سازمان ملل نشست سوم روند دوحه را روز گذشته به پایان رساند. قرار بود این نشست دوروزه باشد و در روزهای ۳۰ جون و ۱ جولای برگزار شود، اما دیروز (سهشنبه، ۲ جولای) نیز جلسهای در حاشیه جلسه اصلی برگزار شد. این جلسه حاشیهای، جلسه اعضای جامعه مدنی و زنان با نمایندهگان کشورها بود. نشست سوم دوحه به ریاست خانم رزماری دیکارلو، معاون دبیر کل سازمان ملل متحد در امور سیاسی و تثبیت صلح، با حذف مسایل تشکیل دولت فراگیر و نقض حقوق بشر بهویژه حقوق زنان از آجندا و در غیبت نمایندهگان جناحهای سیاسی ضد طالبان، فعالان مدنی و زنان، برگزار شد. این نشست حاشیههای فراوانی داشت که مهمترین آن، بحث حذف زنان از آجندای این نشست و جایگزینی سکتور خصوصی و مبارزه با مواد مخدر بود. حذف مساله زنان از آجندای نشست سوم دوحه و عدم دعوت از نمایندهگان زنان و فعالان جامعه مدنی به این نشست، به خواست طالبان انجام شد. طالبان به نشست اول دوحه دعوت نشدند، به نشست دوم دعوت شدند ولی به دلیل اینکه سازمان ملل شرایط آنها (شرکت طالبان بهعنوان تنها نماینده افغانستان و ملاقات با دبیر کل سازمان ملل) پذیرفته نشد، در آن شرکت نکردند؛ اما سازمان ملل برای اینکه آنها را در نشست سوم داشته باشد، ماهها کار کرد و شرایط طالبان را نیز پذیرفت. ماحصل این عملکرد، حذف زنان و تشکیل دولت فراگیر از آجندای رسمی و عدم دعوت زنان و فعالان مدنی به نشست بود که انتقادهای بسیاری را هم در میان مردم افغانستان و هم در میان سازمانهای مدافع حقوق بشر در سطح جهان برانگیخت. این انتقادها به حدی زیاد شد که بهصورت کامل نشست سوم دوحه را تحت تاثیر قرار داد.
از زمانی که آجندای نشست به خواست طالبان تغییر کرد، زنان و فعالان مدنی افغانستان بهصورت پیوسته در سراسر جهان از این تصمیم انتقاد کردند. از همان زمان، هشدارهایی در مورد اینکه اگر نشست سوم دوحه با آجندای طالبانی و در غیبت زنان و نمایندهگان جامعه مدنی برگزار شود یک لکه ننگ بر پیشانی سازمان ملل خواهد بود، داده شد. این هشدارها اما عزم سازمان ملل برای کشاندن طالبان به میز مذاکره ـ حتا به قیمت زیر پا کردن اصول این سازمان و نادیده گرفتن مردم افغانستان ـ را سست نتوانست. در نهایت نشست سوم دوحه با آجندای طالبانی و در غیبت زنان و جامعه مدنی برگزار شد؛ اما به دلیل اینکه انتقادهای بسیاری به حذف زنان و جامعه مدنی و همچنان آجندای طالبانی آن صورت گرفت، سازمان ملل پس از دو روز نشست رسمی، یک نشست غیررسمی و حاشیهای را برگزار کرد تا نمایندهگان جامعه مدنی و زنان با فرستادههای کشورها دیدار کنند. دستکم سه زن در اعتراض به آجندای طالبانی نشست، از شرکت در این نشست حاشیهای امتناع کردند، اما روز گذشته خانم دیکارلو گفت که هشت تن از آدرس جامعه مدنی و زنان در این نشست شرکت کردند. بعدا رسانهها اسامی این هشت تن را نشر کردند که شامل یک مرد و هفت زن میشود، اما برخی ادعا کردهاند که آنها از حامیان تعامل با طالبان هستند و احتمال دادهاند که تعدادی از آنها با این گروه پیوندهایی داشته باشند.
مردم افغانستان، اهل رسانه و کاربران شبکههای اجتماعی اکثرا نشست حاشیهای میان کسانی که نمایندهگان زنان و جامعه مدنی نام داده شدهاند با فرستادهگان کشورها را یک نشست نمایشی و بدون تاثیر میدانند که به هدف کاستن از هجم انتقادها از شیوه عملکرد سازمان ملل برگزار شد. ضمن آنکه نحوه گزینش نمایندهگان زنان و جامعه مدنی پرسشبرانگیز است، خانم دیکارلو در کنفرانس خبری خود از آنها نام نبرد و در پاسخ به یک خبرنگار گفت که این مربوط به حریم خصوصی آنهاست. در این سوی ماجرا، مردم افغانستان معتقدند که حق دارند بدانند چه کسانی از آدرس آنها سخن میگویند، بدانند که چهگونه آنها گزینش شدهاند و بدانند که آنها چه میگویند. خبرنگارانی که در دوحه بودند، دیروز گزارش دادند که در نشست حاشیهای، بخشی از کشورها شرکت نکردند. در نشستهای اصلی ۲۵ کشور شرکت داشتند، اما معاون دبیر کل سازمان ملل در امور سیاسی در کنفرانس پایانی نشست گفت که ۱۵ یا ۱۶ کشور در نشست حاشیهای شرکت داشتهاند. این نیز میرساند که نشست زنان و جامعه مدنی با فرستادهگان کشورها، یک نشست غیرمهم و نمایشی بوده است. به همین دلیل، دیروز در شبکههای اجتماعی یک بار دیگر کاربران این نوع مواجهه سازمان ملل با مساله زنان افغانستان را یک «لکه ننگ» دانستند که بر پیشانی این سازمان نشسته است.
انتقادها از مواجهه سازمان ملل با این مساله، طی چند ماه گذشته پیوسته مطرح شد، هم از جانب جنبشهای اعتراضی زنان، هم از جانب تحلیلگران، هم از سوی رسانهها و هم از سوی کاربران شبکههای اجتماعی، اما به این اعتراضها و انتقادها ترتیب اثر داده نشد. معاون دبیر کل سازمان ملل اما در کنفرانس خبری روز دوم نشست اصلی، گفت که بر انتقادها و اعتراضها واقف است، اما این اول راه است و تلاش اصلی سازمان ملل کشاندن طالبان به دور میز مذاکره با فرستادهگان کشورها بوده است. او هر چند در مورد غیبت نمایندهگان جامعه مدنی و زنان در نشستهای اصلی آشکارا گفت که طالبان مخالف آن بودند، اما در مورد آجندا صادقانه پاسخ نداد و تلاش کرد به نحوی مسایل بیربط را به زنان پیوند بزند و یک کورهراه بیابد تا عملکرد شبهطالبانی سازمان ملل را توجیه کند.
معاون دبیر کل سازمان ملل در کنفرانس پایانی نشست سوم دوحه، وقتی خبرنگاران از او در مورد حذف مساله زنان و تشکیل دولت فراگیر از آجندای این نشست و جایگزین شدن سکتور خصوصی و مبارزه با مواد مخدر پرسیدند و به مسایلی مانند حقوق و اشتغال زنان پرداختند، عمدا مغالطه کرد و سعی ورزید با کلمات بازی کند و مفری برای خود بسازد. در این راستا، خواست خبرنگاران را منحرف کند و به سوال پاسخ سرراست ندهد، بلکه برای عملکرد خود به نحوی توجیه بتراشد. برای همین، وقتی در مورد نقض حقوق زنان پرسیده شد، گفت در صورتی که زنان در سکتور خصوصی کار نکنند، به ضرر است؛ این یعنی زنان بهعنوان ۵۰ درصد نفوس کشور نیز شامل بخش خصوصی میشوند، پس شامل آجندایند. بعد ادامه داد و استدلال مسخره دیگری آورد تا زنان را در آجندای جلسهای که در مورد مبارزه با مواد مخدر برگزار شد نیز شامل سازد. در اینجا گفت که زنان نیز گیاه مواد مخدر را کشت میکنند و زنان معتاد هم وجود دارند. با این استدلال، گویا میخواست بگوید که زنان نیز در کانتکست مبارزه با مواد مخدر شاملند و از آجندا حذف نشدهاند.
مساله مردم افغانستان اما این نیست که زنان گیاه مخدر را میکارند یا مردان، بلکه وقتی از مساله زن صحبت میکنند، مراد احترام به تمامی حقوق و آزادیهای زن است، از حق گشتوگذار آزاد، تا حق انتخاب، حق فعالیت سیاسی و رهبری، حق آموزش و کار، حق حضانت فرزند برای زن مطلقه، حق وکیل مدافع و قاضی شدن و سایر حقوق حقه او. فروکاستن حقوق و آزادیهای زنان به وجود زن معتاد یا زنی که گیاه مخدر میکارد، یک تلاش شرمآور برای تبریه از رفتار شبهطالبانی سازمان ملل متحد است.
