این روزها استفاده از عینکهای بدون نمره و غیرمعیاری در میان جوانان و سالمندان افزایش یافته است. همزمان، شماری از پزشکان در کابل هشدار میدهند که استفاده از این نوع عینکها میتواند به چشمها آسیب برساند و یکی از عوامل تهدیدکننده سلامت بینایی به شمار میرود. آنان میافزایند که این عینکها بهدلیل نداشتن معیارهای طبی، نهتنها به بهبود دید کمک نمیکنند، بلکه در درازمدت باعث ضعف بینایی و بروز مشکلات جدی چشمی میشوند. پزشکان تأکید میکنند که هر فرد باید عینک مطالعه و عینک آفتابی خود را مطابق نمره دقیق چشمهایش تهیه کند. به باور آنان، استفاده از عینکهای غیرمعیاری و نامتناسب با نمره چشم میتواند باعث خستهگی چشم، سردرد، سوزش، خارش و حتا اشکریزی شود و در برخی موارد، تغییر نمره چشم را نیز در پی داشته باشد.
این پزشکان در گفتوگو با روزنامه ۸صبح میگویند که عینک امروزه بهعنوان یکی از ملزومات بهداشتی و سلامت بسیاری از افراد جامعه محسوب میشود؛ با این حال، فرهنگ استفاده صحیح از عینک هنوز بهطور گسترده نهادینه نشده و استفاده درست از این وسیله نیازمند آگاهیرسانی و فرهنگسازی مناسب است.
ولید فرهمند، یکی از پزشکان چشم، میگوید که عینکهای غیرمعیاری پلاستیکی در درازمدت تأثیرات منفی جدی بر چشم وارد میکنند و نباید بهصورت ناآگاهانه از آنها استفاده شود. به گفته او، عینک باید مطابق وضعیت و نمره چشم هر فرد تنظیم شود؛ اما متأسفانه بسیاری از دکانها بهصورت خودسرانه عینک میفروشند و مردم نیز بهدلیل نداشتن آگاهی کافی از آن استفاده میکنند.
فرهمند در گفتوگو با روزنامه ۸صبح، زیانهای عینکهای بدون نمره را چنین برمیشمارد: «پلاستیک بیکیفیت باعث مغشوش شدن تصویر و کاهش وضوح دید میشود و این مساله خستهگی چشم را افزایش میدهد. همچنین، استفاده از عینکهای محافظ با رنگ تیره باعث میشود حدقه چشم تا اندازهای گشاد شود؛ در چنین حالتی، اگر شیشه یا پلاستیک عینک بیکیفیت باشد، نهتنها فایدهای ندارد، بلکه سبب نفوذ بیشتر اشعههای مضر شده و میتواند به بخشهای عصبی چشم آسیب برساند. از سوی دیگر، این نوع عینکها بهسرعت خش برمیدارند که موجب پراکندهگی نور شده و باعث آزار چشم میشود.»
ضیاالحق ضیا، یکی دیگر از پزشکان چشم، میگوید که مردم، بهویژه کودکان که دچار برخی مشکلات چشمی هستند، نباید بدون توصیه پزشک از عینکهای غیر معیاری استفاده کنندو او میافزاید که این نوع عینکها نه تنها فایدهای ندارند، بلکه میتوانند ضرر هم داشته باشند.
ضیاالحق در این باره میگوید: «عینکهایی که در سرکها فروخته میشوند، نهتنها مشکلات چشمی افرادی که از آنها استفاده میکنند را برطرف نمیکنند، بلکه میتوانند باعث سردرد، سرگیجه و در صورتی که نمره عینک با چشم هماهنگ نباشد، سبب انحراف یا کج شدن چشم شوند.»
آقای ضیا از شهروندان میخواهد که در صورت داشتن مشکلات یا بیماریهای چشمی حتماً به پزشک متخصص مراجعه کنند و بهصورت خودسرانه عینک تهیه نکنند. او درباره افرادی که پزشکان برای آنها عینک تجویز میکنند، میگوید: «پزشکان عینک را به منظور بهبود بینایی، کاهش سردرد، اصلاح انحراف چشم، درمان تنبلی چشم، کاهش خستهگی چشم و محافظت از چشم توصیه میکنند.»
این روزها در گوشهوکنار شهر کابل، فروش عینکهای غیرمعیاری بر روی تختههای زرد و بر دوش فروشندهگان بهطور گسترده دیده میشود. مردم در ردههای سنی مختلف خریدار این نوع عینکها هستند و در برخی موارد، عینکهای پلاستیکی ویژه کودکان نیز در بازار عرضه شده و مورد استفاده قرار میگیرند.
شماری از باشندهگان کابل میگویند که از این نوع عینکها هم برای محافظت از چشمهای خود و هم بهعنوان یک ابزار تجملی استفاده میکنند.
شازیه، یکی از همین افراد، میگوید که مجموعهای از دیزاینهای متفاوت عینکهای پلاستیکی بدون نمره دارد. او میافزاید که از این عینکها بیشتر بهخاطر تجمل و تا حدی برای محافظت از چشم استفاده میکند.
این باشنده کابل در این باره میگوید: «همانطور که میبینید، اکنون عینک سیاه به چشم دارم. من این عینکها را بیشتر برای فشن استفاده میکنم، چون خوشم میآید. در خانه شش یا هفت نوع دیگر عینک دارم. به نظر من استفاده از عینک خوب است. همانگونه که میبینیم، هوای شهر کابل بسیار آلوده است و این هم مفید است. برای آفتاب نیز مناسب است، اما خودم بیشتر به خاطر فیشن از آن استفاده میکنم.»
رحیمالله، یکی دیگر از باشندهگان کابل، میگوید که با وجود برخی مشکلات احتمالی در استفاده از عینکهای برفی و آفتابی، فواید آن به مراتب بیشتر است؛ بهویژه در افغانستان که پوشیدن عینک هنوز بهعنوان یک تابو تلقی میشود و استفادهکنندهگان آن گاهی با واکنشها و کلمات ناپسند مردم روبهرو میشوند.
این باشنده کابل میافزاید: «بهجای اینکه بگوییم عینک ضرر دارد و اصلاً از آن استفاده نکنیم، بهتر است از آن استفاده کنیم. در تابستان میبینی که خیلیها عینک نمیزنند و میگویند مردم ریشخند میکنند، اما اگر چشم کسی آسیب ببیند، آیا همان مردم کاری میکنند؟ یا در شبهای امتحان میبینی که دانشجویان تا صبح درس میخوانند و مطالعه میکنند، اما عینک مطالعه نمیزنند. در کل درست است که ممکن است مشکلاتی هم داشته باشد، اما به نظر من فواید آن بیشتر است. مردم صبحها وقتی از تاریکی اتاق بیرون میآیند، مستقیم زیر نور آفتاب یا برف قرار میگیرند که به چشم آسیب میرساند. در چنین شرایطی، حتماً باید عینک زد.»
پرویز، اما برخلاف این دو باشنده کابل، میگوید که در گذشته از عینکهای بدون نمره استفاده میکرده، اما پس از آگاهی از زیانهای آن، استفاده از این نوع عینکها را متوقف کرده است.
پرویز از تجربهاش چنین میگوید: «استفاده از عینکهای بدون نمره ضررهای زیادی برای چشم دارد. من در گذشته از این عینکها استفاده میکردم، اما پس از آگاه شدن از زیانهای آن، دیگر از آنها استفاده نکردم. از مهمترین ضررهای آن این است که مردمک چشم را ضعیف میکند و میتواند باعث ایجاد لکههایی در صورت شود. خودم در این زمینه معلومات دارم؛ اشعههای مضر خورشید، بهویژه اشعههای یوویای (UVA) و یوویبی (UVB)، دو نوع اشعهای هستند که به چشم آسیب میرسانند. به نظر من، این نوع عینکها باید تنها با مشورت پزشک خریداری و استفاده شود.»
قیمت این عینکها بسته به کیفیت شیشه و فریم (چوکات) آنها متفاوت است. با این حال، در بیشتر فروشگاههای عینک در افغانستان، این محصولات بدون مشورت پزشک به فروش میرسند و حتی برخی از عینکهای طبی ویژه مطالعه نیز بدون معاینه چشم عرضه میشوند.
