برخی از کارشناسان محیطزیست از باشندهگان کابل میخواهند که برای تقویت ذخایر آب زیرزمینی، چاههای جذبی حفر کنند تا آب باران و برف را ذخیره کنند. به گفته این کارشناسان، این اقدام میتواند در جلوگیری از کاهش سطح آبهای زیرزمینی و مدیریت بهتر منابع آبی نقش مهمی ایفا کند. آنان تأکید دارند که با افزایش بارندهگیهای فصلی، استفاده از چاههای جذبی راهکاری ساده و موثر است، هرچند هزینهبر نیز میباشد.
این کارشناسان محیطزیست در گفتوگو با روزنامه ۸صبح تأکید میکنند که با همکاری باشندهگان کابل و نهادهای مسوول، میتوان از بروز بحران کمآبی در آینده جلوگیری کرد. به گفته آنان، استفاده بهینه از آب باران و برف نیازمند فرهنگسازی و آگاهیرسانی گسترده در میان مردم است. آنان باور دارند که وزارت انرژی و آب طالبان و نهادهای مسوول باید با ارایه راهنمایی و حمایتهای لازم، باشندهگان کابل را به حفر چاههای جذبی تشویق کنند.
کاظم همایون، یکی از کارشناسان محیطزیست، حفر چاههای جذبی را برای تقویت آبهای زیرزمینی در کابل موثر میداند. او میگوید دشتهای کابل برای حفر این نوع چاهها مناسب است، اما تأکید میکند که پیش از اجرای پروژه باید بررسیهای دقیق زمینشناسی انجام شود. به گفته او، حفر چاههای جذبی در مناطقی موثر خواهد بود که شاهرگهای آب زیرزمینی در آنها وجود داشته باشد.
آقای همایون میافزاید: «حفر چاههای جذبی در منطقهای که در آن زندهگی میکنیم، میتواند به تقویت آبهای زیرزمینی کمک کند. این اقدام بیشترین تأثیر را در مناطقی خواهد داشت که شاهرگهای آب در آن وجود داشته باشد تا آب بتواند به سفرههای زیرزمینی نفوذ کند. میزان نتیجه مثبت به تعداد چاهها و حجم آب ذخیرهشده بستهگی دارد و نمیتوان پیشاپیش بهطور دقیق آن را تعیین کرد.» به باور این کارشناس محیطزیست، بهترین نوع خاک برای حفر چاههای جذبی، خاکهای نفوذپذیر است.
با این حال، او میگوید که حفر چاههای جذبی در کنار نقش مثبت آن در جلوگیری از تخریب خاک، کنترل روانآبها و تقویت پوشش گیاهی، با چالشهایی نیز همراه است. او این چالشها را چنین توضیح میدهد: «نخست اینکه سطح آبهای زیرزمینی در کابل بسیار عمیق است. دوم اینکه چاههای جذبی میتوانند باعث آلودهشدن آبهای زیرزمینی شوند، زیرا شهر ما آلوده است و فلزات سنگین در آن وجود دارد. استفاده بیرویه از زغالسنگ صورت میگیرد و این مواد میتوانند وارد آبهای زیرزمینی شوند؛ موادی مانند کادمیوم، جیوه و سرب که به آبهای زیرزمینی رخنه میکنند. علاوه بر این، هزینه حفر این چاهها بالا است و بودجه زیادی نیاز دارد و طالبان توانایی ایجاد شمار زیاد این چاهها را ندارند.»
در همین حال، شماری از باشندهگان کابل میگویند که مردم و مسوولان طالبان به کاهش بحران کمآبی در پایتخت توجه لازم ندارند و بیشتر ساختوسازها بهصورت خانههای سمنتی انجام میشود، بدون آنکه ساحه سبز، چاه جذبی یا سیستم ذخیرهی آب باران و برف در نظر گرفته شود. آنان هشدار میدهند که ادامه این روند میتواند بحران کمآبی را در کابل تشدید کند.
احمد، یکی از باشندهگان منطقه چهارقلعه کابل، میگوید با وجود اینکه شهر کابل با بحران جدی کمآبی دستوپنجه نرم میکند، مردم و طالبان به آن بیتوجه هستند. او از رسانهها میخواهد که برای کاهش این بحران، راهکارهای عملی را به شهروندان آموزش دهند.
احمد میافزاید: «مردم هر روز خانههای خود را کانکریتی میسازند و هیچ چیزی مطابق معیار ساخته نمیشود. در گذشته، چاههای فاضلاب را بهگونه جذبی و بهخاطر عصریشدن ساختند، اما حالا نتیجه آن روشن است؛ آبها غیرقابل نوشیدن شدهاند. مردم باید برف را در زیر درختان ذخیره کنند و همچنان آب باران را بهگونه درست مدیریت و ذخیره کنند.»
صدیق، یکی از باشندهگان کابل، میگوید که مسوولان طالبان باید با مردم همکاری کنند تا استفاده از آب بهدرستی صورت گیرد و همچنین از آبهای فصل بارندهگی بهشکل موثر بهرهبرداری شود.
صدیق میافزاید: «بحران کمآبی یک معضل جهانی است. وقتی نفوس افزایش مییابد، مصرف زیرساختها نیز بیشتر میشود که وابسته به آب است. ما سیستم مشخصی برای مدیریت آبهای جاری نداریم، شبکه شهری منظم وجود ندارد و مدیریت درست آب هم در کار نیست. این یک مشکل بزرگ است و اگر به همینگونه ادامه یابد، بسیاری از خانوادهها نخواهند توانست به آب آشامیدنی دسترسی داشته باشند. به این معضل باید رسیدهگی شود و مردم نیز باید در آن سهیم باشند.»
مجیب صابر، باشنده کابل، میگوید که بهتازهگی باشندهگان این شهر در کنار حفر چاههای آب، یک چاه جذبی نیز برای ذخیره آب باران و برف حفر میکنند. او در این باره میافزاید: «اکنون در کابل به یک ضرورت تبدیل شده است که هر کسی که بهتازهگی چاه آب حفر میکند، در کنار آن یک چاه جذبی نیز بسازد. این روزها پایتخت واقعاً با بحران کمآبی دستوپنجه نرم میکند و مردم این موضوع را درک کردهاند. در کابل تا کنون برف نباریده است؛ در سالهای گذشته که آب فراوان بود، مردم برف را به کوچهها میریختند، اما سال گذشته برف را از کوچهها جمع کرده و به حویلیهای خود میبردند تا سهمی در کاهش بحران کمآبی داشته باشند.»
گفتنی است که شهر کابل، پرجمعیتترین شهر افغانستان، با رشد شدید جمعیتی روبهرو است و بیش از یک دهه میشود که با بحران جدی کمآبی دستوپنجه نرم میکند؛ بحرانی که مهار آن نیازمند مدیریت سریع، کارا و برنامهریزی درازمدت است.
پیش از این، برنامه اسکان سازمان ملل متحد از بحران کمآبی در کابل هشدار داده و گفته بود که با کاهش قابل توجه سطح آبهای زیرزمینی، حدود شش میلیون تن در این شهر در معرض خطر قرار دارند. این نهاد تأکید کرده بود که مقابله با این بحران نیازمند سرمایهگذاری در مقیاس بزرگ، همکاری قوی میان نهادها و افزایش آگاهی عمومی در زمینه استفاده و مدیریت آب است.
همچنین سازمان بینالمللی «مرسی کورپس» هشدار داده بود که حدود شش میلیون تن از باشندهگان کابل با بحران حیاتی کمبود آب مواجهاند. این سازمان با اشاره به خشکشدن نیمی از چاههای عمیق در کابل گفته است که این شهر ممکن است تا سال ۲۰۳۰ با خطر خشکشدن روبهرو شود.
مرسی کورپس افزوده است که سطح آبهای زیرزمینی کابل در ۱۰ سال گذشته حدود ۳۰ درصد کاهش یافته و رشد سریع شهرنشینی و بحران اقلیمی از عوامل اصلی تشدید بحران آب در پایتخت افغانستان بهشمار میرود.






