معاون سیاسی جدید یوناما به تازهگی مقرر شده و به کارش آغاز کرده است. براساس گزارش رسانهها، او دیروز به دیدار مولوی امیرخان متقی، سرپرست وزارت خارجه طالبان، رفته است. رزا اوتونبایوا، رییس یوناما، او را در این دیدار همراهی کرده است. معاون سیاسی یوناما کسی به نام جورجت گانون، یک حقوقدادن کانادایی است که سابقه کار در افغانستان را نیز دارد. پیش از او، مارکوس پوتزل آلمانی در این سمت کار میکرد. یوناما از آغاز ماموریتش در افغانستان، در امور مهم بسیاری دخیل بوده است، از مدیریت و برگزاری انتخابات تا دفاع از حقوق بشر و مشخصا حقوق زنان و حتا مذاکرات صلح. در سه سال گذشته اما کارنامهای که تحت رهبری خانم اوتونبایوا از خود به جا گذاشته، قابل دفاع نیست. این ماموریت سازمان ملل در سه سال گذشته پیوسته در برابر خواستهای طالبان کوتاه آمده و در مواردی حتا مواضع طالبانی گفته است. مثلا، وقتی طالبان دستور دادند که دیگر زنان حق ندارند در سازمان ملل کار کنند، این نهاد واکنش جدی داشت، اما اندکی بعد کوتاه آمد و محدودیت طالبان را بر کارمندانش اعمال کرد. یا در مورد دیگر، چند روز پیش معاون یوناما و هماهنگکننده امور بشردوستانه این نهاد، ایندریکا راتوات، در سفر به کندز وقتی خبرنگاری از او در مورد بستن مکاتب دخترانه توسط طالبان پرسید، او گفت که «به فرهنگ و رسم و رواج مردم افغانستان احترام میگذارد.» هر چند او علاوه کرد که انتظار دارد طالبان حقوق زنان و دختران را به رسمیت بشناسند و به حق آموزش احترام بگذارند، اما اینکه ممانعت از آموزش توسط طالبان را بهصورت تلویحی فرهنگ و رسم مردم افغانستان میداند، یک موضع طالبانی و از آدرس هماهنگکننده امور بشردوستانه سازمان ملل، کاملا عجیب است. طالبان این روایت را خلق کرده و تقویت میکنند که ممانعت از آموزش دختران، بخشی از فرهنگ اسلامی و افغانی است و متاسفانه این روایت از زبان معاون یوناما نیز تکرار شده است.
حالا که معاون سیاسی جدید یوناما به کارش آغاز کرده، در نخستین اقدام خود به دیدار مولوی متقی رفته است. متقی در این دیدار ابراز امیدواری کرده که پس از انتصاب خانم گانون، روابط طالبان با سازمان ملل متحد بهبود یابد. این در حالی است که پیش از این نیز روابط سازمان ملل متحد با طالبان بسیار نزدیک بوده است. حتا دبیر کل سازمان ملل متحد در برابر پیششرطها و خواستهای طالبان بارها کوتاه آمده و نشست دوحه را با ترکیب طالبانی و مطابق خواست ملا هبتالله برگزار کرده است. وقتی سازمان ملل متحد زنان را مطابق خواست طالبان از نشست دوحه محروم کرد، یک پله عقبنشینی حقوق بشری در موضع سازمان ملل متحد بهعنوان یک سازمان حامی حقوق بشر بود. یا در مورد دیگر، وقتی شورای امنیت سازمان ملل تعیین نماینده ویژه برای افغانستان را تصویب و دبیر کل سازمان را مامور اجرای آن کرد، اما با مخالفت طالبان برخورد، تا کنون از انتصاب چنین نمایندهای از سوی سازمان ملل خبری نیست. حتا در چند ماه اخیر سازمان ملل در این مورد خبری هم بیرون نداده است. این، نمونه دیگر از کرنش سازمان ملل در برابر طالبان است. اگر روزی در نهایت این نماینده تعیین شود ـ آن هم پس از موافقت طالبان ـ مسلما دبیر کل سازمان ملل ملاحظات گروه ملا هبتالله را در گزینش نماینده ویژه لحاظ خواهد کرد. از این لحاظ، پیش از انتصاب خانم گانون نیز روابط طالبان با سازمان ملل «بهبود» داشته است. تنها امتناعی که سازمان ملل از پذیرش خواست طالبان داشته، پذیرش نماینده دایمی این گروه در سازمان ملل است.
با توجه به رابطه پیشین سازمان ملل و مشخصا یوناما با گروه طالبان، در هر انتصابی اگر امیدی برای بهبود روابط باید خلق شود، روابط مردم افغانستان با نهادهای وابسته به سازمان ملل و همچنان روابط گروهها و جبهات سیاسی و نظامی مخالف طالبان است. سازمان ملل خلاف انتظارات، به خواستهای مردم افغانستان، از جمله زنان، اهمیت زیادی نداده است. هر چند گزارشگر ویژه این سازمان و اداره یوناما گزارشهای متعدد و مستندی از جنایات طالبان تهیه و نشر کردهاند، اما سوای این گزارشها دیگر مردم افغانستان شاهد اعمال فشار جدی از سوی این سازمان بر طالبان به هدف احترام به حقوق بشر نبودهاند. هر گاه هم که خواستهای طالبان و سازمان ملل بر سر مساله حقوق بشر با هم تعارض داشته، در نهایت سازمان ملل به خواست طالبان تمکین کرده است. اینکه سازمان ملل نسبت به مردم افغانستان و جریانهای نظامی و سیاسی ضد طالبان بیمهری نشان میدهد و آنها را از اشتراک در نشستهای مهم درباره کشور محروم کرده، احتمالا زیر تاثیر فشارهای طالبان بوده است. سازمان ملل به جای اینکه طالبان را زیر فشار قرار دهد تا به خواست انسانی و مردمی احترام بگذارند و حقوق بشر را رعایت کنند، خود به ابزاری برای سفیدنمایی طالبان مبدل شده است. توجیه ممنوعیت آموزش دختران از سوی هماهنگکننده امور بشردوستانه این نهاد بهعنوان فرهنگ و رسم مردم افغانستان، نمونه برجسته این است که نهادهای سازمان ملل به جای انجام ماموریت اصلی خود، به ابزاری برای سفیدنمایی طالبان مبدل شدهاند. به همین دلیل، آنها در اکثر موارد مطابق خواست طالبان عمل میکنند و در همین راستا از تعامل با مردم افغانستان و گروههای سیاسی و نظامی ضد طالبان امتناع میورزند.
خانم گانون که گذشته فعالیت حقوق بشری بسیاری دارد و براساس آنچه سازمان ملل نوشته، ۲۸ سال سابقه کار در این سازمان را دارد، در هنگامی به معاونت ماموریت سازمان ملل متحد در افغانستان گماشته شده که طالبان محدودیت بر زنان را بیش از هر وقت دیگر تشدید کردهاند. حقوق بشر و کرامت انسانی از سوی این گروه بهعنوان ارزشهای غیرانسانی و غیراسلامی تبلیغ شده و برخی اقوام مانند تاجیکها و هزارهها تحت شدیدترین فشارها قرار گرفتهاند. دفاع از حقوق بشر، یکی از مهمترین ماموریتهای اوست. از سوی دیگر، آوازههایی در مورد مذاکرات شورای عالی مقاومت ملی افغانستان با طالبان به راه افتاده که گفته میشود آنها مذاکرات خود را آغاز کرده و پیشرفتهایی داشتهاند. به گفته الماس زاهد، مسوول کمیته صلح شورای عالی مقاومت برای نجات، این گفتوگوها را سازمان ملل نظارت خواهد کرد. بخش مهم دیگر ماموریت خانم گانون، تسهیل گفتوگوهای احتمالی خواهد بود. بنابراین بسیار مهم است که روابط سازمان ملل با گروههای نظامی و سیاسی ضد طالبان، زنان معترض، کتلههای مختلف جامعه افغانستان و در کل جامعه غیرطالبانی کشور بهبود یابد تا صدا و خواست مردم افغانستان مورد توجه قرار گیرد. این روابط، فقط در صورتی میتواند بهبود یابد که یوناما خود را از تحت تاثیر شدید طالبان بیرون بکشد و به ماموریت اصلی خود در حمایت از حقوق بشر و صلح جهانی برگردد. خانم گانون که از ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵ بهحیث رییس بخش حقوق بشر سازمان ملل در افغانستان کار کرده و تجربه رهبری ابتکارات بشردوستانه و استراتژیک سازمان ملل را در جوامع پس از نزاع دارد و همچنان در ماموریتهای صلح سازمان ملل درگیر بوده، انتصاب او در گرماگرم چنین آوازههایی، میتواند معنادار باشد و آمادهگی سازمان ملل باری تسهیل مذاکرات را نشان بدهد. با این حال، تا زمانی که سازمان ملل فقط طرف طالبان را مورد توجه قرار دهد و مردم افغانستان را نادیده بگیرد، هیچ ماموریتی به موفقیت نخواهد رسید. بدون سهم گسترده و معنادار مردم افغانستان، هیچ روند بزرگ و ملی به نتیجه دایمی و پایدار نخواهد رسید.
