با نزدیک شدن عاشورا، طالبان یک دسته محدودیتها را بر چگونهگی برگزاری مراسم عزاداری اهل تشیع وضع کردهاند. طبق این محدودیتها، نصب دروازهها و پرچمهای ویژه محرم در جادهها، گشایش سقاخانهها برای عابران و گشتوگذار دستههای عزادار از یک تکیهخانه به تکیهخانه دیگر از طرف شب از سوی طالبان منع شده است. این گروه همچنان برگزاری هر نوع مراسم مذهبی پیروان مذهب شیعه در اماکن عمومی را ممنوع اعلام کرده است. طالبان در صحبت با شوراهای مذهبی اهل تشیع در کابل و ولایات توضیح دادهاند که برخی از این محدودیتها جهت مصونیت جان عزاداران محرم، وضع شده است. پیروان مذهب شیعه در کشور اما محدودیتهای وضعشده طالبان بر مراسم عزاداری در ماه محرم را ناشی از تبعیض این گروه نسبت به شیعیان میدانند و خاطرنشان میسازند که این گروه به آزادیهای مذهبی احترام قایل نمیشوند. به گفته آنان، طالبان تلاش میورزند به هر نحوی فضا را برای پیروان مذهب شیعه در کشور، تنگتر بسازند. با این وصف، شورای مذهبی اهل تشیع در افغانستان هیچ واکنش علنی نسبت به وضع محدودیتهای طالبان بر مراسم ماه محرم نشان نداده است. رهبری این شورا از طالبان خواسته که تنها امنیت اماکن مذهبی پیروان مذهب شیعه را تأمین کنند.
مرادعلی، باشنده منطقه دشت برچی در غرب شهر کابل، به روزنامه 8صبح میگوید: «مسایل امنیتی یک بهانه است. طالبان کوشش میکنند چگونه فضا را برای پیروان مکتب امام حسین تنگتر بسازند. اگر محدودیتهای محرم به خاطر مسایل امنیتی است، کتابهای فقهی چه ربطی به مسایل امنیتی داشت که طالبان از کتابفروشیها و کتابخانهها جمع کردند.» او میافزاید: «خواست ما از طالبان همین است که تبعیض مذهبی را کنار بگذارند و به مردم اجازه دهند به باورهای دینی و مذهبی خود عمل کنند.» این باشنده کابل در حالی توجیه طالبان در پیوند به وضع محدودیتها به دلیل مصونیت جانی عزاداران را بهانه میپندارد که افراد این گروه حدود دو ماه پیش کتابهای فقه جعفری را از کتابفروشیها و کتابخانههای عامه گردآوری کردند و تدریس این فقه را نیز از نصاب آموزشی دانشگاهها حذف کردهاند.
همچنان مقبولحسین، باشنده شهر غزنی و از پیروان مذهب شیعه، میگوید که رفتار تبعیضآمیز طالبان نسبت به شیعیان سبب ایجاد فاصله میان این گروه و باشندهگان کشور میشود. او با اشاره به دور نخست حاکمیت طالبان بر کشور میافزاید: «توقع داشتم امارت اسلامی [طالبان] خطاهای گذشته را درک کرده و در این دور مانع آزادیهای مردم نخواهند شد؛ ولی خلاف آنچه توقع میرفت این بار هم به مانند گذشته آزادیهای مردم از جمله آزادی مذهبی را سلب کردهاند و به عقاید و باورهای مردم احترام ندارند. برخوردهای نادرست طالبان بین آنها و مردم فاصله ایجاد میکند و روحیه همدلی و همدیگرپذیری را صدمه میرساند.»
از سوی دیگر، باشندهگان هرات میگویند که افراد طالبان پرچمهای مربوط به مراسم عزاداری در مناطق شیعهنشین این ولایت را از سر کوچهها و خانهها گردآوری کردهاند. به گفته آنان، مأموران اداره امر به معروف و نهی از منکر طالبان به باشندهگان محل هشدار دادهاند که حق چنین کاری را ندارند. همچنان گزارش شده که افراد طالبان دو باشنده هرات را به دلیل نصب پرچمهای ویژه محرم بازداشت کردهاند.
با این وصف، عالمان مذهب شیعه خواستار رفع محدودیتها بر پیروان این مذهب در ماه محرم هستند. یکی از عالمان این مذهب که نخواست نامش در این گزارش درج شود، میگوید: «پیش از آنکه محرم آغاز شود، یک سلسله جلسات از سوی کمیسیونها، حوزههای پولیس، استخبارات و امنیت طالبان با اهل تشیع برگزار شد. در ظاهر حاکمان فعلی در زبان نمیآورند که ما آزادیهای مذهبی شما را محدود میکنیم، اما در عمل گفتهاند که برنامههای عزاداری محرم باید در درون مساجد برگزار شود و در خیابانها کسی حق ندارد با نماد عاشورایی یا عزاداری ظاهر شود.» او میافزاید: «بهطور کلی آزادیهای مذهبی با محدودیت فراوان مواجه است و امیدواریم این فضا بشکند و به همدیگر بتوانیم اعتماد داشته باشیم. طالبان باید اجازه دهند که مردم مسلمان بتوانند در عاشورا آزادانه عزاداری کنند و پیامهای نهضت عاشورا برای همه منتقل شود و اتحاد، همدلی، وحدت و اخوت دینی که از عاشور انتظار میرود، در سرتاسر کشور محقق شود.»
اینهمه در حالی است که دهه نخست ماه محرم امسال (۱۴۰۳) آغاز شده و پیروان مذهب شیعه در کابل و شمار زیادی از ولایتها مراسم عزاداری را شروع کردهاند. طالبان اما در صحبت با عالمان شیعه محدودیتها بر این مراسم را ابلاغ کردهاند. یکی از اعضای شورای علمای شیعه در غزنی خاطرنشان ساخته که مقامهای محلی طالبان در این ولایت به عزاداران هشدار داده که از گشتوگذار بهگونه دستهجمعی در جادهها و نصب پرچمها در اماکن عمومی خودداری کنند. به گفته او، دستههای عزادار از گشتزنی در شب حتا از یک محل به محل دیگر در داخل مناطق شیعهنشین منع شدهاند.
همچنان منابع در کابل گفتهاند که مقامهای طالبان در دیدار با رهبری شورای علمای شیعه افغانستان اذعان کردهاند که برپایی سقاخانهها در جادههای عمومی، نصب دروازهها و پرچمهای ویژه محرم در سطح شهر و برگزاری هر نوع مراسم و حضور نمادهای مذهبی در این ماه در اماکن عمومی، ممنوع است. طالبان همچنان دستور دادهاند که عزاداران نباید نوحهها را از طریق بلندگوهای مساجد و تکیهخانهها نشر کنند؛ زیرا به گفته آنان، این اقدام عزاداران سبب آزارواذیت باشندهگان محل میشود. رهبری شورای سرتاسری علمای شیعه افغانستان هیچ واکنش علنی در این پیوند نداشته است. این شورا روز شنبه، ۱۶ سرطان، با نشر خبرنامهای از طالبان خواسته تا تدابیر امنیتی اماکن مذهبی و مراسم عزاداری محرم را تأمین کنند. این شورا همچنان از مسوولان تکیهخانهها خواسته که در قسمت برقراری نظم و تأمین امنیت با نیروهای امنیتی طالبان همکاری کنند و نسبت به موارد مشکوک حساس باشند.
پیروان مذهب شیعه در افغانستان در جریان دو دهه نظام جمهوری از آزادیهای لازم در چگونهگی برگزاری مراسم عزاداری محرم برخوردار بودند. این شهروندان با فرارسیدن ماه محرم در نقاط مختلف پایتخت و ولایتها دروازهها و پرچمهای مذهبی را نصب میکردند و دستههای عزادار آزادانه در سطح شهرها گشتوگذار میکردند. همچنان سقاخانهها روی جادهها برپا میشد و عزادارن شیعه برای عابران شیعه و سنی شربت، شیر و دیگر نوشیدنی توزیع میکردند. این آزادیها اما در سه سال گذشته بهتدریج از سوی طالبان محدود شده است. طالبان ادعا دارند که برگزاری مراسم عزاداری در سطح شهر از یک سو برای شهروندان مزاحمت ایجاد میکند و از سوی دیگر عزاداران از امنیت و مصونیت جانی برخوردار نیستند. سال گذشته نیروهای طالبان برای جلوگیری از گشتوگذار دستههای عزادار در شهر کابل و غزنی دست به خشونت زدند. تصاویری که در رسانههای اجتماعی پخش شده، نشان میدهد که نیروهای این گروه در دشت برچی، منطقه شیعهنشین در شهر کابل، با شمشیرهای آهنین و شلاقهای چرمی عزاداران را لتوکوب میکنند. همچنان عزاداران به روزنامه 8صبح تأیید کردهاند که افراد طالبان در شهر غزنی برای فروپاشی دستههای عزادار دست به ماشه شده و بهگونه مستقیم بر آنان تیراندازی کردهاند. این تیراندازیها دستکم چهار کشته و هفت زخمی برجای گذاشته است. در این میان یک کودک ۱۲ ساله نیز شامل بوده است.






