بازار سیاه قباله در بلخ؛ از ممنوعیت‌های سلیقه‌ای تا رشوه‌ستانی «شفری» در محاکم طالبان

منابع در شهر مزارشریف، مرکز ولایت بلخ، می‌گویند که اقدامات طالبان در مورد صدور و اجرای قباله در نقاط مختلف این شهر، سبب رونق بازار سیاه و اخذ رشوت‌های کلان، طولانی شدن روند اخذ قباله و سرگردانی مردم شده است. به گفته منابع، این گروه نقاط مختلف شهر را به کته‌گوری‌های متفاوت دسته‌بندی کرده و در برخی ساحات شهری، صدور و اجرای قباله را کاملاً ممنوع کرده‌اند.

منابع می‌افزایند که در شهرک خالد بن ولید و فقیرآباد در جنوب شهر، کارته انصاری، کارته وحدت، کارته ایشانی، شهرک متحد و برخی ساحات دیگر در شرق شهر، کارته ظهیرالدین، کمربند بابایادگار در غرب شهر، نوشاد، نورخدا و دشت شور در شمال شهر، از جمله ساحاتی هستند که اجرای قباله و خرید و فروش خانه و زمین در آن‌ها به‌طور کامل ممنوع شده است.

باشنده‌گان ساحات یاد شده شاکی هستند که در صورت فروش ملکیت و جایداد خود، از سوی افراد گروه طالبان مورد اذیت و آزار قرار می‌گیرند.

یکی از باشنده‌گان شهرک خالد بن ولید که خانه‌اش را در سال گذشته به فروش رسانده بود، می‌گوید که از سوی استخبارات طالبان برای چند شب بازداشت شده و پس از فسخ قرارداد فروش خانه، با ضمانت آزاد گردیده است.
این باشنده مزارشریف می‌گوید که در جریان بازداشت در استخبارات طالبان لت‌وکوب نیز شده است. او می‌افزاید که بعداً خانه‌اش را به‌صورت عرفی به فروش رسانده و با خریدار توافق کرده است که براساس سند رهنما، خانه را تحویل بگیرد. او تاکید می‌کند که پس از چند هفته به یک کمیشن‌کار مراجعه کرده و با پرداخت مبلغ ۱۲۰۰ دالر امریکایی، موفق به اجرای قباله شده است.

شماری دیگر از باشنده‌گان شهرک خالد بن ولید می‌گویند که افزون بر ممنوعیت اجرای قباله در این ساحه، بارها از سوی طالبان هشدار دریافت کرده‌اند که از ساخت‌وساز خانه در این منطقه خودداری کنند. به گفته این باشنده‌گان، طالبان به آنان گفته‌اند که مطابق فرمان رهبرشان، زمین این ساحه دولتی است و در زمان جمهوریت غصب شده است.

با این حال، کسانی که در مرکز شهر خانه یا زمین دارند، می‌گویند که بسته به ارزش زمین، میزان کمیشن و اخذ رشوت تفاوت دارد.
یکی از باشنده‌گان ناحیه سوم شهر مزارشریف که خانه‌اش را برای فروش ثبت کرده، می‌گوید که برای اجرای قباله، کمیشن‌کار مبلغ ۲۰ هزار دالر تقاضا کرده است. او می‌افزاید که اگر از طریق کمیشن‌کار اقدام نکند، در صورت خوش‌شانسی، پس از دو سال قباله صادر خواهد شد. یک کمیشن‌کار تایید می‌کند که آن‌ها در اداره محکمه طالبان «شفر» دارند و هنگام مراجعه، مانند مراجعین عادی با گفتن شفر خود را معرفی می‌کنند.

با این حال، اجرای قباله در ساحاتی که از سوی طالبان ممنوع نیست، دست‌کم شش ماه تا دو سال طول می‌کشد.
عبدالبصیر، باشنده کارته امانی که به‌تازه‌گی موفق به گرفتن قباله خانه‌اش شده است، می‌گوید: «دو سال پیش عریضه کردیم، اما تازه قباله گرفتیم. بارها به محکمه می‌رفتیم، اما می‌گفتند تا حال جور نشده، برو یک ماه بعد بیا، برو دو ماه بعد بیا. چند ماه هم قباله گم بود تا پیدا شد و بالاخره گرفتیم.» به گفته او، چند ماه به‌دلیل این‌که نام پدرش در قباله به‌گونه نادرست نوشته شده بود، سرگردان شده است.

این در حالی است که به گفته عبدالبصیر، کارته امانی جزو ساحات «ممنوع‌المعامله» در محکمه طالبان نیست. او تاکید می‌کند که اگر این منطقه جزو مناطق ممنوعه می‌بود، شاید هرگز موفق به گرفتن قباله نمی‌شد.

رحمان‌الله، باشنده ناحیه دوازدهم شهر مزارشریف که به‌تازه‌گی زمینی را خریده، می‌گوید که از سوی حوزه طالبان یک‌بار به‌دلیل ساخت دیوار بازداشت شده است. به او در حوزه گفته شده که قباله زمینش اعتبار ندارد، در حالی که به گفته خودش این قباله را از محکمه طالبان با هزار مشقت به دست آورده است. او می‌گوید که اکنون مواد ساختمانی‌اش در روی زمین باقی مانده و نمی‌تواند خانه بسازد، در حالی که خودش در ناحیه هفتم در یک خانه کرایی زنده‌گی می‌کند.

همزمان، مراجعین محکمه طالبان می‌گویند که به‌جای افراد مسلکی و متخصص، شماری از طالبان مدارس دینی به کار گماشته شده‌اند که از مسایل حقوقی، به‌ویژه حقوق ملکیت، آگاهی ندارند.

برخی مراجعین از عدم تجربه این افراد طالبان شکایت کرده، می‌گویند که به‌دلیل بی‌سوادی و بی‌تجربه‌گی آنان ناگزیر روزها در انتظار صدور قباله، نکاح‌خط، کارت تولد، ترکه‌خط، ورثه‌خط و دیگر اسناد خود می‌مانند.

این در حالی است که باشنده‌گان شهر مزارشریف از بد رفتاری و خشونت شماری از اعضای طالبان در داخل اداره محکمه این گروه نیز شکایت دارند.