آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در گزارش جدیدی که درباره وضعیت افغانستان به شورای امنیت سازمان ملل ارایه کرده، گفته است که طالبان همچنان بر ترویج دیدگاههای هبتالله و وفاداری به او در ساختار حاکمیت این گروه تاکید دارند. طبق این گزارش، گروههای مخالف طالبان حملات محدودی انجام دادهاند که نتوانسته است کنترل طالبان بر افغانستان را بهطور قابلتوجهی به چالش بکشد. به گفته گوترش، درگیریهای مرزی میان طالبان و پاکستان نیز تلفاتی در میان غیرنظامیان برجا گذاشته و به زیرساختها آسیب رسانده است. دبیرکل سازمان ملل از ثبت ۸۸ حمله از سوی مخالفان طالبان در ۲۱ ولایت، کشته و زخمی شدن ۳۹۹ غیرنظامی در درگیریهای طالبان و پاکستان و ثبت دستکم ۱۲ مورد قتل مقامهای پیشین دولت و اعضای نیروهای دفاعی و امنیتی پیشین توسط طالبان خبر داده است.
در این گزارش آمده که سازمان ملل متحد از طریق «رویکرد جامع» و کارگروههای مبارزه با مواد مخدر و بخش خصوصی، که در چارچوب روند دوحه و با هدف ایجاد اعتماد، پیشبرد ادغام مجدد افغانستان در نظام بینالمللی و کمک به اجرای تعهدات بینالمللی این کشور ایجاد شدهاند، به تسهیل تعامل میان طالبان و جامعه بینالمللی ادامه داده است.
براساس گزارش، سیاستهای طالبان همچنان نگرانیهای جدی در زمینه حقوق بشر ایجاد میکند. طبق گزارش، محرومیت زنان و دختران از حقوق خود، اعمال محدودیت بر زنان و مردان، بازداشت خبرنگاران، نقض عفو عمومی اعلامشده از سوی طالبان و ادامه اجرای مجازاتهای بدنی، از جمله نگرانیهای جدی مطرحشده در این گزارش است. همچنین گفته شده است که طالبان به ممنوعیت ورود زنان شهروند افغانستان به دفترهای سازمان ملل متحد و منع آنان از کار ادامه دادهاند.
دبیرکل سازمان ملل متحد گفته که ناامنی غذایی، سوءتغذیه و نگرانیهای مربوط به سلامت عمومی همچنان ادامه داشته است. در این گزارش تصریح شده که محدودیتهای عملیاتی، کمبود بودجه و محدودیتهای اعمالشده بر کارکنان زن در حوزه بشردوستانه، همچنان مانع ارایه کمکها شده است.
طبق گزارش، نیازهای بشردوستانه در میان کمبود شدید منابع مالی، همچنان حاد باقی مانده است. سازمان ملل متحد افزوده که «طرح نیازها و پاسخ بشردوستانه افغانستان در سال ۲۰۲۶» همچنان با کمبود قابلتوجه بودجه مواجه بوده و تنها ۲۹.۹ درصد از بودجه مورد نیاز آن تامین شده است. براساس این گزارش، از مجموع ۱.۷ میلیارد دالر مورد نیاز برای این طرح، تنها ۵۱۳ میلیون دالر تامین شده است.
دبیرکل سازمان ملل متحد گفته است که طالبان در پانزدهم آگست، همزمان با پنجمین سالگرد سقوط افغانستان، پنجمین سال سلطه خود را در کابل و قندهار گرامی داشتهاند. در این گزارش تصریح شده است که ساختار حکمرانی طالبان همچنان بهشدت متمرکز است و تصمیمهای کلیدی توسط هبتالله آخوندزاده، رهبر این گروه، گرفته میشود و انسجام نهادی از طریق وفاداری شدید به وی حفظ میشود. طبق گزارش، سازوکارهای مشورت و تصمیمگیری جمعی شفاف نیستند.
دبیرکل سازمان ملل گفته که در نبود قانون اساسی، الگوی فرامین صادرشده تفسیر طالبان از شریعت اسلامی تلقی میشود. طبق گزارش، وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان نیز همچنان یکی از نهادهای اصلی برای اجرای این تفسیر، بهویژه در زمینه هنجارهای سختگیرانه اجتماعی و محدودیتهای شدید علیه زنان و دختران، محسوب میشود.
در این گزارش به دستور شفاهی رهبر طالبان مبنی بر ممنوعیت استفاده از گوشیهای هوشمند نیز اشاره شده است. در گزارش آمده است که یوناما گزارشهایی دریافت کرده که نشان میدهد میزان اجرای این محدودیتها در مناطق مختلف، انواع نهادها و در سطوح و وظایف مختلف مقامات طالبان متفاوت بوده است.
براساس این گزارش، رهبر طالبان همچنان به تغییر و انتصاب افراد وفادار خود در سمتهای رهبری ادامه داده است. در گزارش آمده است که در سطح وزارتها، این انتصابات شامل وزیر اطلاعات و فرهنگ طالبان و هشت معاون وزیر این گروه بوده است. در سطح محلی نیز، هبتالله آخوندزاده شش والی، ۹ معاون والی، ۱۷ ولسوال، یک شهردار، هفت فرمانده امنیه و دستکم ۱۴ رییس اداره محلی تحت کنترل طالبان را منصوب کرده است.
دبیرکل سازمان ملل متحد به شورای امنیت گفته که سازمان ملل در چارچوب کارگروههای مبارزه با مواد مخدر و بخش خصوصیِ روند دوحه، از جمله با مشارکت کارشناسان زن و مرد، به رایزنیهای خود بهعنوان بخشی از رویکرد جامع ادامه داده است. براساس این گزارش، مشارکت فعال این کارشناسان به پیشبرد گفتوگوها درباره هر دو موضوع کمک کرده است؛ با این حال، طالبان همچنان بر وجود شکاف میان انتظارات و اقدامات اعضای جامعه بینالمللی در خصوص مسایل دشوار سیاسی تاکید کردهاند.
ناامنی
در گزارش آمده است که از اول می تا ۳۱ جولای، سازمان ملل متحد دو هزار و ۹۴۷ مورد رویداد مرتبط با مسایل امنیتی را ثبت کرده است که در مقایسه با دوره مشابه سال گذشته، ۱۱ درصد افزایش نشان میدهد. براساس این گزارش، مخالفان نظامی طالبان در این مدت غیرمتمرکزتر و پراکندهتر شده و تمرکز بیشتری بر فعالیتهای محلی داشتهاند.
دبیرکل سازمان ملل متحد گفته که این گروهها مسوولیت ۸۸ حادثه در ۲۱ ولایت را بر عهده گرفتهاند که ۵۵ مورد آن از سوی سازمان ملل متحد تایید شده است. در گزارش آمده است که این حملات عمدتاً شامل کمین و حمله به ایستهای بازرسی بوده و کارکنان و تاسیسات نظامی طالبان را هدف قرار دادهاند. طبق گزارش، در ۵ جون یک بمبگذار انتحاری در خارج از یک مدرسه پسرانه در کابل بمب منفجر کرده است. همچنین در ۱۷ جولای، «جبهه سپاهیان میهن» برای مدت کوتاهی ساختمانهای اداری در ولایت بدخشان را تصرف کرد و سپس عقبنشینی کرد.
در این گزارش آمده است که مرز افغانستان و پاکستان بهدلیل نظارت پهپادی، حملات هوایی و اقدامات نظامی تلافیجویانه همچنان ناآرام بوده است. طبق گزارش، حملات هوایی پاکستان ولایتهای غزنی، کنر، خوست، پکتیکا و پکتیا را تحت تاثیر قرار داده است. براساس گزارش، در ۳۰ جون، وزارت دفاع طالبان از حملات پهپادی تلافیجویانه علیه مکانهایی در پاکستان که ادعا میشد محل استقرار شاخه خراسان داعش (ISIL-K) و گروههای مخالف طالبان بودهاند، خبر داده است. گلولهباران و درگیریهای متناوب میان نیروهای امنیتی پاکستان و طالبان در امتداد مناطق مرزی نیز ادامه داشته است.
دبیرکل سازمان ملل متحد گفته که در ۳۰ جون، داعش شاخه خراسان مسوولیت حمله به یک ایست بازرسی نظامی در ولایت نورستان و همچنین کشته شدن یک مقام طالبان در نزدیکی شهر فیضآباد، مرکز ولایت بدخشان، در ۲۹ جولای را بر عهده گرفته است. در این گزارش آمده است که سازمان ملل متحد بین اول می و ۳۱ جولای، ۶۴ حادثه امنیتی را ثبت کرده است که مستقیماً کارکنان این سازمان را تحت تاثیر قرار دادهاند.
همکاری منطقهای
دبیرکل سازمان ملل متحد به نشستهای منطقهای و نگرانی مقامهای امنیتی کشورهای منطقه نیز اشاره کرده است. وی گفته است که در ۲۸ اپریل، وزیران دفاع سازمان همکاری شانگهای در بیشکک درباره افغانستان گفتوگو کردند. طبق گزارش، آندری بلوسوف، وزیر دفاع روسیه، اظهار داشته است که افغانستان تحت کنترل طالبان یکی از منابع اصلی جرایم فراملی و تهدیدهای تروریستی به شمار میرود. سرگئی شویگو، دبیر شورای امنیت روسیه، و محمد یعقوب، وزیر دفاع طالبان، نیز در مسکو یک توافقنامه همکاری فنی ـ نظامی امضا کردند.
همچنین در گزارش از تعاملات دوجانبه طالبان با اوزبیکستان، قزاقستان و ایران در زمینههایی از جمله تسهیل روند صدور ویزا برای بیماران، ایجاد خانههای تجاری و توافقهای اقتصادی به ارزش ۲۰۰ میلیون دالر خبر داده شده است. طبق گزارش دبیرکل، درباره خط لوله ترکمنستان ـ افغانستان ـ پاکستان ـ هند (TAPI) نیز گفتوگوهایی انجام شده و ترکمنستان اعلام کرده که ساخت این خط لوله ۶۷ درصد پیشرفت داشته است. نشستهای همکاری با هند نیز برگزار شده است.
دبیرکل همچنین به نهمین کنفرانس وزیران درباره زنان در اسلامآباد و موضع سازمان همکاری اسلامی (OIC) در این نشست اشاره کرده است. در این کنفرانس، سازمان همکاری اسلامی نسبت به ادامه محدودیتها علیه زنان و دختران ابراز نگرانی کرده و اعلام کرده است که این محدودیتها با ارزشهای اسلامی سازگار نیستند. همچنین، یوناما به تعاملات ماهانه خود با سفیران مستقر در کابل ادامه داده و در مجامع گفتوگوی منطقهای نیز شرکت کرده است.
نقض حقوق بشر
درگیریهای میان طالبان و پاکستان بین اول اپریل و ۳۰ جون، موجب ۳۹۹ تلفات غیرنظامی، شامل ۵۷ کشته و ۳۴۲ زخمی، شده است. طبق گزارش، حملات هوایی پاکستان در ۲۸ جون در ولایتهای کنر، پکتیکا و پکتیا، ۲۸ غیرنظامی را کشته و ۱۸۹ نفر دیگر را زخمی کرده است. پاکستان اعلام کرده است که این حملات، مخفیگاههای تروریستها را با رعایت اصل تفکیک اهداف و تناسب، هدف قرار دادهاند؛ در مقابل، وزارت خارجه طالبان این ادعا را که افراد مسلح هدف حملات بودهاند، رد کرده است.
در گزارش آمده است که در ولایت بدخشان اعتراضاتی علیه تخریب مزارع خشخاش صورت گرفته که در جریان آن، دو نفر هنگام فرار از تیراندازی جنگجویان طالبان جان باختهاند. طبق گزارش، یوناما دستکم ۱۲ مورد قتل، ۱۳ مورد بازداشت یا دستگیری خودسرانه و سه مورد شکنجه یا بدرفتاری علیه مقامهای سابق دولت و اعضای نیروهای دفاعی و امنیتی ملی افغانستان (ANDSF) ثبت کرده است.
در گزارش دبیرکل آمده که طالبان همچنان به بازداشت خبرنگاران و تعلیق فعالیت رسانهها ادامه دادهاند. طبق گزارش، در شهر هرات، زنانی بهدلیل رعایت نکردن مقررات مربوط به پوشش بازداشت شدند که در پی آن، اعتراضاتی شکل گرفت و بهطور خشونتآمیز متفرق شد. براساس گزارش، «اصولنامه تفریق زوجین» زمینههای محدودی را برای درخواست جدایی از سوی زنان تعیین کرده و اقتدار سرپرست مرد را تقویت کرده است.
دبیرکل سازمان ملل متحد به شورای امنیت گفته که شمار مجموعی زندانیان تا ۲۰ جولای به ۳۰ هزار و ۳۰۰ تن رسیده است.
همچنین در گزارش آمده است که رایزنیها نشان دادهاند شوکهای ناشی از تغییرات اقلیمی، از جمله کمبود آب و سیلابها، ناامنی غذایی و بیکاری را بهشدت تشدید کردهاند. در همین حال، محدودیتهای مربوط به محرم، دسترسی زنان به کمکهای بشردوستانه و خدمات درمانی را دشوارتر کرده است.
در گزارش آمده است که نزدیک به ۱.۱۵ میلیون بازگشتکننده بین جنوری و آگست ۲۰۲۶ وارد افغانستان شدهاند که عمدتاً از پاکستان و ایران بودهاند. این روند فشار شدیدی بر بازار کار محلی و ظرفیت جذب جوامع وارد کرده است. طبق گزارش، بستهشدن مرز با پاکستان و درگیریهای خاورمیانه تجارت را مختل و هزینههای حملونقل را افزایش داده است که در نتیجه، تورم کلی در ماه می به ۷.۸ درصد و تورم مواد غذایی به ۸.۲ درصد رسیده است.
همچنین گفته شده است که گروههای بینالمللی اهداکننده حمایت خود را از طریق روند دوحه مجدداً تایید کردهاند، اما تاکید داشتهاند که محدودیتهای اعمالشده علیه زنان و دختران همچنان اصلیترین مانع برای افزایش حمایت بینالمللی است. «چارچوب راهبردی افغانستان» با ۵۰ درصد کسری بودجه مواجه بوده است. طبق گزارش، در گفتوگوهای مربوط به تامین مالی اقلیمی نیز به اختصاص ۸ میلیون دالر از سوی «صندوق تسهیلات جهانی محیط زیست» (GEF) اشاره شده است.
در گزارش آمده است که پرداختهای تامین مالی خرد به ۷۱.۳ میلیون دالر در قالب ۲۳.۷۸۹ وام رسیده که ۳۳ درصد آن از کسبوکارهای متعلق به زنان حمایت کرده است. طبق گزارش، یونسکو اعلام کرده است که ۲.۴ میلیون دختر، پنج سال پس از سلطه طالبان، از تحصیلات متوسطه محروم هستند. یک مطالعه یونیسف نیز برآورد کرده است که محدودیتهای مربوط به تحصیل و مشارکت زنان در نیروی کار، سالانه دستکم ۸۴ میلیون دالر، به افغانستان هزینه تحمیل میکند.
براساس گزارش، نیازهای بشردوستانه بهدلیل بازگشت گسترده مهاجران، کمبود بودجه، اختلالات تجاری و سیلابهای شدید همچنان حاد باقی مانده است. در گزارش آمده است که بین جنوری و می ۲۰۲۶، کمکهای بشردوستانه به ۶.۸ میلیون تن رسیده است. این سازمان گفته است که ۶۱ درصد از سازمانهای بشردوستانه با افزایش الزامات مربوط به محرم برای کارکنان زن مواجه شدهاند و کمبود بودجه موجب شده است که نیمی از سازمانهای مورد بررسی، اقدامات حمایتی از کارکنان زن را متوقف کنند.
در گزارش آمده که حدود ۱۳.۸ میلیون تن با ناامنی غذایی حاد در سطح ۳ یا ۴ طبقهبندی یکپارچه مراحل امنیت غذایی (IPC) مواجه بودهاند. همچنین، بیش از ۳.۷ میلیون کودک زیر پنج سال و ۱.۲ میلیون زن باردار یا شیرده با سوءتغذیه حاد مواجه بودهاند. طبق گزارش، بیش از ۱۵۰ مرکز درمانی بین جنوری و جون به دلیل کاهش بودجه تعطیل شده یا فعالیتهایشان متوقف شده است.
دبیرکل سازمان ملل متحد گفته است که آلودهگی ناشی از مهمات و مواد منفجره همچنان ادامه داشته و ظرفیت فعالیتهای مینزدایی و پاکسازی مواد منفجره ۳۸ درصد کاهش یافته است. همچنین، طالبان از طریق مداخله در اجرای برنامهها، ۱۵۹ مورد محدودیت دسترسی برای این سازمان ایجاد کردهاند.
سازمان ملل متحد گفته است که کشت تریاک کاهش یافته، اما قاچاق متآمفتامین که از افغانستان منشأ میگیرد یا از این کشور عبور میکند، همچنان افزایش یافته است. براساس گزارش، مراکز مورد حمایت سازمان ملل متحد خدمات درمان اعتیاد را به شصتوسههزار و ۳۴۰ تن، از جمله ۱۸ هزار و ۱۴۱ زن، ارایه کردهاند و ۸۹ هزار و ۶۸ تن نیز از کمکهای مربوط به معیشت جایگزین بهرهمند شدهاند.
دبیرکل سازمان ملل متحد از طالبان خواسته است که تمام ممنوعیتها و محدودیتها علیه زنان و دختران را لغو کنند، آزادی رسانهها را محترم بشمارند، به مجازاتهای بدنی پایان دهند، به تعهدات مربوط به عفو عمومی احترام بگذارند و با استانداردهای بینالمللی حقوق بشر مطابقت داشته باشند.
همچنین، دبیرکل از همه طرفهای درگیر در درگیریهای فرامرزی میان طالبان و پاکستان خواسته است که از غیرنظامیان محافظت کرده و به حقوق بینالملل بشردوستانه احترام بگذارند. او از کشورهای عضو سازمان ملل متحد نیز خواسته است به تعهدات خود در زمینه حمایت، از جمله اصل عدم بازگرداندن اجباری (non-refoulement)، عمل کنند و از بازگشت ایمن و داوطلبانه و ادغام مجدد بازگشتکنندگان حمایت کنند.
