انستیتوت حل منازعات (Institute for Conflict Management) گزارشی تکان‌دهنده را از وضعیت کارکنان صحی تحت رژیم طالبان منتشر کرده است. در این گزارش ۱۰۹ واقعه خشونت علیه کارکنان صحی در سال ۲۰۲۳، به ثبت رسیده که ۸۰ درصد آن از سوی جنگ‌جویان طالبان صورت گرفته است. براساس گزارش، ۶۵ کارمند صحی در ۳۸ رویداد در سال ۲۰۲۳، توسط نیروهای طالبان دست‌گیر شده و مورد بازجویی قرار گرفته‌اند. در گزارش آمده که ۱۶ کارمند صحی و داکتر در ۱۰ رویداد تا ماه جون سال جاری کشته شده‌اند. این نهاد از کشته شدن یک داکتر در اثر شکنجه‌های وحشیانه طالبان در ولایت بدخشان نیز یاد کرده و افزوده است که سیستم مراقبت‌های صحی افغانستان در لبه سقوط قرار دارد؛ زیرا طالبان بیش‌ترین منابع دولتی را در بخش‌های اطلاعاتی و امنیتی خود به مصرف می‌رسانند. به گفته این نهاد، برآوردهای اخیر از وضعیت صحی تحت رژیم طالبان نشان می‌دهد که در ازای هر هزار تن ۰.۳۳ داکتر وجود دارد، در حالی که این رقم در کشورهای پردرآمد ۲۰ نفر در هر هزار تن است.
یک انستیتوت زیر نام Institute for Conflict Management گزارشی را تحت عنوان «افغانستان: خشونت علیه مراقبت‌های صحی در درگیری‌های ۲۰۲۳)، در ۲۴ جون سال ۲۰۲۴ منتشر کرده و پرده از وضعیت وحشت‌ناک کارکنان صحی تحت رژیم طالبان برداشته است.
در گزارش این انستیتوت تاکید شده که ۸۰ درصد خشونت‌های اعمال‌شده علیه کارکنان صحی و داکتران در افغانستان توسط نیروهای «اطلاعاتی و پولیس» طالبان صورت گرفته است. در گزارش تصریح شده که ۱۰۹ واقعه خشونت علیه کارکنان صحی در سال ۲۰۲۳ به ثبت رسیده، در حالی که این آمار در سال ۲۰۲۲، به ۸۷ مورد رسیده بود.
این نهاد افزوده که حداقل ۶۵ کارمند صحی در ۳۸ رویداد در سال ۲۰۲۳، توسط جنگ‌جویان طالبان بازداشت شده و مورد بازجویی قرار گرفته‌اند. طبق گزارش، ۳۳ مورد در ۲۵ رویداد در سال ۲۰۲۲ صورت گرفته که دو برابر خشونت علیه کارکنان صحی را تحت رژیم طالبان نشان می‌دهد.
در گزارش گفته شده که حوادث خشونت‌آمیز در ۲۸ ولایت به وقوع پیوسته که بیش‌ترین آمار خشونت در ولایت‌های زابل و بلخ به ثبت رسیده است. به گفته این نهاد، رفتارهای خشونت‌آمیز علیه کارکنان صحی در ولایت‌های هرات و کابل نیز گزارش شده است.
یافته‌های گزارش نشان می‌دهد که از زمان تسلط طالبان در افغانستان تا آخر جون سال جاری ۱۶ کارمند صحی و داکتر در ۱۰ رویداد در افغانستان کشته شده‌اند. در گزارش تصریح شده که عامل این رویدادها طالبان و افراد ناشناس خوانده شده که کارکنان صحی را مورد ضرب‌وشتم قرار داده، مراکز صحی را تعطیل کرده و داکتران و ارایه‌دهنده‌گان عرضه خدمات صحی را دست‌گیر کرده و مورد آزارواذیت قرار داده‌اند.
در گزارش گفته شده که طالبان در ۱۰ جون ۲۰۲۴، موسسه صحی باران در ولایت بامیان را بسته و مدیر آن را به دلیل اظهارات ضد این گروه بازداشت کرده‌اند. همچنان در گزارش از جان باختن داکتر سردار در نتیجه شکنجه‌های وحشیانه طالبان در ولایت بدخشان یادآوری شده است.
این انستیتوت از دست‌گیری و بدرفتار افراد طالبان در هنگام بازداشت نبیله رحیمی، فعال حقوق بشر و کارمند نهاد توسعه‌ای سازمان ملل متحد (UNDP) و کشته شدن، عبدالغفار همدرد، رییس بخش انکشاف آموزش دانشگاه طبی کابل، توسط افراد ناشناس به‌عنوان خشونت‌های شدید علیه کارکنان صحی یاد کرده است.
یافته‌های گزارش نشان می‌دهد که جنگ‌جویان طالبان در شهر میمنه، مرکز ولایت فاریاب، یک داکتر زن را به‌زور از محل کارش بیرون کرده و یک پرستار زن را در مزارشریف، مرکز ولایت بلخ، مورد ضرب‌وشتم قرار داده‌اند که در نتیجه این پرستار به‌شدت مجروح شده است.
همچنان این انستیتوت تاکید کرده که جنگ‌جویان طالبان در ۳۰ می ۲۰۲۳، با هجوم بر یک مرکز صحی خصوصی در شهر قلات، مرکز زابل، تجهیزات آنان را نابوده کرده‌اند.
انستیتوت حل منازعات با اشاره به بحران وخیم صحت در افغانستان از جابه‌جای نورجلال، معین سابق وزارت داخله طالبان به جای قلندر عباد به‌حیث وزیر صحت عامه یاد کرده و افزوده که سیستم صحت در افغانستان در لبه سقوط قرار دارد. به گفته این نهاد، طالبان بیش‌ترین منابع دولتی را برای دستگاه‌های امنیتی و استخباراتی خود به مصرف می‌رسانند.
در گزارش از بودجه بیش از ۶۱۶ میلیون دالر وزارت دفاع طالبان یاد کرده که ۱۷.۳۸ درصد کل بودجه رژیم این گروه را تشکیل می‌دهد، در حالی که بودجه وزارت صحت عامه ۸۰ میلیون دالر است و ۲.۲۵ درصد از کل بودجه را به خود اختصاص داده است.
در گزارش آمده است که سازمان‌های غیرانتفاعی و اهداکننده‌گان بین‌المللی از استخدام کارمندان زن منع شده‌اند و محدودیت‌های مالی دسترسی سازمان‌های کمک‌رسان را محدود کرده است. همچنان خطوط حیاتی جامعه مانند کلینیک‌های روستایی و مراکز تغذیه بسته شده است.
این در حالی است که قبل از این سازمان ملل گزارش داده که ۱۷.۹ میلیون تن در افغانستان به کمک‌های صحی نیاز دارند که از این میان ۹.۵ میلیون تن دیگر به امکانات صحی دسترسی محدود دارند یا دسترسی ندارند.
این نهاد گفته که افغانستان و پاکستان دو کشور در جهان هستند که تا کنون فلج کودکان در آن ریشه‌کن نشده است. به گفته این نهاد، برآوردهای اخیر از وضعیت صحی تحت رژیم طالبان نشان می‌دهد که در ازای هزار تن صفر اعشاریه ۳۳ داکتر وجود دارد که این رقم در کشورهای پردرآمد ۲۰ نفر در هر هزار تن است. سازمان صحی جهان قبلا گفته است که در ازای هر هزار نفر ۲.۵ داکتر باید وجود داشته باشد. این وضعیت از سوی انستیتوت حل منازعات فاجعه‌آمیز خوانده شده است. در گزارش تصریح شده که افغانستان با بدترین پیامدی‌های صحی جهان از جمله سوءتغذیه حاد، کوتاه‌قدی و مرگ‌ومیر بالای کودکان و مادران نیز دست‌وپنجه نرم می‌کند.
با این حال، یکی از داکتران که نمی‌خواهد نامش در گزارش ذکر شود، در صحبت با روزنامه ۸صبح می‌گوید که پالیسی‌های سخت‌گیرانه طالبان علیه زنان، نظام صحی را به‌گونه قابل ملاحظه‌ای متاثر کرده است. به گفته او، براساس محدودیت‌های اعمال‌شده امر به معروف و نهی از منکر طالبان، داکتران مرد اجازه ندارند زنان بدون محرم را معاینه کنند و زنان بدون محرم اجازه ندارند وارد مراکز صحی شوند. این داکتر تاکید می‌ورزد که معاش کارکنان صحی بعد از تسلط طالبان کاهش یافته و از سوی دیگر برخورد اعضای طالبان با کارکنان صحی در اکثر موارد خیلی خشن و غیرانسانی است که سبب دل‌سردی و ناامیدی داکتران و سایر دست‌اندرکاران صحت شده است و هیچ‌کسی اجازه ندارد صدا بلند کند و در صورت اعتراض شکنجه و بازداشت می‌شود.
براساس اظهارات این داکتر، مراکز صحی با کمبود شدید دوا و تجهیزات طبی مواجه است و بنا بر ضعف اقتصادی مردم، حضور مراجعه‌کننده‌گان در مراکز صحی نیز افزایش یافته و نیز کمبود شدید متخصصان زن، مشکلات صحت در افغانستان را دو برابر کرده است. به گفته او، این چالش‌ها به‌گونه غیرمستقیم سبب افزایش مرگ‌ومیر مادران و نوزادان می‌شود و اگر وضعیت به همین موال ادامه یابد سیستم صحت با انحطاط شدید مواجه خواهد شد.
از سوی دیگر، سازمان صحی جهان گزارش داده که افغانستان با مرگ ۶۳۸ تن در هر ۱۰۰ هزار تولد زنده، بالاترین میزان مرگ‌ومیر مادران را در آسیا دارد. به گفته این سازمان، از آغاز سال ۲۰۲۴ تا نشر این گزارش، بیش از هزار کودک زیر پنج سال در افغانستان در نتیجه «ذات‌الریه» جان خود را از دست داده‌اند که ۸۸ درصد از کل مرگ‌ومیر ناشی از عفونت‌های تنفسی کودکان را تشکیل می‌دهد.
همچنان صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) در ۵ مارچ ۲۰۲۴ گزارش داده که ۱۰ درصد از کودکان زیر پنج سال افغانستان دچار سوءتغذیه و ۴۵ درصد کوتاه‌قد هستند. براساس مشخصات جنسیتی کشور که بخش زنان سازمان ملل متحد در سال ۲۰۲۴ منتشر کرده، تنها ۱۰ درصد از زنان قادر به تامین نیازهای اولیه صحی خود بوده‌اند و تقریبا ۲۴ هزار زن در هر ماه در مکان‌های صعب‌العبور در افغانستان زایمان می‌کنند.
این انستیتوت گفته که نظام صحی در افغانستان تحت حاکمیت طالبان با بحران شدیدی مواجه شده و دسترسی شهروندان به خدمات صحی به‌شدت کاهش یافته است و اکثریت مردم به دلیل فقر روزافزون و بیکاری مستمر، نمی‌توانند به مراکز درمانی مراجعه کنند و بیماری‌های جسمی همراه با ناراحتی‌های روحی را تحمل می‌کنند.
در حال حاضر ۴۲۸ مرکز صحی ثابت و سیار در افغانستان به دلیل محدودیت‌های مالی مجبور به تعطیلی شده‌اند و نیز نزدیک به ۱۸ میلیون تن در افغانستان که حدود ۴۰ درصد جمعیت را تشکیل می‌دهند، دسترسی محدودی به مراقبت‌های صحی دارند.
دکتر حنان بلخی، مدیر منطقه‌ای مدیترانه شرقی سازمان صحی جهان، در ماه مارچ ۲۰۲۴ گفته است: «۵۰ درصد جمعیت افغانستان از ناراحتی روانی رنج می‌برند که بر بهره‌وری و کیفیت زنده‌گی تأثیر می‌گذارد. این افراد را در برابر اختلالات سلامت روان و مصرف مواد آسیب‌پذیر می‌کند.»
در گزارش گفته شده که افغانستان نیاز فوری به داکتران زن دارد؛ زیرا آن‌ها اغلب تنها ارایه‌دهنده‌گان خدمات صحی برای زنان و کودکان هستند. به گفته این نهاد، طالبان ۳۰۰۰ زنی را که قبلا از دانشکده‌های طبی فارغ شده بوده‌اند، از شرکت در امتحان‌های تخصصی منع کرده‌اند که این اقدام افغانستان را از یک منبع حیاتی محروم کرده است.
این انستیتوت گفته که رژیم طالبان در ایجاد چارچوب‌های نظارتی و ضروری برای پیش‌برد اهداف توسعه پایدار شکست خورده است. طبق گزارش، ناتوانی این گروه در اجرای سیاست‌های تضمین دستری عادلانه به خدمات صحی، نابرابری‌های صحی را تشدید می‌کند و مانع پیش‌رفت به سوی توسعه پایدار می‌شود.
در گزارش آمده است که وضعیت بخش صحت افغانستان با تداوم رژیم طالبان در حال وخیم شدن است و بی‌تفاوتی طالبان نسبت به رفاه عمومی، از جمله نیازهای صحی آن‌ها، برای جمعیت کشوری که نه منابع و نه امکانات لازم برای حفظ حداقل خدمات صحی اولیه را دارد، فاجعه‌بار است.
