیت، دانشگاه‌ها را به مرکزهای سربازگیری ایدئولوژیک طالبان تبدیل می‌کند. آنان می‌گویند که حضور کمیته‌های دعوت و ارشاد، مسوولان نظارت بر تطبیق فرامین و احکام و محتسبان طالبان در نهادهای تحصیلی و نظارت آنان بر استادان و دانشجویان، باعث شده است که این نهادها به‌شدت آسیب ببینند.
این دانشجویان می‌افزایند که حتا مصونیت و کرامت انسانی‌شان نیز زیر سوال می‌رود. به گفته آنان، محتسبان و جنگ‌جویان طالبان هرگاه دانشجویی مطابق میل‌شان رفتار نکند یا از چهره‌اش خوش‌شان نیاید، به شیوه‌های مختلف او را تحقیر و توهین می‌کنند. آنان تاکید می‌کنند که این وضعیت باعث دلسردی بسیاری از دانشجویان شده و حتا شماری از دانشجویان را وادار به ترک دانشگاه کرده است.
احمد (مستعار)، دانشجوی دانشگاه پولی‌تخنیک کابل، می‌گوید: «قبلاً دو مضمون ثقافت اسلامی می‌خواندیم، اما اکنون چهار مضمون می‌خوانیم. وزارت تحصیلات عالی طالبان این دستور را داده است. قبلاً تنها نظام سیاسی و نظام اداری اسلامی را می‌خواندیم، اما اکنون مباحث قانون و اعتقادات نیز افزایش یافته است. در بخش قانون، قانون امر به معروف و نهی از منکر تدریس می‌شود و در بخش اعتقادات، تنها درباره مذهب حنفی صحبت می‌شود و بس.»
این دانشجو می‌گوید که محتسبان طالبان نیز هر از گاهی، بدون اطلاع قبلی، در جریان ساعات رسمی درسی وارد صنف‌ها می‌شوند، روند تدریس را متوقف می‌کنند و درباره ریش، مو و لباس دانشجویان صحبت می‌کنند.
احمد می‌افزاید: «در صحن دانشگاه نیز تدابیر نظارتی آنان شدید است. اگر دانشجویی کلاه نداشته باشد، کارت هویتش را می‌گیرند و اگر کارت هویت نداشته باشد، مبایلش را می‌گیرند. سپس می‌گویند که به ریاست دانشگاه مراجعه کند و تعهد بدهد که از این پس بدون کلاه گشت‌وگذار نکند.» به گفته او، افزون بر محتسبان طالبان، اعضای کمیته‌های دعوت و ارشاد و نظارت بر تطبیق فرامین و احکام هبت‌الله نیز دانشجویان و استادان را بازرسی و به‌گونه پیوسته نظارت می‌کنند. آنان وارد صنف‌ها می‌شوند و در محوطه دانشگاه نیز دانشجویان را از نظر ریش، مو و لباس مورد بازرسی قرار می‌دهند.
سدیس(مستعار)، دانشجوی دیگر که از فشارهای طالبان در دانشگاه‌ها نگران است، می گوید که ادامه این وضعیت سبب خواهد شد که دانشگاه‌ها حتا از وضعیت کنونی بدتر شوند و به گونه کامل به مرکزهای جهادی و عقیدتی طالبان تبدیل شوند. به گفته او، برخورد کنونی با دانشجویان و استادان، آزادی پژوهش و تدریس رشته‌های تخصصی را نیز زیر سوال برده است. به گفته او، استادان نیز از وضعیت موجود مأیوس شده‌اند و اکثریت آنان برای تامین هزینه‌های زنده‌گی خود، ناگزیر به خودسانسوری و تحمل این شرایط روی آورده و سکوت اختیار کرده‌اند.
این دانشجو می‌افزاید: «شما می‌بینید که هوش مصنوعی در دنیا با چه سرعتی در حال پیشرفت است، در دانشگاه‌های جهان چه می‌گذرد، اما ما ساعت‌ها زیر لچکر محتسبان طالبان می‌نشینیم و درباره مسایلی صحبت می‌کنیم که از کودکی آن‌ها را فراگرفته‌ایم. هر مسلمانی می‌داند که چگونه وضو بگیرد و نمازهایش را ادا کند. ما واقعاً از وضعیت کنونی به ستوه آمده‌ایم. اگر بخواهم حرف‌هایم را خلاصه کنم، می‌توانم بگویم که بساط دانشگاه‌ها در افغانستان جمع شده است و این مکان‌ها با ادامه چنین فشارهایی از سوی طالبان، دیگر به درد علم نخواهند خورد.»
شمس (مستعار)، دانشجوی دانشگاه تخار، می‌گوید که دانشجویان در دانشگاه و خوابگاه از برخورد و رفتار محتسبان و اعضای کمیته دعوت و ارشاد طالبان به ستوه آمده‌اند. به گفته او، دانشجویان به‌دلیل وضعیت حاکم، نه در طول روز در دانشگاه و نه شب‌ها در خوابگاه آرامش دارند و بسیاری از آنان از ادامه تحصیل دلسرد شده‌اند.
این دانشجو می‌گوید: «مولوی مفکر، مسوول دعوت و ارشاد طالبان، تقریباً هر شب دروازه اتاق‌های دانشجویان را می‌زند و برای آنان مزاحمت ایجاد می‌کند. لیلیه محل آرامش، درس و مطالعه است، اما اکنون به مکانی برای ترس، فشار و مزاحمت تبدیل شده است.»
پیش از این نیز دانشجویان و استادان از برخوردهای توهین‌آمیز، نظارت دوام‌دار طالبان بر چهره و لباس آنان و افزایش درس‌های اعتقادی این گروه ابراز نگرانی کرده بودند. به گفته آنان، دانشگاه‌های زیر سلطه طالبان به‌جای فراهم‌کردن زمینه پژوهش و تقویت تفکر انتقادی، به محیط‌هایی تبدیل شده‌اند که در آن‌ها «اطاعت» از محتسبان این گروه بر فعالیت‌های علمی سایه افکنده است.
این در حالی است که یافته‌های گزارش پیشین روزنامه ۸صبح نشان می‌داد کمیته نهایی علمای طالبان برای تهیه نصاب دانشگاه کابل، ۹۶ عنوان کتاب و جزوه درسی را از برنامه آموزشی دانشکده‌های مختلف این دانشگاه حذف کرده است. نسخه‌ای از این فهرست که در اختیار روزنامه ۸صبح قرار گرفته بود، نشان می‌داد که این حذف گسترده عمدتاً دانشکده‌های علوم انسانی، به‌ویژه دانشکده‌های علوم اجتماعی، حقوق و علوم سیاسی و هنرهای زیبا را هدف قرار داده است.
مضامینی با محتوای فلسفه و نظریه‌های غربی، علوم اجتماعی مدرن، تحلیل‌های سیاسی و رسانه‌ای، نقد اجتماعی، منابع سینمایی و هنری، کتاب‌های انگلیسی و منابع دانشگاهی خارجی از نصاب کنار گذاشته شده بودند. هم‌زمان، طالبان ۱۹۴ عنوان کتاب را مشروط به اصلاح و بازنگری مورد تایید قرار داده بودند.
