نوروز، روز تعادل بهاری، نخستین روز حمل/فروردین، برابر با ۲۱ مارچ ترسایی؛ یکی از نمادهای مشترک فرهنگی است که از گذشته‌های دور تا امروز در سرزمین ما تجلیل می‌شود. این روز نه تنها در میهن ما، بلکه در مناطق وسیعی از گیتی، از جمله حوزه قفقاز، خاورمیانه، آسیای میانه و شرق آسیا گرامی داشته می‌شود. به صورت ویژه، کشورهایی چون آذربایجان، آلبانی، افغانستان، ایران، پاکستان، تاجیکستان، ترکمنستان، ترکیه، قزاقستان، قرغیزستان و هند نوروز را پاس می‌دارند و در شکل و شمایل متعدد آن را تجلیل می‌کنند. این کشورها به نام کشورهای حوزه نوروز نیز شناخته می‌شوند. نوروز برای افغانستان نه تنها یک رسم سنتی فرهنگی، بلکه پیوند دهنده این کشور با تاریخ باستان نیز است؛ زیرا اساطیری چون یما و تاج‌پوشی جمشید در بلخ که یکی از ولایت‌های مهم افغانستان امروز است، اتفاق افتاده است. هرچند تجلیل از نوروز در افغانستان از آوان حاکمیت طالبان به این طرف با چالش‌هایی مواجه بوده، اما خوشبختانه نوروز و تجلیل از آن محدود به افغانستان و کشورهای حوزه نوروز باقی نمانده است، بلکه امروزه نوروز مناسبت فراملی و منطقه‌ای به حساب می‌آید. با درک اهمیت موضوع و با نظرداشت این‌که نوروز در محدوده وسیع جغرافیایی و در بین بیشتر از ۳۰۰ میلیون انسان ارج گذاشته و گرامی‌داشت می‌شود، سازمان ملل متحد، روز ۲۱ مارچ هر سال را مسما به روز بین‌المللی نوروز کرده و طی قطع‌نامه شماره ۲۳۵/۶۴ خویش، نوروز را میراث ناملموس بشری عنوان داده و اشاعه این روز را در زمره وظایف کشورهای عضو قرار داده است. این قطع‌نامه که مسما به روز بین‌المللی نوروز است، به تاریخ ۲۳ فبروری ۲۰۱۰ به پیشنهاد کشورهای افغانستان، آذربایجان، آلبانی، مقدونیه، ایران، هند، قزاقستان، قرغیزستان، تاجیکستان، ترکیه و ترکمنستان توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد تصویب شده است. این قطع‌نامه علاوه بر مقدمه، دارای ۵ بند است که در این‌جا به شرح محتویات آن به سبک ادبیات سازمان ملل متحد پرداخته می‌شود.
مجمع عمومی سازمان ملل متحد:
با تاکید بر اصول مندرج در منشور سازمان ملل متحد، به صورت خاص تاکید روی اصل حصول همکاری بین‌المللی در عرصه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، با تذکر بر برنامه جهانی به منظور گفت‌وگو میان تمدنها، با تأیید اعلامیه جهانی تنوع فرهنگی مصوب ۲ نوامبر ۲۰۰۱ (یونسکو)، با نظرداشت کنوانسیون حفاظت از میراث ناملموس فرهنگی، با ملاحظه وابسته‌گی میراث ناملموس و میراث ملموس فرهنگی و طبیعی، با استقبال از شمولیت نوروز در لیست میراث ناملموس فرهنگی، با تاکید روی اهمیت افزایش آگاهی عامه پیرامون فرهنگ‌های ملی، تنوع و میراث فرهنگی جهانی که از اساسات تقویت صلح و همکاری‌های بین‌المللی است؛ با یادداشت این‌که نوروز یا روز تعادل بهاری، به عنوان روز آغاز سال توسط بیشتر از ۳۰۰ میلیون انسان و برای بیشتر از ۳ هزار سال در حوزه‌های بالکان، بحیره سیاه، قفقاز، آسیای مرکزی، خاور میانه و سایر مناطق تجلیل می‌شود و…
- روز ۲۱ مارچ را به عنوان روز بین‌المللی نوروز به رسمیت می‌شناسد؛
- از تلاش‌های کشورهای عضو که نوروز را تجلیل می‌کنند، در راستای حفاظت و ارتقای فرهنگ و سنت‌های نوروزی استقبال می‌کند؛
- کشورهای عضو را در راستای تلاش غرض افزایش آگاهی در مورد نوروز و تجلیل مناسب مراسم این روز، تشویق می‌کند؛
- کشورهای عضو (که نوروز را تجلیل می‌کنند) را به مطالعه ریشه‌ها و سنت‌های نوروز با روی‌کرد اشاعه آگاهی در مورد میراث نوروز در بین جامعه ملل، تشویق می‌کند؛
- کشورهای عضو ذی‌علاقه، سازمان ملل متحد به صورت ویژه نهادهای ویژه اختصاصی آن، برنامه‌ها و صندوق‌ها، به صورت خاص یونسکو و هم‌چنان سازمان‌های بین‌المللی غیردولتی را به اشتراک در مراسم تجلیل از نوروز، تشویق می‌کند.
هرگاه به محتوای قطع‌نامه روز بین‌المللی نوروز دقت شود، موارد متعددی را می‌توان از آن استنباط کرد. به عنوان مثال، براساس مقدمه قطع‌نامه روز بین‌المللی نوروز، منشور سازمان ملل متحد به عنوان مهم‌ترین سند بین‌المللی که از اعتبار بزرگ در سطح جهان برخوردار است، پشتوانه این قطع‌نامه است. نوروز به عنوان یک مناسبت فرهنگی بین‌المللی، یکی از مبناهای همکاری‌های بین‌المللی در عرصه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی قرار داده شده است. روز بین‌المللی نوروز یکی از نمادهای گفت‌وگوهای تمدنها قلمداد شده است. اعلامیه جهانی تنوع فرهنگی مصوب سازمان یونسکو نیز یکی از پشتوانه‌های روز بین‌المللی نوروز قرار داده شده و به همین اساس نوروز شامل لیست میراث ناملموس فرهنگی جهان شده است که طبق صراحت کنوانسیون حفاظت از میراث ناملموس جهانی، رفتارها، نمایش‌ها، گفتارها، دانش، مهارت‌ها و هم‌چنان ابزار، وسیله‌ها، مصنوعات و فضاهای فرهنگی که بیان‌گر اجتماعات و در مواردی بیان‌گر افراد باشد، میراث ناملموس فرهنگی نامیده می‌شود. نکته مهم دیگر در مقدمه این قطع‌نامه عبارت از رسمیت سابقه بیشتر از ۳ هزار ساله برای نوروز و هم‌چنان قرار دادن نوروز به عنوان وجه مشترک فرهنگی بیشتر از ۳۰۰ میلیون انسان است که همین امر یکی از دلایل جهانی بودن یا جهانی ساختن نوروز است. بندهای پنج‌گانه این قطع‌نامه از وضاحت جامعی برخوردار است که به صورت کل حاکی از رسمیت نوروز به عنوان یک روز بین‌المللی و هم‌چنان استقبال از تجلیل و اشاعه آن و به همین ترتیب ترغیب سایر دولت‌ها، سازمان ملل و موسسات به اشتراک در این روز است.
مورد دیگری که بایست در این بحث یادآوری شود، عبارت از اعلامیه جهانی حقوق و بشر و هم‌چنان میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است که هر دو سند یاد شده رسمیت فرهنگ ملت‌ها و اشتراک آزادانه در مناسبت‌های فرهنگی را برای مردم ضمانت نموده و آن را جزو حقوق بشری آنان قلمداد کرده است. به این اساس، می‌توان نتیجه گرفت که نوروز و تجلیل از این روز به عنوان یک مناسبت فرهنگی جهانی، شامل حقوق بشری مردمان کشورهای حوزه نوروز بوده و از حمایت قوی برخوردار است.
نتیجه فشرده این نوشته را می‌توان چنین آورد: نوروز به عنوان یک مناسبت فرهنگی فراتر از سطح چند کشور و منطقه مطرح است و سازمان ملل متحد طی یک قطع‌نامه این روز را وجه بین‌المللی داده است. این روز نه تنها یک مناسبت فرهنگی است، بلکه ظرفیت آن را دارد که به عنوان بخش مهمی از دیپلماسی فرهنگی کشورها به شمول کشور ما تعریف شود و از آن در راستای تثبیت جایگاه تاریخی و هم‌چنان حصول اهداف سیاست خارجی، استفاده به عمل آید. نوروز میراث مشترک بشر است و خوشبختانه از حمایت وسیعی در سطح جهان برخوردار است. نوروز به عنوان یک مناسبت مهم فرهنگی، بخشی از حقوق بشری مردمان کشورهای حوزه نوروز است که به صورت خاص توسط بند اول ماده ۲۷ اعلامیه جهانی حقوق بشر و هم‌چنان ماده‌های اول، سوم، ششم و پانزدهم میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ضمانت شده است.
