شماری از دانشجویان میگویند که وزارت تحصیلات عالی طالبان روند تایید اسناد دانشجویانی را که در دانشگاههای خارجی تحصیل کردهاند، تا «امر ثانی» به تعویق انداخته است. به گفته آنان، این وزارت به تمام دانشگاههای دولتی بهصورت شفاهی دستور داده است که به ایمیلهای دانشگاهها و نهادهای خارجی پاسخ ندهند. این دانشجویان با نگرانی شدید میگویند که این ایمیلها از سوی دانشگاههای خارجی برای تایید سمسترها، نمرات و وضعیت فراغت یا عدم فراغت آنان به دانشگاههای افغانستان ارسال میشود و توقف این روند، سرنوشت هزاران تن را در گروگان میگیرد.
وزارت تحصیلات عالی طالبان در ادامه اعمال محدودیتهای گسترده علیه دانشجویان و دانشگاههای کشور، اینبار روند تایید و پاسخدهی به ایمیلهای دانشگاههای خارجی درباره دانشجویانی را که از افغانستان برای تحصیل به آن دانشگاهها رفتهاند، متوقف کرده است. دانشجویان میگویند که ادامه توقف این روند، سرنوشت تحصیلی آنان را به گروگان گرفته و آنها را در وضعیت بسیار دشواری قرار داده است. به گفته آنان، این اقدام در نشست وزیر تحصیلات عالی طالبان با اعضای شورای علمی این گروه اتخاذ شده و به تمام دانشگاههای دولتی بهصورت شفاهی دستور داده شده است که به ایمیلهای دانشگاههای خارجی پاسخ ندهند.
این دانشجویان میگویند که این تصمیم نهتنها به معنای توقف پاسخدهی به ایمیلها است، بلکه تایید اسناد آن دسته از شهروندان افغانستان را نیز متوقف کرده است که میخواهند در کشورهای خارجی و موسسات بینالمللی شغل پیدا کنند.
امید (مستعار)، یکی از دانشجویان در یکی از دانشگاههای پاکستان است. او با ابراز نگرانی شدید میگوید: «برای گرفتن تایید اسناد خود به دانشگاه کابل ایمیل فرستادم، اما وزارت تحصیلات عالی طالبان میگوید که تا امر ثانی این روند متوقف است. اگر اسناد ما در افغانستان تایید نشود، نمیتوانیم مدارک تحصیلی خود را از پاکستان دریافت کنیم. یکی از دوستانم به آمریت امور محصلان مراجعه کرده و گفته که دو هفته میشود این روند متوقف شده است.»
این دانشجو میافزاید: «همچنان گفتند که تا امر ثانی به ایمیلهای هیچکس پاسخ داده نمیشود. به استادم نیز پیام فرستادم و او هم همین موضوع را تایید کرد. خودم در سمستر اخیر برنامه ماستریام در پاکستان هستم و HEC پاکستان بدون تایید اسناد از افغانستان، مدرک را صادر نمیکند. نهتنها من، بلکه بسیاری از محصلان در دانشگاههای قائداعظم، اسلامی، بحریه و… نیز با همین مشکل مواجهاند.»
امید میگوید: «امروز حتا در شورای علمی وزارت برایم اطلاع دادند که امکان ندارد ایمیلهای شما تایید یا پاسخ داده شود، چون این یک فرمان است. این تصمیم از سوی وزیر [ندا محمد ندیم] در شورای علمی وزارت تحصیلات عالی گرفته شده است.»
محمد (مستعار) میگوید: «من دانشجوی سال آخر برنامه ماستری در دانشگاه NUST پاکستان هستم. برای تایید اسنادم، HEC پاکستان دو هفته پیش به دانشگاه مربوطهام ایمیل فرستاد، اما دانشگاه و وزارت تحصیلات عالی[طالبان] گفتهاند که پاسخدهی به ایمیلهای تاییدی برای افغانهای خارج از کشور، بهویژه، تا امر ثانی ممنوع است.»
این دانشجو میافزاید: «من با هزاران مشکل از جمله چالشهای دریافت ویزه، گرفتاری با پولیس پاکستان، مشکلات اقتصادی و صدها دشواری دیگر دستوپنجه نرم کردهام و حالا در آستانه فراغت، کشور خودم اسنادم را تایید نمیکند. نمیدانم کجا بروم، به کی بگویم، چه کار کنم و در نهایت سرنوشت تحصیلیام چه خواهد شد.» به گفته او، تداوم روند کنونی باعث میشود که هزاران دانشجو که در خارج از افغانستان منتظر دریافت ایمیل تایید اسنادشان هستند، با تاخیرهای چندساله در طی مراحل مدارک تحصیلیشان روبهرو شوند و با سرنوشت نامعلومی مواجه گردند.
دانشجویان تاکید میورزند که هماکنون، افزون بر دانشجویان مستقل، دهها استاد دانشگاه نیز در چارچوب بورسیههای دولتی به خارج از کشور رفتهاند که اسنادشان نیازمند تایید وزارت تحصیلات عالی طالبان است و آنان نیز بدون دریافت مدرک، نمیتوانند درجه تحصیلی خود را تثبیت کنند.
این در حالی است که پیش از این، ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی طالبان، مانع سفر حدود ۵۰۰ دانشجو به روسیه شده بود. او به این دانشجویان گفته بود: «مسلمان میروید و کمونیست برمیگردید.» ندیم همچنین به آنان گفته بود: «شما نمیتوانید به روسها بگویید دین شما باطل است.»
پیشتر منابع از «طالبانیزه شدن» دانشگاهها ابراز نگرانی کرده و گفته بودند که دانشگاه کابل بهشدت درگیر مسایل قومی شده است. به گفته این منابع، طالبان زیر نام «بررسی امنیتی»، بیشتر کادرهای مجرب و برجسته را با اتهامهایی مانند «بغاوتگر»، «مقاومتی»، «ستمی» و دیگر برچسبها حذف میکنند و اجازه نمیدهند آنان وارد مرحله امتحان و گزینش شوند.
پیش از این، دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) در گزارشها و بیانیههای رسمی خود، به «پاکسازی اکادمیک»، ممنوعیت تحصیل برای زنان و سیاستهای تبعیضآمیز آموزشی طالبان اعتراض کرده است.
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو) در گزارشی در سال ۲۰۲۳ هشدار داده بود که نهادهای علمی افغانستان با بحرانی عمیق در زمینه استقلال علمی، آزادی بیان و تبادل دانش روبهرو هستند.
دیدهبان حقوق بشر از اخراج استادان منتقد، محدود کردن محتوای درسی و اعمال فشار ایدیولوژیک بر دانشگاهها بهعنوان بخشی از تلاش طالبان برای کنترل کامل جامعه یاد کرده است.
پژوهشگران در معرض خطر (Scholars at Risk) در گزارشی با عنوان «پروژه نظارت بر آزادی آکادمیک» اعلام کرده که محققان و دانشجویان در افغانستان با حملات مکرر و فراگیر علیه آزادی آکادمیک و استقلال نهادهایی که در آن فعالیت دارند، روبهرو هستند. این گزارش میافزاید که طالبان اقدام به جمعآوری کتابهایی کردهاند که مغایر با فقه حنفی دانسته میشوند و شماری از استادان دانشگاهها را بهدلیل فراهمکردن زمینه آموزش برای زنان، بازداشت و زندانی کردهاند.
