اکثریت شهروندان افغانستان از افزایش بیکاری و گسترش فقر در کشور شکایت دارند. آنان میگویند که بیکاری به بالاترین حد خود رسیده و این وضعیت زمینه را برای رواج گدایی فراهم کرده است. به گفته آنان، بسیاری از خانوادهها حتا توان تهیه یک وعده غذایی را ندارند. این در حالی است که براساس گزارش برنامه توسعهای سازمان ملل متحد (UNDP)، نرخ فقر در افغانستان به بیش از ۹۷ درصد رسیده است. همچنان، ۹۰ درصد زنان از اشتغال محروم شدهاند و تنها ۷ درصد از آنان در سال گذشته میلادی در بیرون از خانه کار کردهاند. برپایه این گزارش، ۶۹ درصد از مردم افغانستان شاغل نیستند و هیچگونه درآمدی ندارند و کار کودکان در صنایع دستی و زبالهگردی افزایش یافته است.
شماری از شهروندان کشور از بیکاری روزافزون، گسترش فقر و نبود زمینههای اشتغالزایی در افغانستان شکایت دارند. آنان میگویند که طالبان با وجود ادعاهایشان در زمینه فراهمسازی فرصتهای کاری، با کوچکسازی ساختار دولت نهتنها نتوانستهاند شغل ایجاد کنند، بلکه کار و نان مردم را نیز از آنان گرفتهاند. به گفته این شهروندان، واسطهبازی، خویشخوری و طالبسالاری باعث شده است کسانی که با طرز فکر آنان همسو نیستند یا رابطه و واسطه ندارند، از داشتن شغل محروم بمانند.
سرشار، یکی از زنان که توسط طالبان از کار محروم شده، در گفتوگو با روزنامه ۸صبح، میگوید که بیش از یکسال است او و همسرش هر دو بیکارند و برای تامین هزینههای زندهگی، تمام داراییشان را فروختهاند. به گفته او، اکنون سه ماه است که توان پرداخت کرایه خانه را نیز ندارند. او میگوید: «سه فرزند دارم. یک سال میشود که همراه شوهرم در خانه بیکار نشستهایم. قبلاً در یک نهاد غیردولتی کار میکردم، اما آنها هم مرا جواب دادند. از رشته حقوق و علوم سیاسی فارغ شدهام و حدود ۲۰ سال در بخشهای مختلف کار کردهام، اما حالا بیسرنوشت و بیدرآمد ماندهام. همه چیزمان را فروختیم. وضعیت آنقدر وخیم است که انسان از بیانش عاجز میماند. واسطهبازی و خویشخوری به اوج خود رسیده است.»
فرنوش در حکومت پیشین در یکی از نهادهای دولتی کار میکرد و از این طریق زندهگی خود را و خانوادهاش را به پیش میبرد. او میگوید که نزدیک به سه سال است که از سوی طالبان منفک شده و با وجود مراجع مکرر به ادارات دولتی، تا کنون نتوانسته شغلی پیدا کند. او میافزاید: «وضعیت همه مردم افغانستان خراب است. شغل وجود ندارد و فقر استخوانسوز، مردم را به ستوه آورده است. شرایط وخیم شده و بسیاری از خانوادهها نگران زنده ماندن فرزندانشان هستند. شهر کابل به شهر گدایان تبدیل شده است.»
احمد، یکی از جوانان جویای کار، میگوید که بیکاری، مردم را در وضعیت دردناکی قرار داده و دیگر کسی توان فکر کردن به سایر جنبههای زندهگی را ندارد. به گفته او، تمام دغدغه و فکر مردم در حال حاضر تنها یک لقمه نان است. او میافزاید: «مردم سرگردان و نگرانند که فردا چه بخورند و از کدام راه یک لقمه نان خشک برای فرزندانشان پیدا کنند.» به گفته او، معضل بیکاری در سایه سانسور رسانههای داخلی، فاصله رسانههای تبعیدی و چالشهای بزرگ سیاسی، همراه با فاجعههایی که علیه زنان رخ میدهد، به حاشیه رانده شده و کمتر مورد توجه قرار میگیرد.
در همین حال، برنامه توسعهای سازمان ملل متحد (UNDP) در گزارشی تحت عنوان «بررسی اجتماعی و اقتصادی افغانستان» که در ۳۰ اپریل سال جاری میلادی نشر شده، میگوید که در سال ۲۰۲۴ تنها ۷ درصد زنان در خارج از خانه کار کردهاند. این نهاد تخمین میزند که محدودیتهای جاری بر زنان و دختران ممکن است بین سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ نزدیک به ۹۲۰ میلیون دالر به اقتصاد افغانستان زیاد وارد کند.
این سازمان همچنین گزارش داده است که کار کودکان در سال ۲۰۲۴، بهویژه در میان پسران افزایش یافته است. براساس این گزارش، نرخ اشتغال پسران در سال جاری میلادی حدود ۱۵ درصد بوده که تقریباً دو برابر نرخ اشتغال در میان دختران است. به گفته این سازمان، بازگرداندن اجباری مهاجران از پاکستان و ایران نیز بر وضعیت اشتغال تاثیر منفی گذاشته و بیکاری را افزایش داده است.
براساس گزارش برنامه توسعه سازمان ملل متحد، ۶۹ درصد از مردم افغانستان شاغل نیستند یا درآمد کافی ندارند، ۹۰ درصد از زنان شغل خود را از دست دادهاند و ۴۰ درصد از اشتغال در اقتصاد غیررسمی، بدون قرارداد و بیمه انجام میشود. همچنین، نرخ فقر در کشور به بیش از ۹۷ درصد رسیده است.
سازمان بینالمللی کار (ILO) در گزارشی که در سال ۲۰۲۳ منتشر کرده، اعلام کرده است که نرخ بیکاری در میان جوانان مناطق شهری افغانستان به بیش از ۳۰ درصد رسیده است. بر پایه این گزارش، کار کودکان، بهویژه در بخشهای غیررسمی مانند صنایع دستی و زبالهگردی، بهطور چشمگیری افزایش یافته است. همچنین، سازمان بینالمللی کار هشدار داده که ۹۵ درصد از کارگران در افغانستان از هیچگونه حمایت اجتماعی یا پوشش قانونی برخوردار نیستند، امری که آنها را در برابر استثمار کاری و فقر ساختاری آسیبپذیرتر میسازد.
بانک جهانی در گزارشی در سال ۲۰۲۴ اعلام کرده که از سال ۲۰۲۱ به اینسو، بیش از ۷۰۰ هزار شغل در افغانستان از بین رفته است. بر پایه این گزارش، نرخ بیکاری در میان جوانان شهری به بیش از ۳۰ درصد رسیده، بخش خدمات و ساختوساز آسیب جدی دیده و فرصتهای شغلی در این بخشها بهشدت کاهش یافته است. به گفته بانک جهانی، اقتصاد رسمی افغانستان عملاً فروپاشیده و آنچه باقی مانده، اقتصادی غیررسمی، شکننده و ناپایدار است. همچنین، میزان بیکاری در کشور دو برابر شده و از هر چهار جوان در افغانستان، یک تن بیکار است و نیز ۱ تن در هر ۵ خانوار درآمد ثابت دارند.
این هشدارها و نگرانیها در حالی مطرح میشود که هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، در سخنرانیاش به مناسبت عید سعید فطر ادعا کرده است که فقر بخشی از تقدیر الهیست و فقیران نباید از وضعیت خود شکایت کنند. به گفته او، خداوند از ازل میدانست که فقیران صبور هستند و از همینرو آنان را فقیر آفریده است. رهبر طالبان از فقیران خواست که قناعت داشته باشند و دیگران را مسوول مشکلات اقتصادی خود ندانند.
