به‌تازه‌گی دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد با نشر گزارشی از افزایش کشت خشخاش و تولید تریاک در افغانستان تحت کنترل طالبان خبر داده است. براساس این گزارش، مساحت کشت خشخاش در افغانستان در سال جاری میلادی، با افزایش ۳۳۰ درصدی در مقایسه با سال گذشته، از حدود ۱۰ هزار هکتار به مرز بیش‌از ۴۳ هزار هکتار رسیده است. تولید تریاک نیز نسبت به سال گذشته، افزایش ۴۰۰ درصدی داشته است و به مرز ۱۵۰۰ تُن رسیده است.
موضع طالبان در قبال این‌گونه گزارش‌ها از قبل مشخص است: رد و انکار مطلق؛ حتا اگر تهیه‌کننده گزارش، یک نهاد معتبر جهانی باشد که اصل «بی‌طرفی» در کارش به‌درستی لحاظ شده باشد. تجربه نشان می‌دهد که وقتی گزارشی پرده از رخ ضعف‌های طالبان برمی‌افکند، بی‌چون‌وچرا ازسوی این گروه رد می‌شود و نهاد تهیه‌کننده هم متهم به غرض‌ورزی و فرمان‌گیری ازجانب کشورهای خاصی می‌شود؛ همان‌گونه که گزارش‌هایی سازگار با سلایق و علایق طالبان، دربست پذیرفته می‌شود و حتا از نهاد تهیه‌کننده قدردانی هم به‌عمل می‌آید.
در این میان، روسیه به‌تعبیر عامیانه، کاسه داغ‌تر از آش شده است؛ یعنی نه‌فقط از موضع طالبان حمایت صریح کرده است که گزارش سازمان ملل را هم «نامتوازن» و «تبلیغات سیاسی سفارشی» خوانده است: «تهیه مطالب سیاسی و تبلیغاتی سفارشی به چنین مبارزه‌ای کمک نمی‌کند.» وزارت خارجه روسیه همچنان ادعا کرده است که رژیم طالبان در امر نابودی کارخانه‌های تولید مواد مخدر جدی است و بدین منظور، همه‌روزه عملیات‌هایی را در مناطق مختلف افغانستان راه‌اندازی می‌کند.
رد گزارش سازمان ملل متحد درباب افغانستان، آن هم توسط یک عضو دایم شورای امنیت آن، قطعاً که جای تامل دارد؛ به‌ویژه وقتی پای دفاع از رژیمی در میان باشد که جای و جایگاه رسمی در سازمان ملل ندارد و قرار هم نیست ازسوی این سازمان به‌رسمیت شناخته شود. مهم‌تر از آن، فقط روسیه با محتوای گزارش مخالفت کرده است؛ کاری که در گذشته‌های نه‌چندان دور، پاکستان انجام می‌داد که ظاهراً اکنون این ماموریت را به مسکو سپرده است. بقیه کشورهای دنیا، به‌ویژه اعضای سازمان ملل، سکوت کرده‌اند، اگر هم در پذیرش و رد محتوای گزارش، حرفی بر زبان نرانده‌اند. از روحیه بقیه کشورها پیداست که سکوت‌شان به‌معنای رضایت از محتوای گزارش است، نه مخالفت با آن. با این حساب، روسیه به‌مثابه عضو دایم شورای امنیت، یکه و یک‌تنه در میدان دفاع از طالبان ایستاده است و هیچ‌یک از اعضای دیگر سازمان ملل، همراهی‌اش نکرده است. این برای کرملین، نه مزیت که مضرّت است؛ آن هم به‌خاطر خرسندکردن رژیمی که شرایط به‌رسمیت‌شناسی ازسوی دنیا را هنوز واجد نشده است.
موضع‌گیری اخیر روسیه، خواننده را به یاد موضع‌گیری هند در برابر حمله‌های پاکستان بر افغانستان می‌اندازد. کلیه کشورهای دنیا از لحظه شروع تنش بین اسلام‌آباد و طالبان تا لحظه حاضر، در برابر حمله‌های پاکستان بر افغانستان، سکوت اختیار کرده‌اند، اما تنها دهلی نو در دفاع از طالبان و بر ضداسلام‌آباد بیانیه صادر کرده است. البته این هم بیشتر به‌دلیل کین دیرین آن علیه پاکستان است، نه لزوماً حمایت صریح از عمل‌کرد طالبان. اکنون، مسکو پا جای پای دهلی نو گذاشته است؛ البته بیشتر درباب گزارش اخیر سازمان ملل، نه در همه اوضاع‌واحوال.
وقتی مسکو به دفاع از طالبان بر می‌خیزد، آن هم به‌بهای ایستاده‌گی در برابر گزارش سازمان ملل، به‌حتم ناگزیری‌هایی دارد یا هم منفعتی برایش متصور است؛ ورنه نمی‌خواهد یکه و تنها، حامی طالبان قلمداد شود. روسیه از نزدیک به دو سال به این‌سو، در برابر عمل انجام‌شده قرار گرفته است: به‌رسمیت‌شناسی رژیم طالبان. اکنون که روسیه آخرین تیر در تیردان خود را رها کرده است، ظاهراً محروم از گزینه عقب‌نشینی است. وقتی یک کشوری، رژیم طالبان را به‌رسمیت می‌شناسد، لازمه‌اش این است که از عمل‌کرد این گروه ستایش کند؛ حداقل در زمینه‌های خاصی، نه لزوماً در همه زمینه‌ها. با این حساب، روسیه برای آن‌که تامین رابطه رسمی با رژیم طالبان را قابل‌توجیه جلوه دهد، ناگزیر به خلق تصویر مثبت از این گروه، در برخی حوزه‌هاست؛ از جمله مبارزه با مواد مخدر که تولید و قاچاق آن، از منشأ افغانستان، یک نگرانی جدی برای مسکو و جمهوری‌های آسیای میانه است.
به‌زعم مسکو، اگر طالبان در زمینه مبارزه با خشخاش و تریاک ناکام هم مانده باشند، راه‌حل موثر در تشویق طالبان نهفته است، نه برجسته‌کردن هرچه بیشتر ضعف‌ها و نارسایی‌های این گروه. این نیز از اقتضائات به‌رسمیت‌شناسی رژیم طالبان و برقرارکردن رابطه رسمی با آن است. برای مسکو، مهم نیست که موثریت «راهبرد تشویق» چه زمانی عیان خواهد شد. همین‌طور، اگر این راهبرد عقیم بماند، به راهبرد «اعمال فشار» متوسل شد یا خیر.
از روسیه که بگذریم، گزارش سازمان ملل، ادعاهای گزاف و پرطمطراق طالبان درباب مبارزه با مواد مخدر را سخت به چالش کشید، اگر نگوییم به‌گونه کامل بی‌اثر ساخت. طالبان در بیش‌از پنج سال گذشته، پیوسته ادعا کرده‌اند که کارنامه روشنی در جنگ بر علیه خشخاش و تریاک در اختیار دارند. سازمان ملل هم در گزارش‌های قبلی، ادعاهای طالبان را رد نکرده است، اگر هم صریحاً بر آن مُهر تایید نزده است. مشخص نیست که این از سر کم‌دقتی بوده یا هم عوامل دیگر. برخی دیگر نهادهای غربی هم، هرازگاهی از تقلای نسبتاً موفقانه طالبان در این باب خبر داده‌اند. کشورهایی نیز سعی کرده‌اند با احتراز از اتخاذ موضع سخت‌گیرانه، طالبان را خرسند نگه دارند. اکنون با نشر این گزارش، طالبان تقریباً خلع‌سلاح شدند؛ به این معنا که ظاهراً دیگر حوزه و زمینه‌ای وجود ندارد که از خوب‌درخشیدن در آن سخن گویند و کشورهایی از جنس روسیه هم با دست پُر به میدان دفاع آیند.
